سالار سیف الدینی

نقد زیباکلام

سیف الدینی — Sun, 11 Mar 2012 20:57:25 GMT

به کجا چنین شتابان؟

در پاسخ زیبا کلام

فصلنامه گفتگو 59، زمستان 1390

صادق زیباکلام در مصاحبهای با نشریة صبح آزادی که با عنوان «خیلی از ما ایرانی ها نژادپرست هستیم!» منتشر شد، مطالبی را در خصوص رفتار، خلقیات، روحیات و خصلتهای ایرانیها مطرح کرد که نقد و بررسی آنها الزامی است. مصاحبه، البته فقط بر این موضوع متمرکز نبود و طیفهای مختلفی از موضوعات را از مسائل مربوط به انتخابات گرفته تا بررسیهای تاریخی و اجتماعی نیزدر برمیگرفت. در این نوشته امّا بحث ما فقط ناظر است بر آن بخش از این مصاحبه که به رفتار و خلقیات و خصلتهای ما ایرانیها پرداختهاست.

در مجموع میتوان گفت که در این مصاحبه ایشان در انتخاب کلمات و اصطلاحات دقت لازم را به عمل نیاورده و با اندکی مسامحه و نیز شتابزدگی نسبت به مسائلی اجتماعی که در ظرف و جایگاه خود از حساسیت زیادی برخوردار هستند همراه شده است. مجموع نگاه ایشان به مسائل، و برخی گزارههایی که در مقام یک استاد علوم سیاسی دانشگاه بیان داشتند، تفسیرها و ارزیابیهای مختلفی را برمیتابد که علاوه بر امکان سوءاستفاده، از دید نظری از استحکام برخوردار نیست و در عمل نیز چندان با فرهنگ و روحیه ایرانی نسبت ندارد.

نژادپرستی ایرانیان

شاید اگر نبود وارد کردن اتهام نژادپرستی که در این مصاحبه به ایرانیان زده شده بود، میشد از سایر بحثهای ایشان در مورد رفتارها و خصلتها، گذشت و این مصاحبه را نیز در کنار بسیاری دیگر از صحبتهایی که گاه و بیگاه و بیشتر افواهی و شفاهی تا مکتوب و مستند در مورد خُلق و خوی ما ایرانیان و گوشههایی از تاریخ معاصر کشور منتشر میشود جای داد و از خیر احتمالی باز کردن بحث در این زمینه گذشت. اتهام مورد نظر چنین است:

یک چیزی را من قبول دارم خیلی از ما ایرانیها متأسفانه نژادپرست هستیم. شما اگر دقت کنید میبینید که در فرهنگهای دیگر هم علیه قومیتها، ملیتها و اقوام اقلیتشان جوک میسازند ولی فکر نمیکنم مثل ایران باشد که اینقدر علیه ترکها و لرها هتاکی میکنند.

راقم این سطور هیچ آماری از اینکه سایر ملل به چه میزان در مورد گروههای انسانی درون خود «جوک» میسازند ندارد؛ به گمانم زیباکلام نیز از چنین امری بیاطلاع است. در کنار این مسئله، زیباکلام چهار ادعای بسیار بزرگتری را مطرح میکند که به ترتیب عبارتند از: 1ـ «ایرانی»ها برای ترک و لرها جوک میسازند، گویی ترک و لر و ترکمن و بلوچ و کرد، ایرانی نیستند. 2 ـ این جوکها «علیه» یکدیگر ساخته میشود، یعنی نیت مجرمانه در این کار وجود دارد. 3ـ این جوکها یک قوم را مدنظر دارند؛ و از همه مهمتر ادعای چهارم مبنی بر اینکه اینها برخاسته از نژادپرستی ایرانیان است.

در واقع هر چند بتوان گفت که ایشان به درستی به پدیدهای اشاره میکند مذموم، اما نوع نگاه و تفسیری که از این پدیده اجتماعی ارائه میشود چنان رنگ و لعاب افراطی و مطلقگرایانهای به خود میگیرد که به یک نظریه جدید جامعهشناختی در مورد ما ایرانیان نزدیکتر است تا انتقادی صرف از عادتی که البته باید زشتیهای آن را مورد نقد قرار داد.

در خطوط زیر سه مورد اول را به صورت گذرا مورد بررسی قرار خواهم داد و مورد آخر را با تفصیل بیشتری ارزیابی خواهم کرد.

1ـ جوک، ایرانی و اقوام ایرانی

خواننده جمله دکتر زیباکلام در مورد نژادپرستی اگر از بافت جمعیتی ایران آگاهی نداشته باشد تصور خواهد کرد که در این کشور دو نژاد اقلیت به نام لر و ترک (که البته در ادامه مصاحبه به آذری تغییر میکند) زندگی میکنند که ایرانی نیستند و به همین دلیل نیز سایرین، یعنی آن اکثریتی که ایرانی است در مورد آنها جوک میسازد. واقعیت آن است که این نوع شوخطبعی که باز هم تکرار کنم گاه وجوه زننده مییابد، در مورد اصفهانیها با عنایت به نوعی حسابگری زائدالوصف، در مورد یزدیها ناظر بر نوعی محافظهکاری افراطی، در مورد آبادانیها ناظر بر گرایش به غلو، و غیره و غیره بازگو میشود که هیچکدام به گروهی «همزبان» یا به منطقهای جغرافیاییای مشخص یا به قومیت نگاه ندارد. به این اعتبار پذیرفتن اینکه «ایرانیها»، برای «ترک» و «لرها» جوک میسازند ابداً قابل اثبات نیست میتوان گفت که ایرانیها برای یکدیگر فارغ از مسئله قومیت، زبان، آداب و عادات و غیره جوک میسازند و بس.

2ـ جوک و نیت مجرمانه

ما در کشوری به سر میبریم که رشادت اهالی آذربایجان از جمله دادههای ثابت باور عمومی است؛ در کشوری به سر میبریم که آزادیخواهی مردم آذربایجان و بختیاری زبانزد خاص و عام است؛ در کشوری به سر می بریم که افرادی مانند ستارخان و باقرخان از نقطه نظر شناخته شدگی در پس از چیزی کمتر از شاعران و دانشمندانش بزرگش ندارند؛ و دهها و صدها مثال دیگری که در این حوزهها میتوان برشمرد. اینک کدام منطق به ما اجازه میدهد که به صرف یکی از آداب و عادات مرسوم ـ باز هم تأکید میکنم بعضاً زشت و ناپسند ـ اینچنین نیت مجرمانهای را پشت سر آن ببینیم. مگر اینکه بگوییم و اثبات کنیم که عدهای با هدف شکستن تصویر ملیگرایانه و آزادیخواهانه و مشروطهخواهانه «ترک»ها و «لرها» به قصد به تخریب این تصویر همت گماردهاند؛ که در این صورت باز هم ما میمانیم و توضیح این همه جوک در مورد سایر ایرانیان.

3ـ جوک و قومیت

اگر بخواهیم وارد جزئیات شویم، میتوانیم بپذیریم که در کل 5 قوم در ایران زندگی میکنند که عبارت باشد از ترکها یا آذریها، کردها، بلوچها، لرها، عربها و آنچه باقی میماند را فارسها بنامیم. به عبارت دیگر اگر از ترکمن و تالشی و سایر گروههایی که یا خود یا دیگر محققان برایآنها شأن قومیتی قائلند هم اگر بگذریم، نمیتوان پذیرفت که طنزپردازیهای ما ریشه قومیتی دارد. چرا که در این صورت سایر اقوام نامبرده را نیز باید شامل میشد. به عبارت دیگر اینجا بحث بر سر «قومیت»، «شأن و منزلت قومی»، «هویت قومی» و غیره و غیره نیست. بحث ناظر است بر گروهی ایرانی که با شناسهای به نام «ترک» و «لر» از آنها یاد میشود. یعنی اینجا صحبت از یک قوم که از طریق فرهنگ، هنر، زبان، آداب و رسوم زندگی و غیره و غیره شناسایی میشود نیست، این جوانب هویتی نیستند که موضوع جوکسازی و طنزپردازی قرار میگیرند که بتوان از این طنزها به عنوان «طنز قومیتی» نام برد.

4ـ جوک و نژادپرستی

نژادشناسی تعریف بسیار دقیق و مشخصی و همچنین یک پیشینه مشخص تاریخی به عنوان یک گرایش در آغاز علم مردم شناسی دارد که متأثر از زبانشناسی تاریخی (فیلولوژی) پا به عرصه نهاد و با دور شدن از جوانب علمی امر به نژادپرستی یعنی گفتار مسلط رایش سوم بدل شد و ابعادی هولناک و جنبه هایی سیاسی پیدا کرد.

در تعریف موسع، نژادپرستی مدعی نوعی رابطه جبری بین گروه و خصوصیات فرضی آن گروه است. در نژادپرستی بر اختلافات بیولوژیک افراد تأکید میشود و ممکن است باورمندان به آن از انسان شناسی جسمی وام بگیرند. این در حالی است که به درستی روشن نیست که حتی منظور آقای زیبا کلام از نژاد چیست؟ آیا ایشان نژاد را به عنوان یک طبقه^{^[1]} در نظر میگیرند یا به عنوان واژهای مترادف ^{^[2]}و یا به یا به عنوان دلالتکننده. ^{^[3]} هر کدام از این دستهبندیها معنایی خاص خود را دارند و استفاده از هر یک از آنها تبعات و جوانب خاصی را میطلبد.

برای نمونه مفهوم نژاد به عنوان یک طبقه که به گروهی از افراد که با اصالتی مشترک به هم پیوند میخورند از قرن نوزدهم رواج یافتهاست. اکنون در این حیطه از سال 1935 کسانی چون سرجولیان هاکسلی ^{^[4]}و ای.سی. هیدون^{^[5]} اظهار داشتهاند که بهتر است گروههای اروپایی را که عمدتاً نژاد نامیده میشوند به عنوان گروههای قومی تلقی کنیم. آنها نوشتند که بسیار مطلوب است که اصطلاح نژاد، آنگونه که در مورد گروههای انسانی به کار میرود از واژگان حذف گردد و به جای آن از اصطلاح گروه قومی استفاده شود.

اصطلاح نژاد به عنوان واژهای که در مورد گروههای ارگانیسم زنده استفاده میشود، حداقل در چهار معنای متفاوت به کار میرود. که متداولترین آن در زیستشناسی به subspecies اشاره دارد. یعنی گونهای که در اثر جدا گشتگی ویژگیهای متمایزی به دست میآورد. هنگامی که این دستهبندی، از جانورشناسی به انسانشناسی منتقل میشود تقسیمبندی معروف نژادها به سیاه (نگرو)، زرد(منگولوئید) و سفید یا قفقازی موضوعیت پیدا میکند. دومین کاربرد نژاد در این حوزه به عنوان مترادفی برای "نوع" است. یعنی زمانی که تأکید بر یکی بودن نوع بشر باشد.

سومین معنای نژاد مترادف با آنچه که اغلب یک گروه قومی- اتنیک یا ملت مینامیم به کار میرود. مانند نژاد آلمانی یا فرانسوی که در آغاز سده نوزدهم تداول داشت و اکنون تا اندازهای منسوخ شدهاست و تعاریف جدید از ملت جای آن را گرفته و بیشتر به ملت فرانسوی، ایرانی یا آلمانی اشاره دارد. چهارمین کاربرد نژاد در معنای مترادف به گروه جمعیتیای اطلاق میشود که به سبب ویژگیهای مشخصة چهره از سایرین متمایز و از لحاظ اجتماعی متعلق به یکدیگر تعریف میشوند.

گذشته از این دو مورد (نژاد به عنوان طبقه بندی و نژاد به عنوان مترادف که دومی خود چهار گونه بود)، ممکن است بتوانیم نژاد را به عنوان «دلالت کننده» در گزارة آقای زیبا کلام و افکارش مورد تحلیل قرار دهیم.

در تجزیه و تحلیل کلام، نژاد را یک دلالت کننده (دال) میدانند که معانی آن رمزگذاری میشود و تنها میتواند در پارامترهای کلام رمزگشایی شود. نا مشخص بودن معنای نژاد در فرهنگها و گفتارها مختلف گاه باعث چند معنایی بودن یا تفسیرپذیری آن نیز می شود. نژاد یک دال متغییر است که برای گروههای متفاوت در برهههای تاریخی متفاوت، معنای متفاوتی دارد و ارائه تعریف از آن بدون توجه به زمنیههای ویژه آن جامعه یا فرهنگ ممکن نیست. چگونگی رمزگشایی و خواندن دال نژاد از سوی فرد، مدلول نامیده میشود که با بهره از قواعد استدلالی^{^[6]} میسر است. نژاد در معنای دالی است گاهوبیگاه در گفتارهای "عامیانه" روزمره نیز ممکن است شنیده شود و آن وقتی است که نژاد از مرتبهاش به عنوان چیزی که دارای مشخصههای ثابت است خارج میشود و به عنوان مترادفی برای فرهنگ یا تفاوت فرهنگی در نظر گرفته میشود. احتمالاً ادعای آقای دکتر زیبا کلام نیز در همین حوزه قابل تحلیل باشد. امّا از یک مدرس دانشکده علوم سیاسی دانشگاه تهران انتظار میرود پدیدههای اجتماعی را نه بر اساس زبان کوچه و بازار بلکه بر اساس متدهای تخصصی مورد کنکاش قرار دهد.

ایرانیان و اعراب

آنجا که استدلال «جوک»گویی کفاف اثبات مدعا را نمیدهد، دکتر زیباکلام به نادانستههای دیگری ارجاع میدهند تا اینبار بحث نژادپرستی ما ایرانیان را نسبت به اعراب مطرح سازند. ایشان قبل از اثبات وجود چنین پدیدهای در همان معنای دقیقی که در صفحات پیشین به آن اشاره کردیم به ریشهیابی آن پرداختهاند. ریشهیابیای که بدون اثبات پدیده، خود در جای اثبات نشانده شده است.

من بعضی وقتها فکر میکنم خیلی از ما ایرانیها نتوانستهایم شکست تاریخیمان از اعراب و قادسیه را علیرغم گذشت 1400 سال فراموش کنیم. هنوز در اعماق وجودمان بغض و کینه عمیقی نسبت به اعراب داریم. بغض و کینهای که همچون آتش زیر خاکستر هرزگاهی بهانهای پیدا میکند و فوران میکند.

در اینجا نه اثباتی در مورد وجود «بغض و کینة عمیق» ارائه میشود و نه در مورد اینکه «ما» نتوانستهایم شکست تاریخیمان از اعراب را فراموش کنیم. اول باید وجود اینها را اثبات کرد. سپس باید اثبات کرد که «ما» نگاهی نژادپرستانه به «اعراب» داریم و در مرحلة نهایی ارتباطی به قول جامعهشناسان «معنادار» میان این دو پدیده برقرار ساخت. و البته جای همة اینها در گپهای دکتر زیباکلام خالی است. حساسیت مردم ایران نسبت به اعراب در کشورهای "همسایه" امر پوشیدهای نیست. ولی به نظر میرسد تقابلهای تاریخی سهم کمتری در این خصوص دارد تا وجوه جدید و مدرن. تقابل فعلی که ما شاهد آن هستیم بیش و پیش از آنکه نژادی باشد، موضوعی ملی و سرزمینی است. مسئله بحرین، تشکیل کشوری بنام امارات متحده، مسئله جزایر سهگانه، جنگ هشت ساله و حمایت همه جانبه اعراب و کشورهای حاشیه خلیج فارس از رژیم صدام و در سالهای گذشته مسئله خلیج فارس از دلایل عمده آن است. اگر دکتر زیباکلام کمی دقت میکردند برایشان روشن میشد که مسئله ایرانیها بیشتر با کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس است تا اعراب سایر کشورها. برای نمونه ایرانیان به تونسیها، الجزایریها، مصریها، سوریها و دیگر اعراب حساسیتی از جنس نگاه امارات و قطر و عربستان و غیره ندارند.

ولی حتی با قدری تعمیق و نظر به تجربه تاریخی دهههای پیشین نیز میبینیم خصومت نژادپرستانه نسبت به کشورهای عربی همسایه ایران نیز آنگونه که جناب زیباکلام بازگو میکند، موضوعیت چندانی ندارد. برای نمونه در جنگ اول خلیج فارس تعداد زیادی از جنگ زدههای عراقی و کویتی وارد ایران شدند و در شهرهای استانهای فارس، اصفهان و تهران به عنوان میهمان ساکن گشتند. عراق به عنوان آغاز کننده جنگ و سلسلهجنبان بسیاری از تحرکات ضد انسانی در طول جنگ هشت ساله حتی علیه غیر نظامیان شناخته شد و کویت به عنوان یک کشور عربی به عنوان یکی از حامیان این دولت مطرح بود. با این حال حتی یک نمونه از آزار و حمله نژادی و ملی از سوی ایرانیان به اتباع این دو دشمن سیاسی گزارش نشده و تا کنون کسی نشنیده است که نسبت به این میهمانان و در واقع دشمنان دیروز رفتار ناروایی از سوی ایرانیانی که نزدیکانشان در طول هشت سال جنگ اسیر، شهید یا شیمیایی شدهاند روا شده باشد. در بررسی فوق به نظر میرسد که دکتر زیباکلام اصرار دارند که هر نوع ابراز وجود ملیگرایانه را به «نژادپرستی» ارجاع دهند و از این میان معلوم نیست که آب به آسیاب چه کسی یا چه کسانی بریزند. نشاندن پدیده مذموم جوک گفتن در کنار پدیدة قابل احترام وطنپرستی با تمام منابع و ریشههایی که میتوان از آن در فرهنگ ایرانی و اسلامی کشور یافت حقیقتاً جای تأسف و نگرانی دارد. کنار هم نشاندنی که آنگاه که به بررسی تاریخ معاصر ایران از سوی دکتر زیباکلام میرسیم ابعاد غیرتاریخی و بعضاً ضد تاریخی نیز مییابد.

رضاخان و زبان فارسی

در میانة مصاحبه و در پاسخ به یازدهمین سئوال پرسشگر که خود نیز گویی از اینهمه ضدیت با ملیگرایی به شعف آمدهاست، زیباکلام میگوید: «رضاخان دستور داده بود کسانی که ترکی صحبت میکنند، باید جریمه بپردازند.» ادعایی که سندی در مورد آن ارائه نمیشود و حتی ارجاعی به گفتهای نیز مؤید آن نیست.

در خصوص بحث زبان فارسی در آذربایجان باید به این موضوع اشاره نمود که در دوره مشروطه، شاخه تبریز حزب دموکرات ایران، زبان فارسی را زبان رسمی نشستهای خود نمود و سخن گفتن به زبان محلی را ممنوع اعلام کرد^{^[7]} و در ادامه همین سیاست، شیخ محمد خیابانی در دوران اوج نهضت، خود تکلم به زبان ترکی را در مدارس ممنوع اعلام کرده و جریمهای نمادین برای دانش آموزان تعیین کرده بود.^{^[8]} به نظر میرسد این حساسیتها در اصل واکنشی بود به اقدامات عثمانی در آذربایجان که باید با توجه به دوره زمانی خود مورد بررسی قرار گیرند ولی به هر حال شواهد کم و غیر قابل اعتنایی در خصوص ممنوعیت استفاده از زبانهای محلی در امور روزمره در دوره رضاشاه در دست است.

برآمد

صد البته نقد تمامی مصاحبه دکتر زیبا کلام که بیشتر سطور آن حاوی ادعاهای شگفت و قبلاً بررسی نشدهای از سوی ایشان است از حوصله این نوشته خارج است. ولی به درستی معلوم نیست چه ضرورتی ایشان را وا داشته است تا به مصاحبه در خصوص مباحث قومی که حوزه پژوهشی ایشان به شمار نمیرود دست بزنند. دکتر زیباکلام خود در این مصاحبه یادآوری میکنند که کسانی چون دکتر حمید احمدی از ورود غیر ضروری به این مباحث اکراه دارند و عقیده دارند نباید بیش از حد لازم پیرامون این مباحث «حرف» زد. دلیل این نصیحت مشفقانه نیز روشن است. افرادی چون حمید احمدی ترجیح میدهند در خصوص چنین موارد پیچیدهای دست به پژوهش و کار جدی زده شود و رنج تحقیق علمی را بر گپوگفتهای غیر مسئولانه به جان میخرند. به مصداق "عالمی را یک سخن ویران کند" هر گونه ورود غیرکارشناسانه به بحث وحدت ملی ممکن است عواقب سوئی در میانمدت و بلندمدت برای جامعه داشته باشد. مبرهن است که گفتار آقای زیباکلام از اندیشههای قومگرایانهای که به دنبال وزن و اعتبار اجتماعی و سیاسیاند جدا است، بر همین مبنا است که رعایت ادبیات خاص دانشگاهی و انتخاب صحیح کلمات و اصطلاحات در نقد و بررسی مسائل هویتی اهمیت پیدا و از سوی دیگر زمینه رسمیت دادن به گفتارهای ضدملی را نیز سلب میکند.

یادداشتها:

[1] Race as classification

[2] Race as synonym

[3] Race as signifier

[4] huxley

[5] hadon

[6] discursive rules

[7] . کاوه بیات، پان ترکیسم و ایران، پردیس دانش و شیرازه کتاب، 1387.

[8] . مجتبی مقصودی،تحولات قومی در ایران، مرکز مطالعات ملی، 1380.

پروژه ملت سازی دولتی رژیم باکو

سیف الدینی — Sun, 29 Jan 2012 21:53:07 GMT

ملت سازی در جمهوری آذربایجان

همشهری دیپلماتیک- بهمن 1390

از زمانی که بحث حاکمیت مردمی مطرح شد تا به امروز کمابیش همه دولت ها از بدو تاسیس، کوشش هایی را جهت کسب و بقای مشروعیت آغاز کرده اند. از آن جا که نظام بین الملل از دولت – ملت هایی تشکیل می شود که در واقع بازیگران اصلی این عرصه اند، دولت های علاقه مندند که از خود تصویری منسجم و متحد ارائه دهند و اگر زمینه های این تصویر مفقود بود تمام تلاش خود را در راستای ساخت و سازمند کردن آن به کار برده اند.

ملت سازی اصطلاحی است که به برنامه های معمارانه دولت اطلاق می شود و شیوه های نامحسوس دولت ها در مرحله تثبیت برای انسجام بیشتر و کاهش کشمکش های احتمالی در آینده را شامل می شود. دولت های نو پا سعی می کنند با استفاده از شیوه هایی بر ناهمگونی متاثر از تکثر دینی،زبانی و نژادی غلبه کرده و واحد اجتماعی منسجمی ایجاد کنند.

در حوزه مشروعیت دولت – ملت نیز بحث ملت سازی [1] موضوعیت می یابد و دولت ها و یا نخبگان سیاسی خود را ناچار از کلید زدن چنین روندی می بینید. در عصر جدید که تحولات سرعت بیشتری یافته است دولت ها گاه احساس می کنند زمان کافی برای طی کردن طبیعی روند ملت شدن وجود ندارند و لازم می دانند خود راسا از طریق اعمال برخی از سیاست ها به سراغ ایجاد حس ملی در میان مردم بروند. اما نباید فراموش کرد که روشنفکران و نخبگان تنها به شرطی قادر به ساخت جوامع ملی اند که قبلا پاره ای زمینه های عینی برای تشکیل ملت وجود داشته باشد. کارل دویچ[2] تاکید دارد که برای بوجود آوردن آگاهی ملی باید چیزی از پیش وجود داشته باشد که نسبت به آن آگاهی پیدا کنیم.

این روند در کشورها بر اساس تاریخ و اسطوره های ملی شکل می گیرد و اگر چنین مشترکاتی وجود نداشته باشد دولت ها یا نخبگان حاضرند تا مرحله برساختن چنین مولفه هایی پیش روند.

در مطالعات نوین، «ملت» نه یک مفهوم ازلی و سازمند [3] بلکه برآمد یک فرآیند بلند مدت و پیچیده تاریخی دانسته می شود. میراسلاو هروک ملت را گروه اجتماعی بزرگی که نه با یک پیوند عینی بلکه با ترکیبی از چندین نوع رابطه عینی و "بازتاب ذهنی" این پیوندها می داند که در آگاهی عمومی قوام می یابد.

دولت هایی که پس از فروپاشی شوروی در آسیای میانه و قفقاز بنام "جمهوری" تشکیل شدند،تقریبا همگی فاقد تجربه اداره سیاسی و حاکمیت ملی در گذشته بودند و مهم تر این که معمولا از بافت چند گونه قومی برخوردار و در حال رقابت با همسایگان خود برای به دست آوردن اراضی بیشتر به سر می بردند. به همین سبب نیازمند یک ایدولو‍‍ژی وحدت بخش و همین طور انسجام داخلی بودند که هر دو این نیازها در تضاد با وضعیت موجود و غیبت یک ملت تاریخی جهت تبدیل شدن به تکیه گاهی برای ملی گرایی دولتی بود.

جمهوری آذربایجان نمونه بارز جامعه و دولتی بود که برای رویارویی با رقیب منطقه ای خود – ارمنستان- نیازمند چیزی به مثابه ایدولوژی همگونساز می بود.در وضعیتی که توصیف شد این جمهوری پیش از هر چیز نیازمند ثبات داخلی و ایجاد یک دولت-ملت از درون اجتماع سنتی[4] و تبدیل آن به جامعه ای مدرن [5] و در یک کلام عبور از مردم به ملت بود. از همین رو روش ها و فرمول های مختلف ملت سازی از بدو تشکیل دولت به وسیله نهادهای حکومتی دنبال و پیگیری شد.

اولین فرآیند مرحله ملت سازی تعیین و تثبت مرزهای سیاسی است. در گام بعدی دولتها سیاست های فرهنگی و تبلیغی خاصی به کار می بستند که هدف از آن ایجاد یک ملت است. البته دولت ها معمولا وانمود می کنند همیشه ملتی وجود داشته و آن ها در حال پیش برد آرمان ها و اراده این ملت اند. با نگاه از این زاویه است که می توان به تقدم ملی گرایی بر "ملت" در شمال ارس و اران پی برد. ملی گرایان قومی این کشور تلاش وافری کردند که بعد از تثبیت مرزهای ملی،ملت منسجمی را در این جمهوری نو پا به وجود بیاورند. برخی معتقدند که روند برنامه های ملت سازانه در این جمهوری به اندازه کافی غیر محسوس و ظریف نبود. به این معنا که مراحل این پروژه بسیار سطحی،تقلیدی،برساخته و در مواردی ناموفق بود.

پروژه ملت سازی در جمهوری باکو بر اساس نظریه ابداع سنت[6] اریک هابسباوم و نماد پردازی قومی آنتونی اسمیت مرحله به مرحله قابل بررسی است. ابداع سنت مجموعه ای از رویه ها و کدگذاری هایی است که تابع اصولی صریحا یا تلویحا مورد پذیرش می باشد و ماهیتی نمادین یا عبادی دارد. این مجموعه در نظر دارد ارزش گذاری ها و هنجارهای اجتماعی را از راه تکرار به ذهن شهروندان القاء کند و اغلب حاکی از ارتباط با گذشته است و یا سعی می کند به نحوی با گذشته تاریخی ارتباط بر قرار کند مانند یادبودهای ملی،نمایش و تقدیس پرچم،تکرار و عمومی کردن نمادهایی که ملی یا قومی تصور می شوند،یکسان سازی آموزشی در مدارس از طریق القای برخی ارزش ها و... . تئوریسین های جنبش های ملت ساز که در صددند ملتی را تقریبا از هیچ بسازند و یا حس ملی را در میان مردمی گسترش دهند که قبلا وفاداری های دیگری جز وفاداری ملی الگوی عمل شان بود، معمولا به این روش ها جهت تقویت حس ملی یا ملت سازی رجوع می کنند.

اما نمادپردازی قومی روند عمیق تری را به ما نشان می دهد. اسمیت معتقد است نمی توان گروه های قومی را بر مبنای شاخص های عینی و تمایزها تعریف کرد،بلکه عنصر سازنده،درک و شناختی است که اعضای گروه هم پایگاه در مورد تجارب مشترک و داد و ستدهایشان با دیگران بدست می آورند.این معانی و تجارب مشترک بعد از تعریف شدن برای اعضای گروه قومی به نسل های بعدی منتقل شده و به صورت خاطرات،نمادها و ارزش ها، رمزگذاری می گردد و تبدیل به اسطوره سازنده یک جامعه قومی می گردد. این روند دارای شش مولفه است: 1 – نام مشترک قومی،2- اسطوره ای مشترک که خاستگاه یا تباری قومی دارد،3- یک روایت تاریخی مشترک که در قالب افسانه،حماسه و روایت در می آید،4- تصور برخورداری از فرهنگی یگانه و تحول ناپذیر خواه بر پایه زبان و یا خصلت جمعی،5 – وابستگی به سرزمینی خاص،6- احساس تعلق درونی دستکم در میان نخبگان. تقریبا بیشتر مراحل ششگانه بالا در بیشتر جمهوری ها تازه تاسیس شوروی سابق طی شد و سیاست گذاران باکو به شدیدترین شکل چنین پروژه ای را پیش بردند. بررسی های نمادپردازی ها،رنگ ها ،نشان های دولتی،اسطوره هایی قومی که از سوی نهاد قدرت برجسته می شوند و... همگی حکایت از پیگیری چنین برنامه هایی دارد.

ناسیونالیسم دولتی باکو، نه یک پدیده مردمی بلکه امری عمودی و بر اساس نیازهای دولتی بود که ساختار و سیاست آن در بیست سال گذشته در تصرف عده ای خاص بوده است. این گونه از ملی گرایی دولتی به شدت قومی،تهاجمی و ستیزه جو است.

بعد از جنگ سرد در حالی که بسیاری از دولت های جهان سیاست های سخت گیرانه ملی را کنار گذاشته بودند دولت های کوچک متولد شده از شوروی سابق به شدت و با عطش بسیاری به سوی ملی گرایی دولتی حرکت کردند. میروسلاو هروک در این خصوص معتقد است که "ملی گرایی- قوم گرایی" معاصر عمدتا پدیده ای مربوط به گروه های قومی و یا ملت هایی می شود که اهمیت چندانی در سطح بین المللی ندارند.هانس کوهن نیز در بررسی گونه شناسانه ناسیونالییسم بین ملی گرایی شرقی و غربی تمایز قائل می شود.در رهیافت وی ناسیونالیسم غربی در شکل مدنی بروز می یابد و ناسیونالیسم شرقی(اروپای شرقی) به صورت قومی که شکل غیرعقلانی از ملی گرایی است متبلور می گردد. به نظر می رسد هر چه به سوی شرق و ملت های نوپا و ناسیونالیسم جدید روی بیاوریم این موضوع پر رنگ می شود.ناسیونالیسم عربی،ارمنی،ترکی ،مسائل و درگیری های قومی در آسیای میانه و به تازگی مسائل جمهوری نوپای آذربایجان همگی حکایت از همین واقعیت دارد که دولت های نوپای کم توان تاکید بیشتری بر ناسیونالیسم قومی خود در داخل و یا منازعات منطقه ای دارند، اما در قبال سایر قدرت ها از توان و اراده کمتری جهت حفظ منافع ملی برخوردارند. به طوری که حتی برخی این رویه را نه یک رویکرد موثر سیاسی بلکه یک ژست سیاسی و البته پیش بردن اهداف دولت آذربایجان در داخل می پندارند.

[1] - nation building

-[2] karl deutsch

[3] -organic

[4] - community

[5] -society

[6] - invention of tradition the

پیرامون کشته شدن 34 تن از کردها توسط ارتش ترکیه در شرناخ

سیف الدینی — Sat, 21 Jan 2012 22:27:10 GMT

درمان زخم با زخم

اعتماد 1 بهمن 1390

در دو ماه گذشته شاهد تحولات مهمی در ترکیه از جمله عذر خواهی اردوغان از بابت کشتار درسیم بودیم. همراه با گامهای لرزان آنکارا برای ترمیم شکاف های موجود در جامعه ترکیه،خبر کشته شدن 34 تن دیگر از شهروندان کرد این کشور در "شرناک" توسط جنگنده های ارتش، بسیاری را شگفت زده و البته متاسف نمود.

در حالی که ترکیه علاقه مند است نقش آفرینی بیشتری در منطقه داشته باشد و حتی بر اساس آموزه های احمد داود اغلو تحت عنوان عمق استراتژیک در سطح جهانی،گام هایی برای حضور فعال بردارد چنین حوادثی نه تنها سهم سازنده ای در ثبات داخلی این کشور ایفاء نمی کند بلکه باعث رادیکال تر شدن فضای موجود در جامعه کرد تبارش، نیز می شود.

کردها نزدیک به نود سال است که در حال مبارزه برای خودگردانی یا رسمیت دادن به حضور خود در کشوری هستند که بعد از فروپاشی عثمانی و قرار داد لوزان به نام "ترکیه" در صحنه جهانی پدید آمد.آنها از همان ابتدا چنین نامی را نافی حضور پر رنگ خود در آناتولی می پنداشتند.با اینحال کوشش هایشان برای شناسایی و رسمیت ،تا کنون نتایج دلخواهشان را در بر نداشته.

در این سو ایرانیان به دلیل اشتراکات تمدنی و فرهنگی همواره نسبت به سرنوشت کردها، به ویژه کردهای ترکیه و عراق حساسیت بالایی دارند.از نظر مورخان،کردها حاملان بخشی از تمدن ایرانی در میان رودان و آناتولی به شمار می روند و می توانند در این حوزه تمدنی نقش فعال تری ایفاء نمایند اما محدودیت هایی که از سوی ترکیه بر فرهنگ و هویت آنان اعمال می شود مانع شکوفایی بیشتر این گروه می گردد.

ایرانی ها همیشه امیدوار بوده اند که دولت ترکیه بتواند آستانه تحمل خود را در خصوص پویایی فرهنگی کردها افزایش دهد و از تحلیل آنان در جامعه ترک چشم بپوشد.زیرا اگر قرار بود چنین اتفاقی رخ دهد تا کنون با توجه به اقدامات انجام شده در طی نود سال گذشته محقق می شد.پس به نظر می رسد ترکیه چاره ای جز به رسمیت شناختن دستکم حقوق فرهنگی برای کردها ندارد.صد البته که ایران علاقه ای به مخدوش شدن حاکمیت دولت ترکیه بر مرزها و استان های خود ندارد.هر اتفاقی در این خصوص، توازن و نظم منطقه ای را مورد هدف قرار می دهد.تمامیت سرزمینی ترکیه برای ایران مهم است به همان اندازه که تمامیت عراق از منظر ژئوپولوتیک دارای اهمیت است.اما جغرفیای فرهنگی کردستانات نیز برای ما اهمیت دارد زیرا برد اقتصادی و فرهنگی ایران در این حوزه قابل جستجو است.

از سوی دیگر تجربه کردها در ترکیه و جنس فشارهایی که تا کنون متحمل شده و می شوند،می تواند درسی باشد برای آن دسته از گروه های تروریستی و شبه تروریستی نواحی غربی و شمالغربی کشور که به تحریک ها و انگیزه های مختلف سلاح برداشته و امنیت ملی را به مخاطره انداخته اند.در ایران کمتر طیف سیاسی را می توان دید که مدعی دفاع از کردهای منطقه نباشد.از چپ تا راست همیشه یک همدلی خاصی با کردهای ترکیه و عراق دیده شده.دولت های ایران نیز حساسیت های خود را داشته اند.هر چند این حساسیت ها بیشتر بر کردهای عراق متمرکز بوده اما جامعه مدنی کشورمان با حسی فراتر از نوع دوستی به این گروه نگریسته که شاید بتوان نامش را "همدلی برادرانه" نهاد.جالب تر اینکه این همدلی به هیچ روی به معنای حمایت از سازمان های تروریستی مانند پ.ک.ک و شاخه های ماجراجوی آن نبوده است.نگاه ایرانی ها بیشتر معطوف به خود مردم کرد ترکیه است تا گروه ها و سازمان های خطرناکی که خط مشی خشونت آمیز و تروریستی را اتخاد کرده اند. حسی که بی شک ریشه در تاریخ مشترک و تعلقات فرهنگی و تمدنی در اعماق تاریخ دارد. اینکه دولت ترکیه تا چه اندازه خواهد توانست بر مشکلات و تناقض های خود فائق آمده و مدارای کافی برای مشارکت و رسمیت کردهای ترکیه به خرج دهد،پرسشی است که در سالهای آینده روشنتر خواهد شد.

National Question

سیف الدینی — Fri, 23 Dec 2011 11:30:04 GMT

خارج از متن : مسئله ملی مفهومی است که ذهن بسیاری از اندیشمندان و فعالان را در سال های گذشته به خود مشغول داشته است. اغلب کسانی که از چنین مفاهیمی بهره می برند دقیقا به ریشه و محل تولد آن دقت ندارند و تصور می کنند مفهومی عام برای اشاره به پاره ای مسائل در ایران است. از این رو به نظر می رسد پیش از هر گونه پرداخت به موضوعی که خارج از بستر اجتماعی مورد نظر تالیف شده است باید به ریشه ها و علل شکل گیری آن پرداخت. آن چه که نا آگاهانه مسئله ملی نامیده می شود نه محصول جامعه ایرانی و نه پدید آمده از گفتار سیاسی برخاسته از این جامعه است.

ریشه های مساله ملی

ایام(جام جم) 1 دی 90

· درآمد

« مسأله ملی» یکی از کلید واژه‌هایی است از طریق گفتار چپ وارد ادبیات سیاسی در سراسر جهان شد و آبخشور معرفتی آن را بیشتر باید در مارکسیسم ـ لنینیسم جستجو کرد. هر چند وودرو ویلسون در اصول چهارده گانه ای که در سال ۱۹۱۸ به خطاب به کنگره مطرح کرد بر نقش حق تعیین سرنوشت و حل «مساله ملی» تاکید داشت اما اولا اصول ویلسون و ویلسونیسم هیچگاه به ایران نرسید و اصولا در آن دوره نیز دغدغه جامعه ایرانی نبود،دوما اصول چهارده گانه وی را به دلیل ماهیت راه حل سریع مسائل ملی بایستی در شرایط و اقتضائات دوره پس از جنگ نحست بررسی نمود. در اردوگاه چپ، لنین بود که به صورت جدی در خصوص این مسئله کوشش داشت. هر چند اندیشمندان و سیاستمدارانی چون اتو بائور و کارل رنر در امپراتوری اتریش مجارستان در تکاپوی یافتن راه حلی برای چیزی که در آن دوره مسئله ملی نامیده می شد بودند، اما این کوشش ها نتوانست شمولیت جهانی یابد. لنین بر اساس فهمی که از سوسیالیسم داشت از یک سو به انقلاب ملی و اجتماعی و از سوی دیگر به ارتباط آن با انقلاب های بین المللی می اندیشید. وی از حق اقلیت های موجود در امپراتوری های چند ملیتی برای تشکیل کشورهای مستقل به لحاظ تاکتیکی دفاع می کرد ولی در عین حال این روش را نوعی اقدام موقت برای تضعیف امپراتوری ها از درون می دانست و می پنداشت انقلاب جهانی و وحدت کارگران در نهایت کشورهای ملی را از میان برخواهد داشت.در داخل امپراتوری تزاری لنین از یکسو شاهد غیاب و حتی تاخیر برآمدن بورژوازی در متصرفات آسیای میانه و قفقاز بود و از طرف دیگر برای رسیدن به زمینه اجتماعی جهت گذار به سوسیالیسم شتاب داشت. از همین رو بود که : «خود بر مبنای برداشتی ویژه از مارکسیسم به خلق بورژوازی اقدام نمود.یعنی آن چه خود ضرورت تاریخی می پنداشت را به جای رخداد حقیقی نشاند» (۱).نظریه لنین پیرامون حق تعیین سرنوشت،مساله ملی و زیر مجموعه های آن بخشی از همین دستگاه نظری است.

آن چه امروز در ادبیات سیاسی احزاب و گروه های بنیادگرای قومی کشور ما نیز دیده می شود نه محصول مطالعات و بررسی های سیاسی – اجتماعی ، زمینه های اجتماعی و یا تجربه تاریخ، بلکه اغلب کوششی است در جهت ترجمه و اقتباس از نظریات لنین و برخی دیگر از اندیشمندان چپ در این خصوص که برای شرایط زمانی و مکانی سده نوزدهم و جغرافیای مشخصی بنام روسیه تزاری تنظیم شده بود.

به این ترتیب مسائل مطرح شده از سوی آنان نه یک پدیده یا تجربه تاریخی بلکه تلاشی است برای یافتن راهی به سوی تجزیه کشور از هر طریق،که در فقدان زمینه های اجتماعی به احتمالا گریزی از خلق و درنوشتن آن در چارچوب دستگاه فکری لنین اعم از ستم دیدگی ملی،زندان خلق ها،خلق ملیت ها و… نیست.

مساله ملی و مارکسیسم – لنینیسم

مقاله استالین با عنوان «مسأله ملی و سوسیال دموکراسی» که به توصیه لنین نوشته شده بود در سال ١٩١٣ به چاپ رسید و از همان سال‌ها به‌عنوان یکی از منابع مهم جریان چپ درخصوص موضوع اقلیت ها باقی ماند (۲). این کتابچه که سال‌ها یکی از نصوص مهم مارکسیسم ـ لنینیسم بود سعی می‌کرد از امپراتوری تزاری جامعه‌ای ترسیم کند که برای «خلق»های حاضر در آن چیزی بیش از یک« زندان» نیست و ملیت‌های دربند آن نه تنها مشارکتی در قدرت سیاسی ندارند بلکه «ملل تحت ستم» این دولت استعمارگر به شمار می‌روند و گرفتار پدیده ای بنام «استعار داخلی» هستند. از نظر استالین راه آزادی خلق‌ها مشارکت آنان با بلشویک ها در جریان انقلاب و سرنگونی دولت برای برقرار کردن حکومتی مساوات‌طلب بود.هر چند تحولات پس از انقلاب اکتبر خلاف آن چه را که لنین ترسیم می کرد را نشان داد و نخستین کوشش ملیت های تحت ستم روسیه تزاری سابق برای استقلال در ترکستان شرقی به شدت سرکوب شد،اما لنین تلاش می کرد با قواعد و اصولی دیگر گونه یکپارچگی شوروی را در داخل تضمین نماید چیزی که خود قبلا با استفاده ابزاری و شعارهای رادیکال به مخاطره انداخته بود.

شکل ملی،ماهیت سوسیالیستی

لنین و استالین جهت حفظ این خلق‌ها و سرزمین‌هایشان و اقبال بیشتر «ملیت‌ها» به سوسیالیزم اصلی به نام « شکل ناسیونالیستی- ماهیت سوسیالیستی» را مبنا قرار می‌دادند که بر حفظ اتحاد بیشتر سرزمینی در داخل شوروی و نیز زمینه‌سازی برای ادغام مناطقی از کشورهای همسایه از جمله ایران تأکید داشت.

با انتشار وسیع مقاله استالین و راه‌یابی آن به جوامع و کشورهای دیگر کلید واژگانی چون مسأله ملی، زندان خلق‌ها، حق تعیین سرنوشت، ملیت‌های دربند، ملل تحت ستم و… که همگی از مقاله مسأله ملی و سوسیال دموکراسی (در چاپ‌های بعدی مسأله ملی و مارکسیسم ـ لنینیسم) استخراج گردیده بود وارد ادبیات سیاسی ایران نیز شد .به این ترتیب گفتار چپ با پیاده کردن این ادبیات در ایران کلیدواژه هایی چون ستم ملی و مساله ملی،ملل تحت ستم و… را به وفور به کار برد. در خصوص برداشت های بعدی از مقاله استالین باید به چند نکته مبتلابه در جامعه امروز ایران اشاره کرد: نخست این که نکته اساسی این مقاله که چپ و به ویژه چپ نو، همواره از آن غافل بوده‌اند تعریف استالین از «ملت» است. او در این مقاله ملت را یک جماعت بادوام که در طول «تاریخ» شکل گرفته و بر پایه اشتراک زبان، سرزمین، حیات اقتصادی و شکل‌بندی روانی که هر دو را در اشتراک فرهنگی نشان می‌دهد تعریف نمود (۳). با توجه به این تعریف مارکسیست‌های امروزی با عدول از این نظر برخلاف لنین و استالین که برای «ملت» اصالت تاریخی قائل بودند آن را پدیده‌ای برساخته و معاصر و غیرتاریخی می‌دانند که محصول کار ـ ویژه دولت‌های مدرن است.

مارکسیست‌های ایرانی هم در گذشته و هم در زمان کنونی توجه کمتری به تعریف استالین در قبال مفهوم ملت داشتند و بیشتر ترجیح می‌دادند کلید واژه‌هایی چون ملل تحت ستم و… را از مقالة “سوسیال دموکراسی و مسأله ملی” استخراج کنند. شاید این موضع از نوع رویکرد به مقوله «اتحاد» سرخ قابل توجیه باشد باشد زیرا اتحاد سرخ(برخلاف اتحاد در معنای غربی که بیشتر ناظر به اتحاد دولت هاست) اتحادی سرزمینی توام با ادغام به شمار می رفت.

از نظر جریان چپ (البته نه همة آن) ملت گرایی در ایران مانع این اتحاد بود. بنابراین با حمله به خمیرمایه آن، نخست می‌بایست پارادایم ناسیونالیسم کلان شکسته شده و سپس با بهاء دادن به ناسیونالیسم‌های خرد از طریق « اصل شکل ناسیونالیستی و محتوای سوسیالیستی» فرآیند بلعیدن و اُباریدن سرزمینی، که بیشتر معطوف به شمال ایران بود آسان‌‌تر شود.

لنین و استالین با نگاه ابزاری به مقوله ملیت «اصل شکل ناسیونالیستی و محتوای سوسیالیستی» را مطرح کرده و در قالب آن از مسأله ملیت‌ها طرفداری می‌کردند. این رویکرد چنین توجیح می‌شد که کمونیسم را می‌توان با زبان بومی نخبگان هر قوم به توده‌ها ارائه داد.

«مسکو در نخستین سال‌های حکومت کمونیستی سیاست نهادینه‌سازی استفاده از زبان‌های بسیاری از ملت‌های اتحاد شوروی را در پیش گرفت. اکثر زبان‌های غیرروسی به رسمیت شناخته شدند و توسعه ادبیات آنها در محدود ایدئولوژی رسمی تشویق شد. نخبگان فرهنگی جمهوری‌ها اجازه یافتند به زبان‌های ملی خود بنویسند و قطعات ادبی ملی کلاسیک را که شامل پیام بومی انقلابی و طرفدار پرولتاریا بود منتشر کنند. در دهة ١٩٢٠ اتحاد شوروی سیالت بومی‌سازی نخبگان سیاسی در جمهوری‌های محلی را اجرا کرد. مسکو در سال‌های بعد به تدریج یکی از اعضای هر یک از گروه‌های قومی عمده را به ریاست حزب کمونیست هر جمهوری منصوب کرد و معاونی اسلاو برای او تعیین نمود» (۴).

به نظر می‌رسد همین روش در صدور انقلاب به بیرون از مرزهای شوروی نیز در پیش گرفته شد. آنها با تحریک احساسات قومی در کشورهای همسایه سعی می‌کردند بخشی از بدنه آن ملت را به ملتی دیگر تبدیل نمایند که در نهایت در خدمت آرمان پرولتری و اتحاد سرزمینی با شوروی است. در این مرحله با تبدیل به «مسأله» کردن تفاوت‌های قومی و محلی، پروژه ملت‌سازی آغاز شد.

رویکرد سازمان های چپ:

حزب توده به عنوان سنتی ترین سازمان و تشکیلات مارکسیستی در ایران با احتیاط بیشتری به مقوله مسائله ملی نگاه می کرد و کمابیش نظر نهایی اش در این خصوص تا اندازه زیادی مبهم ماند با این حال سازمان فدائیان خلق به صور مختلف با اذعان به مسئله ملی و ستم دیدگی ملی در ایران تلاش کردند اندیشه های لنینی را وارد گفتار خود کرده و در جامعه ترویج دهد. به تبع آن نخست گروه های سیاسی قومی کرد و سپس سایرین با الهام از اندیشه های لنین، قوم گرایی و واگرایی خود را توضیح دادند.

هر چند در جریان غائله ۲۱ آذر، حزب دموکرات کردستان ایران که با دستور مستقیم شوروی ها تاسیس شده بود فاقد هر گونه گفتار سیاسی جدی محسوب می شد و تنها رنگی از سوسیالیسم در آن دیده میشد،اما برخی از نخبگان کرد بعدها بسیاری از کلیدواژه های مقاله مساله ملی استالین را استخراج کردند. نخستین بار حزب کمونیست ایران در کنگره دوم خود در ارومیه بر مسئله ملی انگشت گذاشت و بعدها برخی از ناراضیان کرد نیز بر مسائلی مانند ستم ملی،حق تعیین سرنوشت و… تاکید کردند.هر چند حزب توده نیز آگاه و بیگاه به این ادبیات متوسل می شد اما نظر صریح این حزب در این خصوص مشخض نگردید.

آن چه روشن است افسانگی ادعاهایی چون ستم ملی است که به نظر می رسد بیشتر محصول ترجمه و قرینه سازی متون لنینی در این خصوص اند تا تجربه ی گونه ای از ستمدیدگی در میان گروه های جمعیتی. بنیادگرایان قومی که بیشتر در صدد غیریت سازی و ترویج ادبیات نفرت تا مرز گسست اند،به استقبال چنین مفاهیمی رفتند بدون آنکه مصداقی برای این تصورات داشته باشند.گروه های سیاسی کرد در این زمینه پیشتار بودند.آنچه بقیه کردند تنها جابجای و جایگذاری نام یک گروه جمعیتی دیگر در گزاره ها بود نه بیشتر.بدون آنکه احتمالا خود به تقلیدی بودن “الگو” واقف باشند.

بهره سخن:

در تاریخ معاصر ایران در میان توده و نخبگان مسئله ملی و ملیت از آن جنس که لنین تفسیر می کرد موضوعیت چندانی نداشت. قرائت های قوم گرایانه از تاریخ معاصر و فراز و نشیب های آن ناتوان از اثبات الزامات عقلی و نقلی است و به سختی می تواند توضیح دهنده چرایی و کجایی ِ مقولاتی چون «ستم» از نوع ملی باشد.مشارکت نخبگان بیشتر گروه های جمعیتی کشور در امور اداره یا تاسیس نظمی جدید جهت اداره بهتر نشان دهنده غیاب مسئله بنام ستم ملی است. به این ترتیب بنیادگرایان قومی ناچار از استناد به متون و نصوصی هستند که در جوامعی جون روسیه و اروپا بر اساس وقایع تاریخی آنجا رخ داده است. هر چند در سال های گذشته در مسیر پیشینه سازی بر اساس دستکاری روایت های تاریخی جهت مهیا شدن قرائت های مورد نیاز ، از تاریخ ایران به ویژ در خصوص مسئله حاضر تلاش های نافرجامی صورت گرفت، اما به نظر نمی رسد این کوشش ها توانسته باشد در عمق جامعه ایرانی جایی یافته باشد. از سوی دیگر تضعیف الگوی دولت – ملت در دو سطح بین الملل و همین طور سطح داخلی باعث تضعیف حس ملی و افزایش احتمال باورپذیری در سطح عام نسبت به روایت های ساده سازی شده قومی می گردد.

بنیادگرایی قومی در هر کشوری که ظهور کند معمولا یکی از موانع عمده برای توسعه محسوب خواهد شد.ایران نیز استثنایی از این شمول عام نیست.همانطور که در اوایل انقلاب ظهور گروه های مسلح تروریست در غرب کشور این ناحیه را برای مدت های مدیدی نا امن کرده و سطح توسعه آن را پایین آورد در سایر مناطق نیز مانند بلوچستان بنیادگرایی قومی سبب اقبال کمتر بخش خصوصی و دولتی برای سرمایه گذاری گردید.

جنبش مسلحانه نتیجه ناتوانی و بی رمقی جنبش شهروندی است. اگر وابستگی های قومی را به بخش احساسی و غیر عقلانی شخصیت نسبت دهیم به این ترتیب به طور بالقوه آن را ویرانگر جامعه مدنی خواهیم یافت.تجربه های متعددی در عرصه جهانی وجود دارند که به ما نشان می دهد بنیادگرایی قومی به دلیل ویژگی های حاد عاطفی برای نظم مدنی و شهری جامعه زیان آور است. استفاده از تعلقات قومی برای رسیدن به سود و زبان و منابع بیشتر از سوی نخبگان امر جدیدی نیست و مختص جامعه ما نیز نمی باشد. نخبگان محلی برای نیل به قدرت بیشتر فرآیندی را در راستای دستکاری آگاهانه برخی از نمادهای فرهنگی و هویتی آغاز می کنند تا در رقابت اقتصادی و سیاسی از آن ها بهره برداری نمایند. مجموعه این احساسات غریزی،دستکاری آگاهانه و گزینشی و روایتی برساخته از هویت، حرکت های قومی منطقه را شکل می دهند که نتیجه ای جز عدم توسعه این مناطق دری ندارد.

ظهور تشکیلات تروریستی پژاک از درون سازمانی دیگر به این روند کمک کرد. پژاک یکی از آخرین تجربه های ناموفق جذب پیاده نظام برای تشکیلاتی تروریستی و تجزیه طلب محسوب می شود. آمار نشان می دهد که بیشتر اعضای این سازمان غیر ایرانی و از اتباع کردزبان ترکیه و عراق و یا سوریه هستند. گفتار پژاک نیز جدای از سایر گروه های تروریست چون حزب دموکرات،کومله و … نیست. این گفتار عموما تقلیدی از گزاره های متعصبانه و غیر واقع بینانه ای است که کم و بیش اغلب سازمان های تجزیه طلب در جهان ارائه می دهند و ریشه در دستگاه فکری لنین و تاسیس های مبهم و چند پهلویی چون حق تعیین سرنوشت،مسئله ملی و… دارد.

1- چپ و پرسش ملی،مراد ثقفی،فصلنامه گفتگو، شماره ۳

۲- Marxism and the National Question, JV Stalin ,1913

3- برای دیدن بخش های از مقاله استالین به فارسی در خصوص تعاریف ملت بنگرید به گفتار” ملت چیست” در : ملی گرایی، هاچینسون و اسمیت، ۱۳۸۶: ۴٣ ، ترجمه علی مرشدی زاد ، پژوهشکده مطالعات راهبردی.

۴- دایره‌المعارف ناسیونالیسم، ج ٣: ۹۳۳

۵- به ویژه در خصوص ایران این مسئله موضوعیت تام داشت. مسکو به هر یک از اقوام ایرانی به عنوان یک ملت بالقوه می نگریست .

منبع: ایام- ضمیمه تاریخ معاصر روزنامه جام جم،دی ۱۳۹۰

در حاشیه زلزله وان و پیامدهای آن

سیف الدینی — Sun, 6 Nov 2011 11:07:52 GMT

از بم تا وان

اعتماد- 15 آبان 1390

زمین‌لرزه شهر وان در اوایل فصل سرما مصیبت دیگری بود که بر مردم کرد آناتولی وارد شد و مشکلات معیشتی، فقر و درگیری با دولت مرکزی را شدیدتر کرد. زمین لرزه زمانی رخ داد که حملات ارتش ترکیه به شمال عراق برای سرکوب کردهای شورشی به اوج رسیده بود و از طرف دیگر به نظر می‌رسید با شدت گرفتن درگیری ارتش با پ. ک. ک بسیاری از مردم ترکیه قادر به تفکیک میان یک تشکیلات سیاسی کرد و منسوبان آن با شهروندان عادی کرد تبار نیستند.

با وقوع زمین لرزه اخبار وحشت آوری از شادی و خوشحالی ترک‌ها از وقوع چنین حادثه‌یی منتشر شد. در آغاز باور کردن چنین اخباری دشوار بود. ولی آنچه در کانال‌های تلویزیونی و شبکه‌های اجتماعی دیده می‌شد، چیزی نبود جز یکی از واقعیت‌های جامعه ترکیه. شکاف میان ترک و کرد در این کشور به حدی رسیده است که اعضای یک گروه قومی از مرگ دسته جمعی اعضای گروه دیگر بر اثر زلزله خوشحال می‌شوند یا به جای همدردی، تهدیدهای گذشته خود را ادامه می‌دهند.

در آخرین اخباری که در این خصوص منتشر شد یک خبر دهشتناک دیگر به چشم می‌خورد. در بسیاری از محموله‌های ارسالی کمک به زلزله‌زدگان وان جعبه‌های حاوی سنگ، چوب و پرچم ترکیه به چشم می‌خورد. بقیه جعبه‌های ارسالی نیز چیز زیادی جز لباس‌های مستعمل و پاره نداشت. سنگ و چوب یکی از ابزارهای هواداران خیابانی پ. ک. ک برای مبارزه با پلیس است.

ارسال‌کنندگان این بسته‌ها، سنگ‌ها و چوب‌های کردها را به خودشان برگردانده اند! حتی مردم اسراییل نیز به این درجه نفرت از فلسطینی‌ها نرسیده‌اند که هنگام زلزله برایشان سنگ و چوب ارسال کنند. اگر زلزله وان را در ترکیه با زلزله بم در ایران مقایسه کنیم و میزان همبستگی و تاثر مردم ایران را با میزان شادی و مسرت برخی از شهروندان ترکیه بسنجیم یک آموزه مهم حاصل خواهد شد. ناسیونالیسم قومی و قوم محوری دست‌کم بخشی از جامعه ترکیه به انحطاط کشانده است.

حادثه بم نمایش و تظاهراتی از حس همبستگی ملی بود که تنها در میان اعضای یک ملت می‌تواند وجود داشته باشد. تنها چند ساعت بعداز تراژدی بم ورزشکارانی را دیدیم که مدال‌های خود را می‌فروختند و هنرمندانی که در مراکز جمع‌آوری محموله‌های کمکی حاضر می‌شدند. مردمی که گریان بودند و ایرانی که سراسر ماتم بود.

اغلب از پیشرفت‌های ترکیه در 30 سال گذشته می‌شنویم که تا اندازه زیادی نیز واقعیت دارد و محصول عوامل متعددی همچون جنگ ایران و عراق، تغییر پایگاه غرب و امریکا در منطقه از ایران به ترکیه و استفاده خوب دولت این کشور از موقعیت‌ها است. اما یک سوی دیگر قضیه عقب‌ماندگی مدنی و اجتماعی این کشور است. در ترکیه اگر روح ملی نیز وجود داشته باشد از جنس قومی است نه مدنی. چیزی که در قرون وسطی و پیش‌تر نیز در میان قبایل مختلف وجود داشت. معلوم نیست این جامعه چگونه می‌تواند چنین زخمی را التیام دهد و چنین شکاف گسترده‌یی را ترمیم کند .

مساله کردها در ترکیه متفاوت از جنس مساله در ایران است که مجال بسط آن در این نوشته نیست اما در ایران به خوبی تفکیکی روشن و واضح میان کردها و تشکیلات سیاسی منسوب به کردها دیده می‌شود و مردم کرد یک مقوله جدا با سازمان‌های سیاسی کردی تلقی می‌شوند. اشتراکات نژادی، زبانی، فرهنگی، تجربه‌های مشترک تاریخی و... این درک را تقویت می‌کنند.

این مساله زیاد پیچیده‌یی نیست. ترک‌های ها نیز می‌توانستند به این فهم دست یابند. اما نکته مهم اینجاست که در ترکیه واقعا یک شکاف بزرگ میان این دو گروه وجود دارد. در ایران مساله سیاسی است و در عرصه اجتماعی شکافی چندانی حس نمی‌شود. خوشبختانه میراث معنوی بزرگی در جامعه ایرانی وجود دارد. تا زمانی که این میراث حفظ شود، همبستگی ملی ما نیز تضمین خواهد شد و می‌توانیم امیدوارم باشیم که ایران، ترکیه نمی‌شود.

http://etemaad.ir/Released/90-08-15/151.htm#187309

روایت و بازنمایی

سیف الدینی — Sat, 29 Oct 2011 10:36:12 GMT

پیامدهای هویتی جنگ های ایران و روس:روایت و بازنمایی

جام جم- ایام: 5 آبان 1390

جنگ های روس با ایران و اشغال بخش های مهمی از قفقاز که از نظر ادبی،فرهنگی،تمدنی و سیاسی برای کشورمان اهمیت زیادی داشت حادثه مهمی در تاریخ معاصر کشور است. این جنگ ها تا حدود زیادی سرنوشت ایران و منطقه را تعیین کرد و از سوی دیگر سبب بیداری ملی در ایران نسبت به عقب ماندگی های نظامی،سیاسی و اداری شد.

فرهنگ ایران در سراسر قفقاز از گرجستان و اوستیا گرفته تا ارمنستان و آران حضور و نفوذ داشت و نشانه های این پیوند فرهنگی و تاریخی هنوز نیز به چشم می خورد.آران و شروان از فرهنگ شهرهای مهم ایران زمین به شمار می رود و یکی از کانون های مهم رشد و پرورش ادبیات فارسی بوده است.

مردم شیعه مذهب آران به ویژه در نخجوان و نقاط نزدیک به شمال رود ارس بعد از جدایی و انفصال بارها خواستار پیوستن دگرباره به ایران و زیستن در زیر چتر حاکمیت ایران شدند. بعد از انضمام سیاسی قفقاز به روسیه تزاری نفوذ معنوی و فرهنگی ایران در قفقاز باعث می شد هرگونه رابطه محکم و پر دوام میان این مناطق و امپراتوری روسیه تحت شعاع قرار گیرد.از همین رو طبیعی بود که به تدریج روند زدایش آثار فرهنگی و زبانی که نشانی از ایران داشت به وسیله تزارها آغاز شود. گسترش زبان روسی در منطقه، آمایش جمعیتی از طریق مهاجرت دادن مردم روس و تاتار به باکو و ترکی سازی پس از فارسی زدایی در همین راستا شکل گرفت. در اوایل عهد مشروطه دو نیروی عمده در بادکوبه علیه ایرانیت در تکاپو بودند: روس و عثمانی. ایران در این بازی غایب بود و تنها برخی از روزنامه نگاران و روشنفکران مهاجر آذربایجانی مانند شیخ محمد خیابانی بودندکه در برابر این اقدامات کوشش هایی به خرج دادند.

روس ها در سالهای بعدی در قالب سوسیالیسم به زدودن مولفه های ایرانیت در میان مردم آران پرداختند و با همین هدف نوعی هویت کاذب برای مردم منطقه ایجاد شد. از آن پس سنت برساختن تاریخ توسط نهادهای رسمی از دوران شوروی به عنوان میراثی مهم برای زمامداران بعدی دولتی که حزب مساوات در دوره ای کوتاه آن را جمهوری آذربایجان نامیده بود باقی ماند.

سنت تاریخ نویسی که در سالهای پس از فروپاشی شوروی صورت گرفت بر جعل تاریخ و قلب «روایت» مبتنی بود به نحوی که زمینه برای قرائت پان ترکیستی از تاریخ مهیاء شود.فرایافت روایت اشاره به چارچوب داستانی دارد که فضای یک رویداد تاریخی را «بازنمایی» می کند. بازنمایی ها لزوما نه بازتاب معنای پدیده ها در فضای واقعیت بلکه تولید و ساخت معنا بر اساس چارچوب های تصوری و گفتمانی است.

این که بازنمایی روایت جنگ های ایران و روس امروزه توسط چه کسانی در جمهوری شمال ارس صورت می گیرد و بستر اساسی این روایت گری چیست اهمیت زیادی دارد زیرا تتمه های این جریان ممکن است دیر یا زود به سایر متون تاریخی در جهان از جمله ایران سرایت کند. پیامد بلند مدت انفصال قفقاز از ایران ایجاد یک هویت برساخته در آران بر اساس مدل ملت سازی عمودی (از بالا) بود که بر خلق یک هویت جدید تاکید داشت که در «تقابل» با کشور مادر یعنی ایران قرار می گرفت.کوشش برای شکافتن این تلاش ها در جامعه امروز و طرز فکر حاکم بر جمهوری شمال ارس در کنار بُعد تاریخی و اجتماعی حایز اهمیت است. پروژه دولتی ملت سازی در این جمهوری تلاشی بود در جهت اشاعه احساسات ملی در میان گروه هایی که سابقا دارای هویت و وفاداری های مختلف بودند.هر چند این برنامه دولتی با موفقیت های کوچک و کم اهمیتی توام شد اما هم چنان که «واکر کانر»(1) تاکید دارد چنین الگوهایی در افریقا و آسیا نمونه هایی از ملت سازی از لحاظ دیوان سالاری،ایجاد ارتش و قانون گذاری بودند تا پدید آمدن حس ملی.

دستکاری دولت در تاریخ دستکم از زمان استالین تا به امروز در شمال رود ارس سبب تغییر در روایت های تمایز و تعلق (2) مردم ناحیه گردید و بار دیگر نشان داد که روایت مسلط از تاریخ که از سوی دستگاه های حکومتی تقویت می شود چگونه می تواند در ساخت الگوهای هویتی ِ مبتنی بر وجوه گزینشی از تاریخ باشد موثر باشد.

1- WAKLKER CONNOR

2- Narratives of belonging and differentiation

همچنین در این خصوص سرمقاله ویژه نامه ایام را به بینید

یک نامه تاریخی (در حاشیه قتل مرزبان ایرانی در نوار مرزی)

سیف الدینی — Tue, 25 Oct 2011 21:00:44 GMT

هشدا ر به دولت جمهوری باکو

اعتماد - 3 آبان 1390

محمد امین رسول‌زاده از مشروطه‌خواهان سوسیال دموکرات قفقازی بود که در ایران برای تحقق مشروطیت کوشش می‌کرد و چنانچه در تاریخ معاصر کشورمان ثبت شده است در آغاز مردی بشدت ایران گرا بود. اما با اخراج وی از ایران به دلیل فشار شدید روس‌ها و ورود وی به ترکیه، فصل جدیدی از زندگی سیاسی او آغاز شد.

او که در تهران روزنامه ایران نو را منتشر می‌کرد با علاقه‌اش به ایران شناخته می‌شد ولی بلافاصله بعد از اخراج از کشور تبدیل به فردی شد که بشدت علیه منافع ایران گام برمی‌داشت. کوشش‌های وی سرانجام به تاسیس یک جمهوری کوچک در جنوب قفقاز که تا آن زمان آران و شروان نامیده می‌شد، منجر شد: جمهوری آذربایجان!

انتخاب این نام از سوی رسول‌زاده و حزب مساوات خبر از یک بازی خطرناک در سرحدات شمالی می‌داد. بسیاری از ایرانیان از جمله روشنفکران به این موضوع اعتراض کردند. پیش از همه شیخ محمد خیابانی موقتا نام آذربایجان را به آزادستان تغییر داد تا از نیات آینده اینان پیشگیری کند و کسانی چون تقی‌زاده، دهخدا و... بارها در مطبوعات وقت به این موضوع اعتراض کردند. جمهوری تازه‌تاسیس مساواتی که در برزخ میان تزاریسم و بلشویسم بنیاد نهاده شده بود، با استحکام قدرت لنین (با وجود شعارها و تزهایی چون حق تعیین سرنوشت خلق‌ها در امپراتوری روسیه و...) به سرعت سرکوب شد و جمهوری نوین ترکیه با بیرون کشیدن نیروهایش از قفقاز راه را بر سرکوب آسان‌تر آن هموار کرد.

رسول‌زاده که بار دیگر مجبور به زندگی در ترکیه شده بود، در سال‌های ناامیدی و سرخوردگی در نامه‌یی که خطاب به نخست وزیر وقت ایران، تیمورتاش در 8 آبان 1308 نوشته بود، از دولت وقت شاهنشاهی برای تجدید نیرو جهت تشکیل دولت در باکو طلب یاری کرد.

یادداشتی که تیمورتاش در حاشیه این نامه خطاب به مرحوم فروغی می‌نویسد بسیار جالب است و از نظر سیاسی حایز اهمیت. تیمورتاش می‌نویسد:

«فرقه مساواتیان که حالیه لیدر آن محمد امین رسول‌زاده ابراز دوستی می‌نماید... مادام که در بادکوبه زمامداری می‌کردند، بزرگ‌ترین دشمن ایران بودند و مثل سگ‌های کوچک صدای عوعوشان گوش همه را کر کرده بود. مساواتیان آلت سیاسی هستند که البته ما با صاحبان آن سیاست دوست ولی با اصل آن مخالف هستیم. البته با ترکیه دوست هستیم ولی در اینکه ترکیه در قفقاز سلطه پیدا کند موافقت نداریم. ضمنا خوب می‌دانیم که "جمهوریت بادکوبه" یا ارمنستان... نمی‌توانند مستقلا زندگانی بکنند و قهرا باید به طرفی جذب بشوند و در فکر رسول‌زاده البته آن طرف ترکیه است».

دقت نظر تیمورتاش درباره سیاستگذاری‌های دولت ایران درباره این قضیه امری ستودنی و قابل ذکر است. از طرف دیگر تیمورتاش در مقام یک نخست وزیر حاضر به استفاده از نام دولت آذربایجان برای شمال رود ارس نیست و به هیچ‌وجه آن را به رسمیت نمی‌شناسد. ولی شاید این نیز یکی از ترجیع‌بندهای تاریخ معاصر کشورمان است که هر زمان صاحبان قدرت سیاسی در «جمهوریت باکو» در تنگنا هستند به سراغ برادر بزرگ‌تر می‌آیند و دست التماس دراز می‌کنند. پیش از شکست مفتضحانه در جنگ قره‌باغ، ایران دشمن حزب حاکم در باکو بود، ولی به هنگام آغاز شکست دولت باکو از پارتیزان‌های ارمنی دست امدادخواهی‌شان به سوی ایران بلند شد. همانطور که رسول‌زاده پس از غروب دولت مستعجل مساوات و عدم همراهی آتاترک به خاطر منافع ملی ترکیه دست یاری‌اش باز به سوی تهران دراز شد.

دولتمردان جمهوری باکو باید تصمیم بگیرند. اگر قصد دارند خود را ذیل منافع دیگران تعریف کنند و در تقابل با ایران قرار گیرند، نمی‌توانند در روزهای سخت نگاه‌شان به دولت ایران معطوف کنند. ولی اگر بتوانند به موازنه و عقلانیتی در امور جاری برسند در این صورت شاید بتوانند از ایران در صورت ایجاب منافع ملی، انتظار یاری داشته باشند. ایران می‌توانست پس از فروپاشی شوروی موجودیت دولت جدید باکو را (بویژه با نام فعلی) به صورت دوفاکتو شناسایی کند، اما حسن ظن سیاست خارجی ایران در آن دوران باعث شد تا ایران به صورت کامل و دوژور این جمهوری کوچک را به رسمیت بشناسد.

با این حال به نظر می‌رسد گاهی دولتمردان این جمهوری پا را از حد و حدود خود فراتر نهاده و به سیاست‌های دیگری متوسل می‌شوند که به شهادت رساندن مرزبان ایرانی در هفته گذشته یکی از نمودهای این رفتار غیرعقلانی به شمار می‌رود. اگر دولت باکو می‌خواهد بقای خود را در منطقه استمرار دهد بهتر است در سیاست‌های خود تجدید نظر کند در غیر این صورت ایران را نه در کنار بلکه در برابر خود خواهد دید.

http://etemaad.ir/Released/90-08-03/151.htm

به مناسبت 20 مهر سالگرد قرارداد ننگین گلستان

سیف الدینی — Mon, 10 Oct 2011 09:51:48 GMT

ما و 17 شهر قفقاز

اعتماد- 18 مهر 1390

امضای قرارداد گلستان و ترکمنچای و بازتاب آن در ایران چه در میان توده و چه در میان نخبگان توام با حسرت بود.بعد از جنگ ایرنیان تحقیر شده بودند و انفصال قفقاز را وهن بزرگی می دانستند که تا آن روز کمتر رخ داده بود.

اما پرسش این جا است که ما ایرانیان با چنین داغ و تجربه تلخی چه باید بکنیم. قفقاز با هر شکل و ترتیبی که بود از ایران جدا شد و امروز در دور تا دور مرزهای ما دولت هایی تشکیل یافته اند که در گذشته بخشی از همین مرزهای به شمار می رفتند. با چنین وضعی آیا ناسیونالیسم ایرانی بایستی رنگ و بوی الحاق گرایانه داشته باشد و در هر فرصتی خواستار الحاق این سرزمین ها به ایران باشد و یا خیر، با پذیرش یک حقیقت تاریخی با در افکندن طرحی نو، جهت تامین منافع ملی در منطقه با استفاده از ظرفیت های فرهنگی و روابط عمیق تاریخی تلاش کنیم؟

ما اکنون با دو واقعیت تاریخی روبرو هستیم. نخست این که مرزهای ما امروزه کاملا شکل گرفته است. حدود و ثغور آن مشخص است و علیرغم داشتن یک امپراتوری بزرگ در گذشته نه چندان دور بایستی به همین مرزهای فعلی اکتفاء کنیم. از سوی دیگر نمی توان از پیوندهای فرهنگی گسترده ای که فراتر از مرزهای سیاسی در این گسترده جغرافیایی که گاه ایران زمین، گاه فلات ایران و گاه حوزه تمدنی نامیده می شود غافل بود.

به نظر می رسد باید برخی واقعیت ها را بپذیریم.ما مرزهای ملی خود را داریم و دولت- ملتی را در چارچوب این مرزهای تشکیل داده ایم. در اطراف ایران نیز کشورهای جدیدی به وجود آمده اند و همگی مرزهای تعیین شده خود را دارا هستند. وظیفه ما در درجه نخست حراست از «مرزهای ملی» و وفاداری به «دولت-ملت» مدرنی است که در این کشور پدیده آمده است. این دولت-ملت منافع ویژه خاص خود را دارد و وظیفه هر دولتمردی تامین این مصالح و منافع است.پس از پذیرش این اصل است که باید در خصوص پیوندهای فرهنگی که از آسیای میانه تا قفقاز گسترده شده است اندیشید. از یاد نباید برد که قواعده بین المللی از جمله توافق نامه 1975 هلسینکی، مرزهای ملی را به صورتی که در آن زمان وجود داشت،تضمین می کند (مگر آنکه تغییرات مرزی مورد قبول همه طرفین قرار بگیرد). بر این اساس هر حرکتی در خصوص اظهار برادری یا شراکت با سایر مردمانی که خارج از تابعیت و شهروندی دولت ایران قرار دارند، به دور از واقعیت و آمیخته با خیال است. بنابراین ما ناچاریم ضمن حراست کامل از مرزهای ملی ایران از "تاریخ گرایی" در حوزه سیاست بپرهزیم. چیزی که سایه اش سال هاست بر ملیت گرایی ما سنگینی می کند و شاید به شکل افراطی اش مانع از تامل در حوزه های دیگر شده باشد.

از سوی دیگر ما با واقعیتی به نام ایران فرهنگی روبرو هستیم که ظرفیت بالایی برای نزدیکی دولت ها ایجاد می کند. پس می توانیم با تاکید بر روابط عمیق تاریخی و فرهنگی ضمن احترام به حاکمیت دولت های موجود، در حوزه تمدنی ایران که فراتر از مرزهای فعلی قرار گرفته است، پروژه «ایران فرهنگی» را پیش ببریم. نفوذ فرهنگ ایرانی در بخش های مهمی از اوراسیا ظرفیت بزرگی جهت حضور اقتصادی و سیاسی برای ما ایجاد می کند.امروزه اتحاد در معنای سرزمینی موضوعیت خود را از دست داده است. آن چه اهمیت یافته اتحاد میان دولت ها است. اکنون بخش مهمی از منافع ملی ما که بایستی معطوف به ارتقای قدرت ملی باشد،در گروه ارتقاء همگرایی در جهان زیست ایرانی قرار دارد. بنابراین در عین حال که حاکمیت دولتهای فعلی را در اطراف و اکناف می پذیریم، حاکمیت ملی خود بر مرزهای ملی را نیز بالاتر از هر مصلحتی می دانیم.

http://etemaad.ir/Released/90-07-18/151.htm

نقدی بر عملکرد رسانه های فارسی زبان

سیف الدینی — Tue, 13 Sep 2011 10:28:35 GMT

الزامات ایرانی بودن را رعایت کنید

تیرداد بنکدار

سالار سیف الدینی

بیش از یک دهه از پیدایش و آغاز به کار کانال های تلویزیونی فارسی زبان در خارج از کشور می گذرد. این کانال ها تاثیرات مستقیم و غیر مستقیم،مثبت و منفی خود را داشتند و کارکردهایشان از اهداف اولیه و تصورات نخستین فراتر رفت و به تضمن و حاشیه نیز کشیده شد.

تلویزیون ها و حتی رادیو ها که در این نوشتار" رسانه" خوانده خواهد شد با سیاست های تعیین شده قبلی تلاش داشتند اهداف مورد نظر مدیران را به مرحله تحقق برسانند و طبیعتا خروجی این نهادها نیز بر اساس همان اهداف و سیاست ها در دسترس مخاطب قرار می گیرد.

متاسفانه در یکی- دو سال گذشته به ویژه در دو ماه اخیر شاهد دگرگونی رویکردها در برنامه های این رسانه ها بودیم که احتمالا از عدم درک منافع و مصالح بلند مدت مردم ایران (مخاطبان) ناشی می شود. این رسانه ها به ویژه تصویری،با برجسته سازی شکاف های قومی به طرز نامناسبی برنامه ها و میزگردهای جهت دار و یک طرفه ای را با حضور عناصر قومیت گرا ترتیب دادند که که در نهایت به تضعیف یکپارچگی ملی (National cohesion) و دست کاری ساختارهای هویتی می انجامد.

بدیهی است هر دولت- ملتی بر اساس یک سری ارزش ها و اولویت های سیاسی-هویتی تشکیل می شود و مردم،نهادهای مدنی،نخبگان و روشنفکران و... سعی می کنند با دفاع از این ارزش ها موجودیت ملی را حفظ و یا تقویت نمایند. دولت-ملت ما نیز بر اساس ارزش های اولیه و خطوط قرمزی شکل گرفته است که تضعیف یا تعرض بدان مساوی با تضعیف موجودیت ملت خواهد بود.

هویت و حس ملی، سرمایه و دارایی اضافی است که در کشورمان خارج از اراده حکومت مندان و اصحاب قدرت در سده های پیشین شکل گرفته و در دوران معاصر بازتعریف و مدون گردیده است.ایرانیان به عنوان یکی از معدود ملت های کهن – به روایت ناظران خارجی- دارای حس ملی و نظام ارزشی معطوف به "ملیت" بوده اند و توانسته اند موجودیت خود را به همین واسطه حفظ کنند. این سرمایه (حس ملی) پس اندازه و پشتوانه ای ارزشمند است که مردم ما به هنگام مواجهه با بحران ها و احساس خطر بدان رجوع می کنند و جنگ هشت ساله با عراق و زلزله بم نمونه های اخیر آن به شمار می روند.

ولی با کمال تاسف امروز شاهدیم که رسانه های شاخص فارسی زبان اعم از دو تلویزیون شناخته شده و برخی رادیو ها از طریق مصاحبه ها و میزگردها و برخی اخبار و ... در حال تعرض به این دارایی اند.شاید سودای مبارزه با جمهوری اسلامی "به هر قیمت" باعث شده است این رسانه ها برنامه هایی را در خروجی خود قرار دهند که :

۱- آکادمیسین ها و کارشناسان مسایل هویتی در آن غایب اند و فعالان سیاسی و مجریانی که وورد مناسبی در مباحث هویتی ندارند به بحث در مورد یکی از پیچیده ترین مفاهیم می پردازند.

۲- بسیاری از عناصر واگرا که در پیشینه خود ایران ستیزی و مجادله با تمامیت ارضی را دارند به عنوان فعال مدنی و یا هویت طلب و شرم آورتر از همه فعال ملی آذربایجان، کردستان و... توصیف می شوند و تولید ادبیات واگرایی و نفرت در سطح میلیونی صورت می گیرد.

۳- احزاب و سازمان های واگرا و یا نمایندگان آن ها به عناوین مختلف مورد خطاب قرار می گیرند که این عمل به صورت ضمنی سبب ایجاد مشروعیت و رسمیت برای این عده می گردد. این در حالی است که در اغلب موارد کارشناس یا مهمانی از طرف مقابل در برنامه حضور ندارد تا به صورت جدی به «ادعاها»ی مطرح شده پاسخ دهد.

در یک تحلیل کلی، بیشتر این برنامه ها حاوی روایت هایی است که با غیریت سازی های نادرست ممکن است فرصت را از مشارکت همه ایرانیان در مسائل حساس و سرنوشت ساز سلب نماید.

به نظر می رسد رسانه های ایرانی خارج کشور در میان دو تناقض قرار گرفته اند : تمایز و ادغام.

فرآیند نخست نهادهای جامعه را به سوی خاص گرایی،کنترل قبیله ای و پدرسالارانه رهنمون می کند و طی آن کنترل نهادهای مدنی بر جامعه بسیار کم می شود ، عضویت در جامعه بر اساس معیار قومیت و وابستگی های ماقبل مدرن صورت بندی می گردد و مرزهای دولت-ملت به محدوده ی استان ها و ایالات فروکاسته می شود. ولی فرآیند دوم عام تر و معطوف به یک خیر مشترک است و ارتباط بیشتری با نظام های اعتقادی مدرن و مفاهیم وحدت بخش همچون هویت،امنیت،بهداشت، آموزش و پرورش و توسعه دارد .

***

فرهنگ های ملی از تاثیر متقابل تجربه های تاریخی و حافظه جماعتی که ملت می نامیم اش به وجود می آید اما عرضه ی خرده فرهنگ ها به عنوان "قومیت ها"، ناشی از رقابت های سیاسیونی است که نمی توانند در میدان بزرگ تری به نام عرصه سراسری و ملی با سایر نخبگان به رقابت بپردازند.این مقوله (فرهنگ قومی) برساخته ای است که سعی دارد مفهوم ملت به خود گیرد و ردای فرهنگ ملی به تن کند در عین حال برای اینکه شروع به کار کند ناگزیر از بیگانه سازی هم میهنان است.

مفهوم هویت و شاخه های آن موضوعی بسیار پیچیده و بلند است و طبعا هر کسی صلاحیت اظهار نظر در خصوص آن را ندارد. ولی در کمال شگفتی شاهدیم که برخی تلویزیون ها حتی در "برنامه طنز هفتگی" خود سعی می کنند طی 7 دقیقه و آن هم از طریق یک فعال سیاسی که میزان احاطه اش در بحث شدیدا محل تردید است، به موضوع ورود پیدا کرده و علامت های سوال زیادی را در ذهن مخاطب ایجاد نماید،بدون اینکه به عواقب چنین رویه ای واقف باشند!

یکی دیگر از همین کانال ها به بهانه خنثی سازی گروه تروریستی پژاک زمین مناسب را برای اصدار گزاره های تبلیغاتی چون فدرالیسم،خودمختاری و ستم قومی برای اعضای احزاب کومله و دموکرات فراهم می سازد و با ترتیب دادن پرسش هایی در برنامه ای که بینندگان از طریق تلفن می توانند در آن حضور یابند، مطالبات خودمختاری یا استقلال را برای جامعه کردی ایران مفروض می گیرد.بدون اینکه به این مهم توجه داشته باشد که کردهای ایرانی به قدری با سایر هم میهنان خود قرابت تاریخی،فرهنگی و قومی دارند که در نزد بیشترشان در چنین تمایلاتی اعتبار ندارد.

مطرح کردن توسعه نیافتگی مناطق پیرامونی به علل ناشی از تبعیض قومی و... مسائلی است که هیچگاه از حد «ادعا» فراتر نرفت و مدعیان نیز نتوانستند تا کنون با استناد به مدارک و اسناد آن را به مرحله «اثبات» برسانند.

از سوی دیگر توسعه مناطق پیرامونی با عبور از «خاص گرایی» ممکن است که اتفاقا هم برنامه سازان رسانه ها و هم فعالان قومی بدان دامن می زنند.

قومیت، اجتماعی است غریزی و ابتدایی که فرد بدون «اراده و حق انتخاب» در آن حضور می یابد. اما ملت اجتماعی است عقلایی ، بر اساس انتخاب آگاهانه و بر مبنای شعور جمعی. بنابر این صلاح جامعه ایرانی که توسعه و دموکراسی را اراده کرده در واگرایی و قهقرا نیست. سیاست ها و راهبردی های قومیت گرایی توسط فرایندهای سه گانه پالایش فرهنگ بومی،عمومیت یافتن ایده برگزیدگی قومی و قلمرو بخشی به خاطر جمعی تقویت می شوند و می توان نشانه های هر یک از فرایندهای خطرناک را در گفتار سیاسی ایشان ردیابی کرد. این خصوص خود حساسیت بیشتری در مورد تحلیل محتوا گفتار این عده را طلب می کند.

توصیه ما به مدیران و برنامه سازان رسانه ها این است که اگر تولیدات خود را برای ایران و ایرانیان فراهم می کنند و اگر خود را بخشی از ملت می دانند پیش از هر چیز الزمات ایرانی بودن را فراموش نکنند و بدان پایبند باشند.خروجی "رسانه ها" (به ویژه تصویری) ممکن است در میان مدت به شکل گیری «جامعه تصوری» در میان گروه های جمعیتی مختلف بیانجامد. رسانه نقش مهمی در پارادایم سازی و ذهنیت دهی به شهروندان دارد. تلویزیون های فارسی زبان که مخاطبان عام تری دارند نباید از اعتماد بینندگان سوء استفاده کرده و ذهنیت خلاف مصالح ملی را به آنان تلقین نمایند.

پایمال کردن ارزش های ایرانی سودی برای افراد دموکراسی خواه و صلح طلب ندارد. اگر تساهل و مدارایی که خاص فرهنگ ایرانیان است با حساسیت زایی های رسانه ها تبدیل به تعصبات سخت گیرانه شود آن چه که در میان قربانی خواهد شد دموکراسی و حقوق بشر است. کارکرد مصاحبه ها و میزگردهای رسانه هایی چون بی بی سی و صدای امریکا با عناصر قوم گرا تقسیم شهروندان به ترک-فارس-کرد و...و هم چنین «غیریت سازی» از هموطنان و خودی هاست. اگر این رسانه ها دغدغه دموکراسی و حقوق بشر دارند حتما می دانند که از درون گفتمانی که گروه های نفرت (hate groups) – که مایل اند خود را نمایندگان سیاسی مناطق پیرامونی وانمود کنند- تولید می کنند دموکراسی و لیبرالیسم زاده نمی شود. دوستانی که دغدغه حقوق بشر دارند و این مصاحبه ها و برنامه ها را به نام دفاع از حقوق بشر ترتیب می دهند حتما پیش از هر کسی می دانند که چه در منشور سازمان ملل متحد و چه در بیانیه جهانی حقوق بشر نامی از اقلیت ها و قومیت ها قید نشده است. این رویکرد تنظیم کنندگان اسناد به دلیل پرهیز از هر گونه منازعه قومی (همانند دو جنگ جهانی که به نام دفاع از اقلیت های ملی در لهستان و بالکان و...شروع شد) بود. این دو سند از منسوبان اقلیت ها می خواهد که حقوق خود را در قالب حقوق شهروندی و فردی پیگیری کنند و از سوی دیگر بهانه ای به دست گروه های قومگرا جهت به چالش کشاندن فردیت و حق انتخاب نداده باشند.

فعالان حقوق بشر حتما می دانند که منشور سازمان بر حقوق «ملت ها» تصریح دارد و دو بار صریحا از حق "حاکمیت ملی" (ماده ۱ بند 2 و ماده 55 بند 1) سخن گفته است. این منشور هر گونه اقدام برای نفی حاکمیت دولت ها را ممنوع کرده و دولت ها را محق می داند از همه اقداماتی که به وحدت ملی و یکپارچگی سرزمینی آن خدشه وارد می کند جلوگیری نماید.

اما گزاره هایی که توسط فعالان قومی یا حقوق بشری از طریق رسانه ها مطرح می شود نه تنها نسبتی با موازین حقوق بشر ندارد، بلکه بر خلاف آن رویکردی است که قومیت را مانع بروز فردیت می داند.به وارونه ی آن چه مطرح می شود فعالان قومی نه تنها با آن چه که آن را نژادپرستی (ادعایی) می دانند تقابل ندارند بلکه خود نژادپرستانی بالقوه هستند که فعلا امکان و ابزار بروز تمایلاتشان را ندارند ولی آمادگی روانی دست یازی به هر گونه خشونت علیه سایر هم میهنان را دارا هستند. یکی از پیامدهای ناسیونالیسم قومی بازتعریف،باز آموزش و بازتولید قومیت ها و سیاسی کردن فرهنگهای محلی و خرده فرهنگها است. آن ها با تبدیل هویت های فروملی به ملیت ها در نهایت قصد خروج از حاکمیت ملی و تشکیل دولت ملی جدید را خواهند کرد و بدتر از همه در پی تصفیه اجتماع جدید از عناصر بیگانه برخواهند آمد و یا بر سر کسب قدرت و رقابت های درونی هزاران تن را قربانی خواهند کرد. ما تجربه شمال عراق و جنگ های داخلی میان کردها در میانه های دهه 90 که طی آن دست کم دوهزار تن کشته شدند را پیش رو داریم. در کشوری مانند ایران که تار اقوام در پودشان تنیده، آیا چنین روندی می تواند منجر به توسعه و دموکراسی گردد؟ این در حالی است که جامعه ما صد سال قبل با عبور از چنین خاص گرایی هایی و با بازتعریف خویش، دولت – ملت جدید خود را به وجود آورد،با این وجود دامن زدن به این مسیر قهقرایی توسط رسانه ها به چه معناست؟

ما امیدواریم رسانه های فارسی زبان خارج از کشور پیش از هر چیز به ایران و مصالح آن بیاندیشند و در خصوص مسائل ملی مسئولیت بیشتری به خرج دهند. از دید ما حقوق بشر،حقوق شهروندی و حق حاکمیت ملی در کنار هم معنا پیدا می کنند و هیچ یک از این سه در تعارض یا تقابل با یکدیگر نمی باشند. به این لحاظ رسانه های فارسی می توانند بدون تعرض به وحدت ملی، ایجاد جامعه تصوری و تکه تکه کردن ایرانیان با تاکید بر حقوق فردی و شهروندی مسائل مورد علاقه خویش را پیگیری نمایند. در کشور هیچ شهروندی دگرِ سایرین نیست. در جهان مدرن و دموکراتیک ضمن احترام به همه گوناگونی ها، قومیت به حوزه خصوصی افراد مربوط می شود و امری شخصی است.

نحوه اطلاع رسانی و برنامه سازی رسانه های فارسی به ویژه در حوزه تصویر در هفته اخیر بسیاری از روشنفکران و دلسوزان کشور را نگران ادامه این روند نموده است. همکاری با کسانی که مسئولیت کافی در گفتار خود نسبت به ایران احساس نمی کنند و تا کنون حسن نیت خود نسبت به تمامیت ارضی را به اثبات نرسانده اند نگران کننده و اضطراب آفرین است.

ما امیدواریم رسانه های فارسی، مدیران و برنامه سازان آن ها با درک منافع ملی، مصلحت ایران را بالاتر از هر چیزی در نظر بگیرند و ملیت را فراتر از درگیری های سیاسی نگهدارند. از یاد نبریم تا زمانی که سیاسیون ایرانی نتوانند در یکسری از مسائل مشترک همچون یکپارچگی سرزمینی و و یک کشور-یک ملت بودن به اشتراک نظر برسند هرگونه کنش سیاسی نیز با اخلال و اختلاف مواجه خواهد شد.

اشغال ایران در شهریور 1320

سیف الدینی — Mon, 12 Sep 2011 09:50:11 GMT

اعتماد- 21 شهریور 1390

والتر هینتس، نویسنده و پژوهشگر آلمانی معتقد است که حکومت صفوی نخستین تجربه دولت ملی در ایران به شمار می‌رود، با این وجود به نظر می‌رسد می‌بایست با نگاهی واقع‌بینانه این تجربه را نه در قرون 16 میلادی بلکه در آغازه‌های همین سده خورشیدی (1304) جست‌وجو کرد. صفویان دولت ملی در معنای جدید آن نبودند و دغدغه‌های این حکومت نسبتی با سرشت این نهاد نداشت هر چند در برهه‌هایی از این دوره مصالح ملی پیگیری می‌شد.

بارقه‌های دولت مدرن/ملی در کشور ما با ظهور امیرکبیر و قائم‌مقام فراهانی- که به تصور روشنی از منافع ملی رسیده بودند - و همین‌طور عباس میرزا در سپهر سیاسی کشورمان، دمید و با فرا رسیدن مقدمات عصر مشروطه‌خواهی از زاویه نظری نیز توسط روزنامه‌نگاران و روشنفکران وطن‌پرست توجیه شد. حلقه روشنفکرانی که بویژه در روزنامه کاوه برلن گرد آمده بودند، در تحکیم بنیادهای تئوریک و باید و نبایدهای یک دولت مدرن تلاش‌های بسیاری داشتند که کمابیش بیشتر آنها پس از روی کار آمدن سردارسپه محقق شد.

ثبت احوال، ثبت اسناد، ارتباطات، اداره، تفکیک قوا، آموزش و پرورش رایگان و همگانی، امنیت، تنظیم قوانین و... همگی آرزوهای دور درازی بود که نخبگان و روشنفکران این مرز و بوم سال‌ها در حسرت آن می‌زیستند و در لزومش می‌نوشتند و تنها با تشکیل دولت در ایران بود که به تحقق رسید. متاسفانه این تجربه گرانقدر که البته خالی از اشکال نیز نبود، با حمله متفقین به ایران ناکام ماند و سقوط دولت عواقب وخیمی را متوجه کشور کرد.

حمله متفقین به ایران بر اساس یک شایعه بزرگ توضیح داده می‌شد که عبارت بود از روابط نزدیک دولت ایران با آلمان نازی. قرینه و نشانه این روابط نیز در حضور حدود 500 مهندس و مستشار آلمانی در کشور خلاصه می‌شد. این شایعه هرگز به اثبات نرسید و چه بسا با بررسی اسناد و مدارک وزارت خارجه انگلستان (که نگارنده از حضور چنین اوراقی در میان اسناد آزاد شده مطلع است) عکس آن نیز قابل اثبات است. به هر حال اشغال ناگهانی ایران و تغییر و تحولات بنیادین، پایان خوشی برای نخستین تجربه جدی دولت به شمار نمی‌رفت و تبعات آن یعنی اشغال آذربایجان توسط شوروی و غائله فرقه دموکرات نیز یکی از دوره‌های خطرناک تاریخ معاصر بود.

http://etemaad.ir/Released/90-06-21/151.htm#181020

آیا کشور در حال خشک شدن است؟

سیف الدینی — Sat, 3 Sep 2011 15:21:00 GMT

اعتماد - 12شهریور 1390

ایران سرزمین پر آبی نیست. به همین دلیل منابع آبی از دیرباز در کشور ما اهمیت داشته و این موضوع حتی در اساطیر ایرانی در چهره الهه آناهیتا، متبلور می‌شود. امروز نه تنها ایران بلکه در جهان منابع آبی اولویت ویژه‌یی دارند. جغرافیدانان سیاسی معتقدند که جنگ‌های آینده جهان جنگ آب خواهد بود نه انرژی. با وجود این هنوز فهم درستی از این موضوع در کشور ما شکل نگرفته است.

از یک طرف بی‌رحمی طبیعت و از طرف دیگر روش‌های لجام‌گسیخته توسعه سبب خشکی یا کاهش منابع آبی در بلندمدت شده است. دریاچه هامون و رود هیرمند که دارای بعد اساطیری- تاریخی نیز بودند چند سال پیش به کلی خشک شدند. تالاب گاوخونی و تالاب انزلی نیز به سرنوشت مشابهی دچار شدند و اکنون خبرهای ناگواری مبنی بر احتمال خشکی یا کاهش آب دریاچه ارومیه در آینده منتشر می‌شود که تا اندازه زیادی هم جدی است. این دریاچه نیز مانند سایر منابع آبی برای ایرانیان بعد اساطیری و ملی دارد. گویند در این دریاچه بود که کیخسرو، افراسیاب تورانی را از پای در آورد و زادگاه زرتشت نیز همین ناحیه است که در اوستا از آن با نام چیچست نام برده شده است.

تجربه نشان داده است خشکی هر منبع آبی در کشور، فلاکتی بزرگ برای ایرانیان آن خطه در پی داشته است. تیمور با خشکاندن قنوات سیستان که تا آن دوره گویا یکی از انبارهای غله ایران بود، ضربه‌یی مهلک به این دیار و مردمش وارد کرد که هنوز نیز تبعاتش ادامه دارد. اکنون با خشک شدن دریاچه ارومیه و به راه افتادن توفان‌های نمک، زندگی شهروندان مجاور آن بشدت در خطر است. این تهدیدات زیست بومی تنها شامل حال یک خطه خاص نیست. کارون، زاینده‌رود، دریاچه بختگان و تالاب انزلی هر یک به نحوی رو به افول هستند. حتی کوه‌ها و قله‌های‌مان نیز چنین وضعیتی دارند.

دماوند که یکی از نمادهای طبیعی، تاریخی و ادبی ماست و گویند که فریدون، ضحاک را در آن به بند کشید، با استخراج بی‌رویه سنگ هر روز قامتش کوتاه‌تر می‌شود. یک بعد دیگر از قضیه منابع آبی هستند که به حال خود رها شده‌اند و مدیریتی درباره آنها اندیشیده نشده است.

کارشناسان مسائل آب فعلا معتقد نیستند که از آب رودهای اترک و زاب که از ایران به ترکمنستان و عراق سرازیر شده‌اند، به درستی استفاده می‌کنیم. در حالی که می‌توان از ظرفیت رودخانه زاب به خوبی برای سیراب کردن دریاچه چیچست که امروز ارومیه نامیده می‌شود استفاده کرد که تاکنون مغفول مانده. بر اساس توافقات ایران و عراق دست‌کم 50درصد این رود متعلق به ایران است که البته این نیز جای سوال دارد که چرا باید رودی که سرچشمه‌اش در کشور ما است فقط نیمی از آبش متعلق به ایران باشد و تازه از این مقدار نیز استفاده نشود! در حالی که در بیشتر مناطق جهان همین منابع آبی دستمایه‌یی برای دیپلماسی و تامین منافع ملی بیشتر به شمار می‌رود!فراموش نکنیم آنچه ایران را ایران می‌کند همین یادمان‌ها و رودها و کوه‌ها هستند که تجربیات اساطیری ما در آن نهفته است.

ایران یک ذهنیت نیست، عینیتی است متجلی در سرزمین. حتی فرهنگ ایران نیز متاثر از خاک و خون است. بنابراین اگر ایران را دوست می‌داریم، باید پیش از هر چیز طبیعتش و فضایش را دوست بداریم .

http://etemaad.ir/Released/90-06-12/151.htm#179985

استفاده نادرست از زبان فارسی در سیما

سیف الدینی — Sun, 28 Aug 2011 11:10:06 GMT

زبان فارسی و رسانه ملی

اعتماد-6 شهریور 1390

زبان از عناصر مهم و سازنده فرهنگ است.هر فرهنگی جهت تداوم و انتقال به نسل های بعدی لاجرم باید در بستر یک زبان رشد و نمو پیدا کند. هر چند زبان در ذات خود تنها عامل ارتباطی انسان ها با یکدیگر است اما هنگامی که عناصر برسازنده فرهنگ یک توده نیز با آن همراه می شوند واجد یک مقام و منزلت ارزشی می گردد.

زبان فارسی نیز محملی مهم برای استمرار و انتقال فرهنگ ایرانی بود. حکمت و فلسفه ایرانی و تجربیات ملت ایران دستکم از دوران پس از اسلام باین سو از طریق زبان فارسی نسل به نسل به منتقل شده است. تقدس آن نیز در نزد ما از آن روست که روح مسخر ناپذیر ایرانی در بستر بیکران این زبان پرورش یافته است. کم تر ملتی است که بتواند گفته ها و آثار نیاکان خود را در هزاره قبل به همان خط و زبان بخواند و درک کند. اشعار رودکی و فردوسی تواریخ متعدد و فلسفه سهرودی امروزه برای ما کاملا قابل درک است و شانس بهره مندی و خوانش این آثار هزار ساله را داریم.

زبان ملی از پایه های مهم "کشور" به شمار می رود و حکومت ها در عصر دولت-ملت به اشکال گوناگون از آن حمایت می کنند. اگر در گذشته فولکور،شعر،حماسه و... نقش اساسی را در انتقال زبان داشتند امروزه در عصر مدرن این نقش خود بخود به عهده "رسانه" گذاشته شده و اگر روزگاری پهلوان سیستان یعقوب لیث صفاری، با جمله "چیزی که من اندر نیابم چرا باید گفت" و ممنوع کردن همه زبان ها به جز فارسی، نشان داد که حکومت ملی در عصر پیشامدرن چگونه می تواند از مظاهر ملیت دفاع کند، امروز وظیفه دولت مدرن است که این مسئولیت را به عهده گیرد.

در این میان برنامه ها و خروجی های صدا وسیما به ویژه در حوزه سریال های طنز چیزی نیست که بتوان آن را در خدمت پرورش زبان فارسی ارزیابی کرد.به نظر می رسد برنامه سازان سیما تصور می کنند با کاربری نادرست از زبان فارسی و استفاده از اصطلاحات چاله میدانی ،برخی فحاشی ها و الفاط رکیک و... ساختارشکنی می کنند و می توانند مخاطب بیشتری را جذب کنند. اکنون قریب به یک دهه است که تلویزیون ملی از الفاظ عامیانه و خیابانی در سریال ها استفاده می کند و چند سالی هم است که الفاظ نا به جا و رکیک وارد فیلم نامه ها شده است.

متاسفانه جدی ترین بخش سیما یعنی اخبار نیز اخیرا به این ورطه فرو غلتیده و با استفاده از زبان گفتاری به جای زبان رسمی و معیار ترجیح داده است با زبان کوچه و بازار به پخش خبر بپردازد. این روند هم برای زبان فارسی خطرناک است هم از جهت آموزشی. رسانه باید حامی و مقوم زبان فارسی باشد نه تضعیف کننده آن. کارکرد ضمنی رسانه استفاده از زبان و ادبیات فاخر و تزریق آن به جامعه است تا هر روز دایره واژگان مخاطبان به ویژه نوجوانان افزایش یابد و با مفاهیم گسترده تری بتوانند بیاندیشند و تصمیم بگیرند.

اکثر ملت ها یک زبان رسمی و استاندارد، دارند و این انتخاب تاریخی دستکم در ایران اتفاقی نبود. ملت ایران واحدی متکثر و مرکب است که با یک انتخاب طبیعی زبان فارسی را به عنوان زبان ملی و استاندارد خود برگزیده است. هر گونه آسیب رسانی به آن فرهنگ ملی ما را نیز مخدوش خواهد کرد. بنابراین رسانه ای مانند صدا و سیما که خود را متعهد به یک سری ارزش ها می داند،نباید صرفا برای جذب مخاطب بیشتر این زبان را قربانی نماید.

http://etemaad.ir/Released/90-06-06/151.htm#110516

فرهنگ ملی و واگرایان

سیف الدینی — Sun, 21 Aug 2011 10:22:34 GMT

اعتماد- 30 امرداد 1390

حوادثی که امروزه در غرب کشور جریان دارد و همه ما با نگرانی آن را دنبال می‌کنیم، هر چند در نگاه نخست ماهیتی سیاسی داشته باشد اما روی دیگرش فرهنگ است. هیچ جریان واگرایی نیست که از برخی محافل به ظاهر فرهنگی و انجمن‌های ادبی پرشور آغاز نشود. دگرسازی از هموطنان و شهروندان به همراه گزافه‌های اغراق‌آمیزی که نمونه آن را در سایر جوامع نیز سراغ داریم از محافل کوچک و نشریات به ظاهر کم اهمیت محلی و دانشجویی آغاز می‌شود.

نخستین تجربه جدی چنین حرکت‌هایی پس از انقلاب و اواخر دهه 70 آغاز شد که واگرایان با سوءاستفاده از آزادی بیان و مطبوعات جریان‌سازی‌هایی را علیه فرهنگ ملی آغاز کردند و کار به جایی رسید که برخی نشریات محلی تبدیل به سخنگوی دولت‌های همسایه شدند و هر جا که تقابلی میان منافع ملی و بیگانه به وجود می‌آمد، منافع بیگانگان را تقویت می‌کردند. بارزترین نمونه آن نیز پافشاری برخی نشریات محلی به حقوق کمتر از حداقل ایران در دریای مازندران بود. همایش‌ها و برنامه‌های متعددی که در قالب اقدام فرهنگی کارکردی جز نفرت‌اندوزی و تضعیف هویت ملی نداشت بخشی از این پروسه بود.

وضعی که فضای فرهنگی "نواحی پیرامونی" در دهه 80 تجربه کرد، البته نمی‌توانست نتیجه‌یی جز چیزی که امروز همه ما را نگران کرده است داشته باشد. تروریسم و نفرت پیامد محتوم گفتمان‌های واگرایانه در همه نقاط جهان است. از دل نشریات دانشجویی و محلی‌‌ای از آن دست، چیزی جز پژاک و «پژاک‌ها» بیرون نمی‌آید. تجربه بالکان، اسپانیا، پاکستان و... در این زمینه به اندازه کافی گویا است.

انهدام یک سازمان تروریستی بی‌ریشه مانند پژاک در مدتی کوتاه میسر است اما این، همه آن کاری نیست که می‌توان در این خصوص انجام داد. زمینه تشکیل پژاک و پژاک‌های دیگر و تجربه قندیل، در برخی دانشگاه‌ها، نشریات محلی، انجمن‌های ادبی و... ریشه دارد.

انهدام پژاک مهم است اما از آن مهم‌تر جلوگیری از نطفه بستن این گرایش‌هاست. گروه‌های واگرا برای جذب نیرو و کسب مقبولیت نخست، به تقدس‌زدایی از هویت ملی نیاز دارند. اگر می‌خواهیم در آینده تجربه هفته‌های گذشته تکرار نشود، چاره‌یی جز تاکید بیشتر بر هویت و ملیت ایرانی از یک طرف و میدان ندادن به پیشقراولان فرهنگی گروه‌های تروریستی نداریم.

هنگامی که تندیس مفاخر و قهرمانان ملی در این سو و آن سوی کشور به مزبله انداخته می‌شود، هنگامی که تنها بخش بسیار اندکی از بودجه فرهنگی صرف هویت ملی و زبان فارسی می‌شود و کتاب‌های درسی‌مان هر سال کمتر کودکان را با تاریخ ملی آشنا می‌کنند و... انتظاری جز تشکیل گروه‌های مشابه نباید داشت.

http://etemaad.ir/Released/90-05-30/151.htm

به مناسبت تنش میان دولت ایران و رژیم باکو

سیف الدینی — Mon, 15 Aug 2011 09:34:04 GMT

ایران و قفقاز

اعتماد 24 امرداد

تاریخ ملت و ملیت در شمال رود ارس برای ما ایرانیان تاریخ یک توده است در دو روایت. روایت نخست تاریخی است که ریشه در ایران و فرهنگ ایرانی دارد و روایت دوم تاریخی است که از «ملت‌سازان» آموخته‌ایم. دومی روایتی است رمانتیک و به شدت خیالی. چنین تخیلی که ریشه در جنگ‌های ایران و روس و برآمدن نهادهای مدرن در قفقاز داشت ،همواره مورد حمایت اشغال‌گران روس (تزار و سرخ) نیز بود، زیرا گسست تاریخی و اجتماعی شمال و جنوب و بازگشت‌ناپذیری منطقه قفقاز به ایران را تضمین می‌کرد.

نشریاتی چون ملانصرالدین و ترقی و روشنفکران و سیاست‌مدارانی چون رسول‌زاده و آقایف پیشتاز این فرآیند بودند. به این ترتیب خمیرمایه یک ملت مجزا در شمال ارس نخست در تصورات و تخیلات روزنامه‌نگاران، شعراء و نویسندگانی به وجود آمد که به تاریخ «کهن‌تری» تأکید داشتند و سعی می‌کردند آن را به تملک خود درآوردند.

البته با بررسی و نیم نگاهی به وضعیت قفقاز جنوبی و انفصال این ناحیه از ایران می‌توان گفت که این رویکرد بیشتر از سر ناچاری بود. زیرا از طرف دولت وقت ایران حمایتی از مسلمانان قفقاز که دائم در معرض هجوم مسیحیان روس و ارمنی بودند صورت نمی‌گرفت و موجودیت این عده دائما در معرض تهدید بود. بنابراین در غیاب ایران که سرگرم مشکلات خاص خود بود رجوع نخبگان شمال ارس به عثمانی که دورة جدیدی را با قدرت‌گیری ترکان جوان تجربه می‌کرد طبیعی به نظر می‌رسد.

اما این نوع هویت‌طلبی جدید در آن سوی ارس ریشه در شکست و ناامیدی داشت. نا امیدی نخبگان قفقازی چون رسول‌زاده و آقایف که در آغاز آمال خود را در ایران و ایران‌گرایی جستجو می‌کردند از دولت قاجار،افزایش روزافزون تهدید از سوی مسیحیان و وسوسه تجدیدنظرطلبی گرایش به عثمانی و کمیته اتحاد و ترقی را در آنها تقویت می‌کرد.

هنوز آثار روان‌شناسی و شکست از روس در میان مسلمان قفقاز بررسی نشده است. شکست از یک قدرت مسیحی در منطقه‌ای که چندین سده کشاکش دینی را تجربه کرده است و نیاز به تکیه‌گاه نیرومند برای این مردم موضوع مغفولی است.

پس از فروپاشی شوروی طی دو دهه آن چه که «اریک هابسباوم» از آن با عنوان «ابداع سنت» نامی برد یک به یک برای تکمیل روند ملت سازی در جمهوری شمال رود ارس اجرا شد. شکل گیری یک همتراز سکولار بر آمده از ایدئولوژی در امر آموزش و پرورش و تربیت نسل جدید با تاریخ برساخته و غیر حقیقی، ابداع آیین های عمومی تحت عنوان روزهای ملی در مناسبت های مختلف و تولید انبوه یادبودهای ملی از این جمله بود. با وجود همه تلاش هایی که برای تکمل پروژه ملت سازانه در جمهوری مسلمان نشین شمال رود ارس از زمان محمد امین رسول زاده و میر جعفر باقروف تا زمان فروپاشی شوروی صورت گرفت، این برنامه سیر نا امید کننده ای را دنبال کرد که در روزهای سخت پس از فروپاشی و عدم رغبت مردم برای مشارکت فعال در آن چه که از سوی اقتدار سیاسی وقت جنگ قره باغ نامیده می شد، نشان دهنده این واقعیت است.

در جمهوری آن سوی ارس می توان پیاده شدن بسیاری از پروژه های دولتی برای ملت سازی را مشاهده کرد. هنوز این پروژه تکمیل نشده است. ناسیونالیسم دولتی که خاندان علیف پیگیر آن است مسئله ای است که آنتونی اسمیت از آن با عنوان ناسیونالیسم های بدون ملت یاد می کند. چیزی که در آفریقا و برخی کشورهای آسیایی شایع است. اسمیت در کتاب "ناسیونالیسم" تشریح می کند که دولت های فاقد پیشنه ملی به چه ترتیب خود را مجبور می بینند به تاریخ سازی روی آورند. حتی در جایی که ملت آینده نمی تواند به هیچ پیشینه قومی مهمی فخر بورزد و این پیشنه باید جعل و برساخته شود تا بعنوان "شرط بقاء" و وحدت ملی جلوه گری نماید.

http://etemaad.ir/Released/90-05-24/151.htm#109196

برگردان این یادداشت به گویش آذربایجانی باکویی در ادامه...

Iran va Qafqaz

Salar Seyfəddini

etemaad qəzeti

Millət və Milliyət tarixi Arazın Şimalında biz İranlılara bir tarixdi ama iki povestdə. Birinci povest İran və İran mədəniyyətində kökü var və ikinci povesti "Millət Qurucu"lardan öyrənmişik. İkinci povest bir romantik və xəyali povestdir. Belə təxəyyüllər İran-Rus savaşlarında və Qafqazda modern müəssisələrin quruluşunda kökü varidi və həmişə Ruslar (Tezar və Komonistlər) bu povesti gücləndiriplər çünki bu iş Şimal və Cenubun ayrı qalmasına və Qafqazın bir dəfə də İrana qayıtmamasını zəmanət edirdi. Mollanəsəddin və Tərəqqi təkin jurnallar və Rəsulzadə və Aqayev təkin Siyasətcilər və aydınlar bu prosesi qabağa aparıblar. Beləliklə bir millətin başlayış yeri jurnalistlər, şairlər və yazıçıların təfəkkürlərində və təsəvvürlərində yaradıldi ki bir "daha köhnə" tarixə vurğulaydılar və çalışırdılar ki bu tarixə təməllük etsinlər. Əlbəttə Cenubi Qafqazın İrannan ayrılması vəziətinə baxanda və onu çek etməkdə başa düşürük ki bu yanaşma çarəsizlikdənimiş. Çünki İran dövləti tərəfindən Qafqazdaki Müsəlmanlara ki Rus və Ərməni xristianların tərəfindən zülm altındaydılar, bir dəstək və kömək gəlmirdi və oların canları təhdid altındaydı. Belə, İranın içəridəki problemlərnən başı qal olan zaman, Arazın şimalının aydınları Osmanlıdan ki yeni bir dovran gənç türklərnən keçirdirdi köməy istəməkləri təbii gözə gəlir. Bu hüviyyət tələblik ki məyusluq və iğursuzluğun içində kökü varidi, Aqayev və Rəsulzadə kimi elitaları ki ilkdə öz mətləblərin Qacar İrannan və İrancılıqdan istirdilər, və xristianların artan yəhdidləri, oları ona sürdi ki təfəkkürləri Osmanlı və İttihad və Tərəqqıyə yaxınlaşa. Hələ Qafqazın müsəlman xalqında psixologiya əsərləri çek olunmayıb. Bir xristian gücündən məqbuliyət bir rayonda ki yüzlər il dini münaqişələrin yeri olubdur və bu xalqın bir dayaq gücə ihtiyacları özü bir başqa məslək sayılır. Sovetlərin dağıldıqlarınnan sora Erik Habsbavem millət qurmaq projəsinə göra "Sünnəti yenilik" dediği sözləri bir-bir icra edilmişdir. Bir ideolojidən çıxmış seküler nominalın quruluşı yeni nəslin təhsil və tərbiyəsində və bir saxtə və yalan tarixin üstündə, umumi milli münasibətlər və milli günlər və il dönəmlər çıxartmaq bu prosenin içindəki işlərdən sayılırdi. Arazın şimalında olan müsəlman Respublikasının içində edilən bebelə çalışmaya rəğmən, Muhəmməd Əmin Rəsulzadə və Mir Cəfər Baqırov zamanından Sovetlər dağıldığına qədər millət qurmaq prosəsi özüni bir məyüs eliyən prosə görsədi və indiyə qədər nəticəsiz olub ki Sovet dövləti dağılannan soraki çətin günlər və Xalqın Qarabağ savaşında fəal iştiraki olmaması bu reallığı görsədir. Arazın otayındaki respublikada bir çox millər qurmağıyçün projə görünür. Hələ bu projə tamamlanmayıb.Dövlət Nasionalismi ki Əliyev ailəsi onun dalıycaqdi, Antoni Esmit dediğinə görə ona millətsiz nasionalimlər denir ki Afriqada və Asianın bəzi ölkələrində var. Esmit," Nasionalism" kitabında onu annadır ki geçmişi olmayan dövlətlər necə məcburdılar özlərinə saxtə tarix yazalar. Hətta o yerdə ki gələcək millət eliyə bilməz öz etnik geçmişinə fəxr edə, bu tarix düzətmək lazimdir ki milli birliq və "qalmaq şərti" ola bilə.

مکتب تبریز ، مکتب ایران بود

سیف الدینی — Sat, 30 Jul 2011 14:05:20 GMT

اعتماد 8 امرداد 90

جنگ‌های ایران، روس و شکست در این سلسله‌نبردها بود که باعث بیداری ایرانیان شد و آنان را از تعطیلات تاریخی به عالم واقع پرتاب کرد. این «وهن بزرگ» به ملت ایران نه تنها در میان روشنفکران بلکه در بخشی از دربار آن زمان بویژه در دارالسلطنه تبریز شوری به پا کرد. شاهزاده عباس میرزای که بنا بر رسم زمانه در پایتخت دوم ایران – تبریز- اقامت داشت پس از بازگشت از جنگ با این پرسش روبرو شد که چرا تدابیرش به نتیجه‌یی نمی‌رسد. استاد طباطبایی این پرسش را آغاز ورود کشور به عصر جدید می‌داند. عباس میرزا و حلقه نخبگانش در تبریز در پی یافتن چنین پرسشی گام از وادی دستگاه فکر سنتی - که سال‌ها بود دچار تصلب شده بود- فراتر نهادند. این عده در عین بیگانه ستیزی سر آن داشتند که ایران آن روزگار را به معرفت نوین و فناوری و تمدن جدید مجهز سازند. مکتبی که عباس میرزا در تبریز بنیاد نهاد بعدها سرمشق کسانی چون امیرکبیر، قائم‌مقام و وزرای لایق دیگر شد و «حراست از مصالح و منافع ملی از نهاد سلطنت به نهاد صدارت» منتقل شد. امیر با خون دل این مکتب را پیشه کرد و تا آنجا پیش رفت که حتی خیال مشروطه داشت که امانش ندادند. آنچه از مکتب تبریز بیرون آمد ایران‌خواهی، تجدد‌گرایی و تجدید قدرت ملی کشور بود. در اثر آن «وهن بزرگ» ناسیونالیسم ایران از شیشه بیرون جهید و غرور ملی زخم‌خورده دوبار بیدار شد و درصدد احیای کشور برآمد. وهن بزرگ فروپاشی ایران‌زمین در تبریز تبدیل به یک آگاهی شده بود که بعدها همه عرصه‌های زندگی اجتماعی، سیاسی و فرهنگی ایران را دربرگرفت. نامه نمایندگان دور نخست مجلس شورای ملی به محمدعلی شاه به خامه مستشارالدوله (نماینده آذربایجان) کرداری از پرورش‌یافتگان مکتب بود: «...در حالی که ایران به اسفل مراتب سقوط کرده بود، چون مشیت خداوندی منشور اضمحلال آن را امضا نفرموده بود، ندای غیبی اسلامیت و ایرانیت افراد، اهالی را از خواب بیدار و به راهی هدایت فرموده که هادی عقل و تجربه در طی مراحل تاریخی اختیار کرده و متنبه به این اصل استقلال قومیت شد که: قوای مملکت ناشی از ملت است.»

http://etemaad.ir/Released/90-05-08/151.htm#107485

نقدی بر بیانیه اخیر جبهه ملی

سیف الدینی — Sun, 24 Jul 2011 09:18:56 GMT

بیانیه جبهه ملی و توجیه اشغال ایران!

تیرداد بنکدار

سالار سیف الدینی

جبهه ملی، در آخرین بیانیه اش حمله متفقین به ایران در شهریور 1320 را صراحتا واقعه ای مثبت دانسته و نوشته است "این رخداد هر خسارتی که برای مردم ما داشت، دستکم آن ر‍ژیم خودکامه(منظور رضاشاه) را از ایران بر انداخت و ملت آزاد شد".

درجه عقلانیت هر سازمان و تشکل از بیانیه هایش قابل ارزیابی است. جبهه ملی که نه از نظر سیاسی جبهه است و نه با استناد به این دست از موضع گیری ها ، گزاره ها و نشانه های موجود "ملی" به شمار می رود ، یا نمی داند چه می گوید و معنا و فحوای کلامش چیست و یا می داند ولی رسما و عملا در حال خیانت به کشور،آرمان و ارزش های ایرانی و حاکمیت ملی است. در هر دو صورت باید گفت این تشکیلات به درستی هنوز برای خود تعیین نکرده است که در پی چه هدفی است. ظاهراً آنچه بیش از هرچیز همواره برای این تشکیلات سیاسی اولویت داشته و دارد، پافشاری بر کینه ها و عقده های تاریخی است. تا بدانجا که حتی، اشغالگرانی را که سودای تجزیه کشور را در سر می پروراندند را هم نیرویی آزادیبخش تلقی کرده و در عین حال خود را ملی نیز تعریف می کند!

دموکراسی و حاکمیت ملت بر اساس سویه های داده ساخته می شود نه سویه های نداده. اگر جبهه ملی ایران خواستار تغییرات به سود دموکراسی و حاکمیت مردم در ایران است، باید گفت حمایت از اشغال ایران توسط قوای بیگانه نسبتی با حاکمیت ملی و سیاست دموکراتیک ندارد. مردم ایران برای در آغوش گرفتن دموکراسی باید خود از درون مشکلات خود را علاج کنند و احزاب و سازمان های سیاسی نیز برای رسیدن به آزادی های بیشتر، باید تلاش ها و پویش های خود را در راستای همین علاج درد افزایش دهند نه این که در پی جستجوی منجی خارجی باشند.

همانطور که تجربه های تاریخی به ما نشان داده است هیچ گاه نیروهای بیگانه در پی آزادی و برقراری دموکراسی در ایران نبوده و تلاش شان معطوف به تامین منافع خود می باشد. دستاورد اصلی تجربه واقعه اشغال ایران در شهریور بیست، برخلاف ادعای آقایان جبهه ملی، نه برقراری آزادی بیان بیشتر، بلکه ضعف و عدم تسلط دولت ملی بر اوضاع و اشفتگی سیاسی برآمده از تغییرات ناشی از اشغال بود.

"نظام حاکم وقت خود را با دشمن بشریت زمان همسو نمود و متفقین را وادار به حمله به ایران کرد".

گذشته از این که این جمله، مفهوم حکومت را با نظام خلط می کند، ظاهرا منظور از این گزاره ، ادعای همگرایی رضا شاه با آلمان نازی و آدولف هیتلر است!

نویسنده این بیانیه قطعاً فردی با حداقل دانش لازم از تاریخ روابط خارجی ایران بوده است. سیاست اتکا به نیروی سوم، راهبرد اساسی سیاست خارجی ایران، از ابتدای قرن نوزدهم تا شهریور بیست بوده است. حاکمیت ملی و نمامیت ارضی ایران در این دوران، همواره از سوی یکی از دو قدرت استعماری انگلستان و روسیه، مورد تهدید بود و حکومتگران ایرانی، برای کاستن از فشارهای این دو قدرت، و نیز دستیابی به دستاوردهای تکنیکی و بهره مندی از موقعیت بهتر بازرگانی، به یک نیروی سوم خارجی نزدیک می شدند. از زمان نخست وزیری رضاخان سردارسپه(رضاشاه بعدی) ایران اقدام به نزدیک شدن به ایالات متحده آمریکا کرد. اما در پی واقعه قتل "ماژور ایمبری"، ایالات متحده از امور ایران دوری گزید. پس از آن بود که تدریجاً و از اواخر دهه 1920 میلادی، و در زمان جمهوری وایمار، ایران، آلمان را به عنوان نیروی سوم در سیاست خارجی خود برگزید. بعدها که در زمان حکومت نازیها، موقعیت آلمان در دهه 1930 در اروپا و به تبع آن در جهان، تقویت شد، همکاری های اغلب فنی و تجاری ایران و آلمان گسترش یافت. اما این همکاریها هیچ وقت در سطوح سیاسی و نظامی، شاهد این گسترش نبود و از همه مهمتر به ابعاد ایدئولو‍ژیک نرسید.

در مورد این شایعه که آیا حکومت رضاشاه همسویی با هیتلر و دستگاه نازی ها داشته است یا نه، تا کنون مقاله یا نوشته مستدل و مستندی ارائه نشده تا ابعاد همگرایی این دو را روشن سازد.

ایران در جنگ جهانی دوم بی طرف بود، هر چند برخی از روشنفکران و بخشی از مردم به علت دشمنی با روس و انگلیس و تجربه تلخ سیاست های استعماری این دو در کشورمان، از پیروزی آلمان در جنگ استقبال می کردند( همان طور که در جنگ جهانی نخست هم روشنفکران و میهن پرستان ایرانی، از آلمان جانبداری می کردند ) این احساسات همانطور که اشاره رفت، مبتنی بر هراس تاریخی ایرانیان از قدرت های استعماری همسایه بود و ارتباطی به حزب نازی و سیاست های هیتلری نداشت.

احنمالاً روشنفکران و نخبگان زخم خورده از روس و انگلیس هر حزب دیگری هم که در عرصه سیاسی آلمان قرار می گرفت، در صورت بروز جنگ با روسیه و انگلستان، باز هم از آلمان جانبداری می کردند. همان طور که نویسنده کتاب "باستان گرایی در تاریخ معاصر ایران" (که با نگاه شدیداً انتقادی به گفتمان ملی گرایانه پیش از شهریور بیست می نگرد) می نویسد، ناسیونالیسم در عصر رضاه شاه ارتباطی به الهام گیری از آلمان نداشت و این رویکرد قبلا از سوی نشریاتی چون کاوه و ایرانشهر تقویت شده بود و در ذهن نخبگان و روشنفکران جای گفته بود. کسانی مانند تقی زاده، محمد علی فروغی،مرحوم داور،کاظم زاده ایرانشهر و دهها تن دیگر که بر جو سیاسی و فکری آن دوره تاثیرگذار بودند کم ترین قرابت معرفتی را با نازیسم هیتلری داشتند و از سال ها پیش یعنی از دوران نهضت مشروطه در اندیشه برقراری دولت ملی می بودند و سابقه طرفداری آنها از آلمان به عنوان حامی و متحد استراتژیک ایران نیز به دوراان امپراتوری و سپس جمهوری وایمار می رسید.

مفروضه ی اتحاد و همکاری دولت وقت ایران با نازی ها شایعه ای بی پایه است که تا کنون اسناد دولتی و تحلیل های تاریخی جامعی پیرامون آن ارائه نشده است. پرورش دهندگان آن بیشتر از طیف توده ای ها و خود متفقین بودند که از گسترش چین شایعه ای سود می بردند و به این ترتیب نقض بی طرفی و حمله غیرقانونی شان به ایران را مشروعیت می بخشیدند.

ولی باید پرسید که حکومت نازی هنگام اشغال ایران توسط متفقین چه واکنش و حمایتی از دولت و ملت ایران کرد؟

از داده های تاریخی چنین بر می آید که حکومت نازی ابتدا ترجیح می داد با بر انداختن رضا شاه حکومت دیگری در ایران بر پا کند که به آلمان نزدیک تر باشد. بهرام شاهرخ گوینده رادیو برلن برنامه های آتشینی علیه رضا شاه پهلوی در رادیو اجرا می کرد. از سوی دیگر ترس از کودتا یا هر اقدام براندازانه دیگری از سوی آلمان در ذهن رضاشاه وجود داشت. تیرباران محسن جهانسوز از افسران دانشکده افسری و نخستین مترجم کتاب نبرد من آدولف هیتلر که به آلمان گرایش داشت و عده ای از افسران را گرد خود جمع کرده بود موید این ترس است. در غیر این صورت یعنی اتحاد و نزدیکی رضاشاه با هیتلر چه لزومی داشت دولت ایران چنین کیفری برای جهانسوز تعیین کند؟! در حالی که هر اتحادی مبتنی بر اعتماد مقابل است؟

حکومت ایران در زمینه های ایدئولوژیک کم ترین همگرایی را با نازی ها داشت. حکومت وقت ایران یک حکومت اقتدارگرای بوروکراتیک بود که فرآیند مدرنیزاسیون را در ایران، با اتکا بر ایدئولوژی ناسیونالیستی- و نه نژادپرستانه- آغاز کرده بود . برای نمونه دولت وقت اجازه تعرض نازی ها به یهودیان ایران را نداد و حقوق شهروندان خویش را محترم شمرد. در حالی که دولت وقت ترکیه (در دوران عصمت اینونو) اجازه داد تا نازی ها چهار هزار تن از یهودی ها و کولی های این کشور را سر به نیست کنند . (در این مورد بنگرید به: آرشیو کانال 7 ترکیه. در 15/5/1386.برنامه siradisi. ساعت 20 به وقت ایران) علاوه بر این، در نظام جهانی آن روز که استعمار کشورهای ضعیف، همچنان معمول بود، ایران دارای موقعیت و موضعی تدافعی بود و بر خلاف آلمان و متحدانش، دعاوی امپریالیستی نداشت.

این واقعیتها، در کنار بسیاری از ضرورتهای تاریخی، از سوی بیانیه نویسان جبهه ملی نادیده گرفته و مسکوت گذاشته می شود. زیرا با روایت مغشوش و نادرست این گروه از تاریخ ایران، که پشتوانه توجیهی عملکرد پر اشتباهشان بوده است، در تعارض است. گروهی که در پی هر حضور سیاسی، متحمل شکستهای متعدد و پی در پی شده است، به جای نقد و بازبینی، همچنان دل خوش به فرافکنی و جعل تاریخی، و کلاهبرداری سیاسی است. تاریخ در دست این گروه مبدل به ابزاری می شود برای پیشبرد اهداف سیاسی و توجیه عملکرد پریشان و نابخردانه این سازمان در ایران معاصر. جبهه ملی امروز سازمان ورشکسته ای است که برای فرافکنی ضعفها و اشتباهات عدیده خود، علی رغم همه ادعاهایش، به توجیه اشغال ایران برخاسته است!

امروزه جبهه ملی نه آنگونه که از یک سازمان سیاسی مدعی مبارزه نیم قرنی انتظار می رود رفتار می کند و نه بر «پرنسیب ملی» وفادار می ماند و جملاتی را در بیانیه های خود می گنجاند که شایسته تشکیلاتی که نام ملی را یدک می کشد نیست.

بهتر است آقایان جبهه ملی نخست الزامات ملی بودن را مروری کنند و بدانند که حمایت از اشغال خارجی حتی در صورت نارضایتی از حکومت داخلی غیر اصولی ترین و خائنانه ترین موضع ممکن است. اشغال شهریور 20 موجب نقض حاکمیت ملی ایران شد که تبعات بسیاری هم چون قائله فرقه دموکرات را به کشور تحمیل کرد که بدون درایت حکومت وقت،ارتش ایران و تلاش های خود مردم آذربایجان از توده ی عادی تا گروههای نخبگان، قابل حل نبود. جبهه ملی فراموش می کند چگونه در اثر اشغال ایران خون بسیاری از مردان میهن پرست در نیروی دریایی ارتش مانند شهید دریادار بایندر و همرزمانش به خاک ریخته شد و شمال ایران تا سال ها تحت چکمه های ارتش سرخ باقی ماند.

موضع گیری این تشکیلات ناشی از هر چه باشد نقض ملی بودن آن است. از تشکیلاتی که به خاطر تسویه حساب های تاریخی- سیاسی همه چیز را قربانی کند و دائم غرق در خاطرات گذشته باشد، انتظار رفتار و منش ملی و دموکراتیک نمی رود، اما رعایت حداقل های سیاست کم ترین چیزی است که می توان انتظار داشت.

_________________________

نامه رسیده به ما در مورد بیانه مذکور:

جنابان آقایان سالار سیف الدینی وتیرداد بنکداربا احترام به استحضار میرساند ، بیانیه ای که با امضای چند نفر درمورد 30 تیرمنتشر گردیده وشما نقدی برآن مرقوم فرموده و در برخی از سایت هابه عنوان نقد بر بیانیه جبهه ملی ایران انتشار داده اید،صرفنظر از مفاد ومحتوای آن مربوط به سازمان جبهه ملی ایران نمی باشد . بیانیه های رسمی جبهه ملی ایران با امضای سازمان وتوسط روابط عمومی هیئت اجرائیه جبهه ملی ایران منتشرمیگردد. که در مورداعلامیه رسمی 30 تیر نیز به همین گونه عمل شده است .موجب سپاسگزاری است که این توضیح را در همان سایت هائی که نقد خود را منتشر کرده اید به اطلاع همگان برسانید .

با احترام مجدد

رئیس هیئت اجرائیه ومسئول تشکیلات جبهه ملی ایران دکتر حسین موسویان

با توجه به نام های امضا کننده این بیانیه و درج اسامی کسانی که سال هاست به نام جبهه ملی ایران فعالیت کرده و به این عنوان نیز شناخته شده هستند، به نظر می رسد تشخیص ما در انتخاب و نقد بیانیه مورد خدشه نیز . اما احتمالا جبهه ملی از برخی اختلافات رنج می برد که امید است در اسرع وقت حل شود.

مروری بر قوانین موضوعه ایران در حوزه ممیزی کتاب

سیف الدینی — Sun, 24 Jul 2011 09:10:45 GMT

آزادی بیان و دشمنان نظم عمومی

خبرگزاری ایلنا: کشورهای مدرن و دولت- ملت‌های جدید هرکدام براساس یک سری «ارزش‌ها» بنا شده‌اند که در واقع ستون فقرات و پایه‌های آن‌ها به شمار می‌روند. آنتونی دی اسمیت جامعه‌شناس و استاد مدرسه اقتصادی لندن که در عین حال از صاحبنظران مسائل ملی به شمار می‌رود از دو نوع ملت یاد می‌کند: ملت‌های کهن و ملت‌های نو.

ملت‌های کهن آنهایی هستند که پیش از صورت‌بندی آموزه ملی‌گرایی صاحب آگاهی و هویت ملی شده‌اند، و ملت‌های جدید آنهایی هستند که دو فرآیند تشکیل آگاهی ملی و ظهور جنبش‌های نوین ملی‌گرایانه را به‌طور همزمان تجربه کرده‌اند. در جوامعی مانند ایران، چین، یونان و... تصوری از ملیت و کیستی ملی در جامعه موجود بود و با ورود این ملل به دوران مدرن این تصور توسط نخبگان بازتولید و تقویت گردید تا زیر بنایی نیرومند برای دولت مدرن باشد. ایران به عنوان یک دولت- ملت مدرن پس از نهضت مشروطه موضوعیت پیدا کرد ولی به عنوان یک جامعه که فهمی از هم میهنی و همبستگی ملی در آن رواج داشت؛ دست‌کم از آغاز دوره ساسانی تبلور یافته بود. چنین جامعه‌ی کهنی براساس دستگاهی از ارزش‌های همگانی ساخته می‌شود و لاجرم برای حفظ و استمرار خود نیازمند استواری این ارزش‌ها یا مولفه‌ها است

زبان پارسی، تجربه‌ها و آرزوهای مشترک ملی، آیین تشیع، باور به استمرار تاریخی هویت ایرانی و ... همگی بخشی از این دستگاه است. با ورود به عصر مدرن ارزش‌های دیگری نیز به این فهرست افزوده شد و یا برخی از ارزش‌های کهن وسعت و صراحت بیشتری یافت. برنامه نمونه ستایش آزادی در شعر مشروطه جایگاه ویژه‌ای دارد اما پدیده‌ای جدید نیست. ایرانیان از دیر باز «آزادگی» را می‌ستودند و کشور خود را شهر آزادگان می‌نامیدند. بیژن در شاهنامه هنگامی به مشرق رهسپار می‌شود و مرزهای ایران را درمی‌نوردد در پاسخ به این سوال که کیست و از کجا آمده که چنین خوش سیما است؛ چنین پاسخ می‌دهد: پری زاده‌ای یا سیاوخشیا که دل را به مهرت همی بخشیا سیاوش نیم، نز از پری زادگان از ایرانم از شهر آزادگان مفاهیمی مانند قانون از همان دوران، اساس جنبش مشروطه و جامعه نوین ایران را تشکیل می‌دادند که شاید بتوان از آنها به عنوان منابع عمومی قدرت یا مشروعیت نام برد. جوامع دیگر نیز مانند ایران دارای چنین ارزش‌هایی هستند که قوانین و یا هنجارهای اجتماعی بقا و دوام آن را تضمین می‌کند. ایالات متحده امریکا براساس آیین پروتستان شکل گرفت و اکنون علاوه بر این مذهب که در میان امریکایی‌های انگلساکسون اهمیت وافری دارد، زبان انگلیسی، فردیت، سکولاریسم و مجموعه هنجارهایی که از آن باعنوان ارزش‌های امریکایی یاد می‌شود، دارای اهمیت هستند. به همین میزان فرانسه نیز نسبت به ارزش‌های ملی خود حساسیت دارد. تا زمان ناپلئون بیش از نیمی از مردم این کشور فرانسوی نمی‌دانستند و اقلیت‌های بریتونی، آلزاسی و کرسی همواره ناراضیتی‌هایی را داشته‌اند با این وجود اصل سوم قانون اساسی فرانسه زبان فرانسوی را به عنوان زبان رسمی و ملی اعلام کرده است که باید به عنوان زبانی معیار و استاندارد در همه کشور مورد استفاده قرار گیرد. حساسیت کشورها نسبت به این گونه ارزش‌ها از آن رو است که مولفه‌هایی مانند تمامیت سرزمینی، هویت ملی و وحدت ملی تضمین کننده دوام و بقای یک کشور است. از این رو دولت‌ها جهت پاسداری از این خطوط قرمز قوانینی را تنظیم می‌کنند که براساس آن، محدوده‌ی حق و تکلیف سازمان‌ها سیاسی، نویسندگان و فعالان مشخص باشد. براساس ماده 88 قانون کیفری فرانسه هر گونه اقدام علیه تمامیت ارضی کشور از طریق اعمالی که سبب کاهش قدرت و حاکمیت ملی گردد جرم تلقی می‌شود. در برخی کشورها مانند اسرائیل، ارمنستان، ترکیه و... انکار هولوکاست، ژنوساید، یا توهین به ملیت شهروندان ضمن گفتار و نوشتار رسمی جرم شناخته شده. به همین نسبت سایر کشورها نیز با روش‌های مختلف و قانون‌گذاری در متن یا حاشیه سعی می‌کنند از موجودیت ملی دافع نمایند. در کشور ما در درجه اول قانون اساسی از خطوط قرمزی ابتدایی در این حوزه صحبت کرده و از آن پاسداری می‌کند. طبق اصل سوم قانون اساسی، دولت خود را موظف می‌داند ضمن تقویت کامل بنیه دفاع ملی از طریق آموزش نظامی عمومی از استقلال و تمامیت ارضی حراست نماید. اصل نهم قانون اساسی نیز با پرداخت به همین موضوع می‌گوید: در جمهوری اسلامی ایران، آزادی و استقلال و وحدت و تمامیت اراضی کشور از یکدیگر تفکیک ناپذیرند و حفظ آنها وظیفه دولت و آحاد ملت است. هیچ فرد یا گروه یا مقامی حق ندارد به نام استفاده از آزادی، به استقلال سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، نظامی و تمامیت ارضی ایران کمترین خدشه‏ای وارد کند و هیچ مقامی حق ندارد به نام حفظ استقلال و تمامیت ارضی کشور "آزادی‌های مشروع" را، هر چند با وضع قوانین و مقررات، سلب کند. در اصل 26 یکی از شرایط عمده فعالیت احزاب و جمعیت‌ها و گروه‌ها، عدم تقابل با وحدت ملی ذکر شده است. در اصول 78، 100، 152 و 176 و... در هریک به تناسب تمامیت ارضی، وحدت یا همبستگی ملی و حاکمیت ملی مورد تاکید قرار گرفته است. خطوط کلی فعالیت شهروندان و وظایف نهادهای رسمی و رعایت خط قرمزها در حوزه همبستگی ملی در قانون اساسی به این ترتیب مورد توجه قانونگذار قرار گرفته است. در مورد مصادیق این موضوع به ویژه در حوزه اندیشه و نشر کتاب شورای عالی انقلاب فرهنگی ضمن مصوبه نشست 149 مورخه 20-2-1367 و اصلاحیه 24-1-1389 «اهداف و سیاست‌ها و ضوابط نشر کتاب» را روشن ساخته است. این قانون لازم الاتباع به خوبی خط قرمزهای نشر کتاب در مورد آنچه که در ابتدای یادداشت از آن به‌عنوان ارزش‌های ملی یاد کردیم روشن ساخته است. در بخش "ب" این قانون از بند 6 تا 11 به مصادیقی پرداخته شده که بر خلاف سیاست‌ها و ضوابط نشر کتاب در ایران به شمار می‌روند که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره نمود: تبلیغ علیه منافع و امنیت ملی، اخلال و تشکیک در وحدت ملی و تمامیت ارضی و ایجاد آشوب و درگیری میان اقوام و مذاهب، تضعیف و تمسخر افتخارات ملی، حس وطن دوستی و توانایی علمی و عملی مردم ایران و فرهنگ خودی و اقوام ایرانی، تبلیغ صهیونیسم و "انواع دیگر نژادپرستی"، تحریف وقایع مسلم تاریخی ایران و اسلام. همچنین در بند 8 از بخش "ج" این قانون، تخریب هویت و زبان ملی جزء محدود قرمز دانسته شده است. بنابراین موارد بالا از مصادیقی هستند که قانونگذار بدرستی درصورت درج در اثر یا کتابی، نشر آن را جایز ندانسته است. این درحالی است که تاکنون اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی و ضابطان و ممیزان آن توجه زیادی به این قانون و مصادیق آن نداشته و در راستای اعمال و اجرای کامل آن گام برنداشته‌اند. در دهه 80 چندین و چند کتاب با هدف زیر سوال بردن هویت ملی و تحقیر ایرانیت، تمامیت ارضی، تخریب زبان فارسی و تشکیک در وحدت ملی ایرانیان منتشر شده و یا تجدید چاپ شده است. برخی از کتاب‌های منتشر شده ازسوی فعالان سیاسی پیش از انقلاب که بدون داشتن تحصیلات دانشگاهی و صلاحیت ابراز نظر به مباحث «تاریخی» ورود می‌کردند - و شایبه‌های جدی در مورد سیاسی بودن این آثار مطرح می‌شد - به تحریف آشکار وقایع مسلم تاریخی پرداختند، هر چند این کتاب‌ها فاقد جنبه و اهداف علمی بودند و بیشتر مصرف سیاسی داشتند، اما انتشار آنها همواره منع قانونی داشته و دارد و برخلاف ملیت و هویت ایرانی به شمار می‌رود. هم اکنون چندین ناشر در حوزه نژادپرستی و ایران ستیزی از نوع پان ترکیستی در کشورمان در حال فعالیت جدی و چاپ کتاب‌های توهین‌آمیز نسبت به مفاخر ایران، زبان فارسی و وحدت ملی و جعل و تحریف تاریخ هستند. در برخی از این کتاب‌ها تلاش می‌شود علاوه بر تحقیر ایرانیان و دامن زدن به شکاف‌های قومی میان تیره‌های ایرانی تخم نفرت و دشمنی پراکنده شود و از برای این دشمنی نیز دلایل تاریخی جعل گردد. هدف این نوع آثار چیزی جز ایجاد نفرت میان هم میهنان و کسانی که قرن‌ها درکنار هم زیسته‌اند و همه از یک آیین، تبار و فرهنگ به شمار می‌آیند، نیست. حال آنکه فرهنگ ایرانی مدارا، انسان دوستی و عشق به هم نوع را مورد تاکید قرار می‌دهد. براساس قوانین، توهین به ایرانیت و تشکیک در وحدت ملی غیرقانونی است و کتاب‌های حاوی این مضامین نمی‌توانند منتشر شوند. ازسوی دیگر بیشتر صفحات این کتب دارای اوصاف مجرمانه‌ی مختلف است که ازسوی دادستانی و شهروندان و اعلام جرم قابل پیگرد است. بیشترین این آثار با اهداف پان ترکیستی که ازسوی برخی دولت‌های همسایه تقویت می شوند؛ منتشر می‌گردد و کارشناسان امر همگی اذعان دارند که پان ترکیسم شکل خشنی از نژادپرستی شرقی است که تاکنون در قفقاز و آسیای صغیر زمینه بسیاری از برادرکشی‌ها، جنگ‌های داخلی و کشتارهایی همچون 24 آوریل 1915 بوده است. فرهنگ ایرانی با این نوع از خشونت و دیگرستیزی کاملا بیگانه است و نژادپرستی و انسان ستیزی جایی در آن ندارد. هم از لحاظ قوانین حقوق بشری که شمولیت جهانی دارد و هم از لحاظ قوانین موضوعه کشور ما کتاب‌های منتشر شده نباید به گونه‌ای باشند که متضمن چنین محتواهایی باشند.

برآمد:

ممیزی کتاب امری استثنایی به شمار می‌رود. هیچ انسان آزاداندیشی از ممنوعیت آثار و نوشته‌ها و جلوگیری از انتشار عقاید خوشحال نمی‌شود. ولی حق آزادی بیان به شرطی قابل اعمال است که مورد سوءاستفاده قرار نگیرد. آنچه که در حقوق از آن به‌عنوان سوءاستفاده از حق یاد می‌شود به لحاظ رعایت نظم عمومی دارای اهمیت است. قوانین نمی‌توانند مورد سوءاستفاده کسانی قرار گیرند که می‌خواهند با استفاده از ظرفیت‌های جامعه و استناد به دموکراسی، پایه‌های صلح و نظم عمومی را سست نمایند. مهم آن است که به بینیم افراد باتوجه به جهان بینی و شیوه عمل خود با آزادی و فرصت‌های دموکراتیک موجود در جامعه چگونه رفتار می‌کنند. صلح، آزادی بیان و دموکراسی برای پایدار ماندن باید از خود دفاع کند، و حفظ آزادی بیان شامل تضمین آزادی عمل برای سوءاستفاده کنندگان از صلح و دموکراسی نمی‌شود. در بسیاری از کشورهای جهان ازجمله ایالات متحده حمایت لفظی از تروریسم جرم محسوب می‌شود. زیرا دولت این کشور تصور می‌کنند تروریسم درحال تهدید امنیت ملی این کشور است. در کشور ما نیز فروپاشی وحدت ملی مقدمه‌ای برای فروپاشی کشور است. احساس هویت و وحدت ملی انگیزه لازم برای دفاع شهروندان از کشور به شمار می‌رود. بنابراین کسانی که تمامیت ارضی ایران را مورد هدف قرار داده‌اند در مرحله نخست بدون اشاره به هدف اصلی با نشانه گرفتن هویت ملی و انکار مسلمات تاریخی زمینه را برای بخش‌های دیگر این پروژه آماده می‌کنند. چاپ و نشر کتاب یکی از مهمترین حوزه‌هایی است که این عده در آن فعالیت می‌کنند. انتظار می‌رود وزارت فرهنگ و ارشاد با رعایت قوانین مصوب و توجه به سند چشم‌انداز توسعه که در آن بر تقویت زبان فارسی و هویت ملی تاکید شده است، نظارت و حساسیت بیشتری در این مورد داشته باشد.

مرز پرگهر

سیف الدینی — Sun, 10 Jul 2011 10:07:03 GMT

حرفی برای گفتن

نمادهای هویتی

ناسیونالیسم در گفتار امیر‌کبیر

مفهوم وطن

پرچم

حرفی برای گفتن

اعتماد در روزنامه نگاری ایران برخی ویژگی ها و نوآوری های منحصر به فرد و به یادماندنی را باب کرد. از آن جمله شیوه و سبک انتشار ضمیمه روزانه، و نیز ستون «مرز پرگهر» در صفحه آخر بود که به ابتکار بهروز بهزادی عزیز دایر شد و تلاش می کرد با ایجاز و اختصار برای خواننده از ایران و میراث آن بگوید.

نام این ستون به اندازه کافی گویای آن چه می خواهد بگوید هست. مرزپرگهر از ایران و ارزش های ایرانی می گوید اما نه آنگونه که لزوما متضمن ستایش و تمجید صرف باشد.بلکه مبتنی است بر "دعوت به اندیشه"، تلنگری است به ذهن مخاطب تا زمینه یا پیش زمینه پرسش و غبارروبی از حافظه تاریخی باشد. گاهی تذکری است گذرا پیرامون تجربه های مشترک تاریخی و سرنوشت یکسان، تا ملت بودن مان را فراموش نکنیم و مسئولیت شهروندی را به جا آوریم. گاهی نیز حکایت شهرستان های ایرانشهر و عناصر فرهنگی اش را بازگو می کند تا به بینیم که ما، چگونه ما هستیم.

ایران پیش از آن که یک واحد جغرافیایی و سیاسی باشد، یک کلیت فرهنگی است. ایران تنها کشوری که در زمانی که عنصر قدرت در آن غایب بود، به مدت هزار سال دوام آورد و بدون قدرت سیاسی به حیات فرهنگی اش به بهترین شکل ادامه داد. ایرانی ها بعد از دوره ساسانی بایستی حدود ده قرن برای تشکیل یک دولت فراگیر همچون صفویه کشیبایی به خرج می دادند. اما برآمدن صفویه هر چند در حوزه سیاست و دیانت یک نقطه عطف بزرگ به شمار می رفت ولی در حوزه فرهنگ و اندیشه چیز زیادی با خود نیاورد. این نشان از آن دارد که برای فرهنگ ایران حضور و غیاب قدرت سیاسی تفاوت چشم گیری ندارد و در هر صورت به نحوی به مسیر خود ادامه می دهد. زبان فارسی بدون پشتوانه سیاسی و نظامی به هند،عثمانی و بین النهرین راه یافت و آیین نوروز یکایک مرزها را بدون تکیه بر سرنیزه در نوردید.

ایران جزو معدود کشورهایی است که توانسته از پس هزاره ها از گزند روزگاران جان سالم به در برد و هنوز حرفی برای گفتن داشته باشد. حرف هایی که باید بدان اندیشید تا فضیلت ایرانی بودن در پس غبارهای ناخوش مغفول نماند. «من ِ ایرانی» که سازنده یک کشور و یک ملت است و سرزمین آن که مرز پرگهرش می نامند، برای آنکه بتواند همواره سرچمشه هنر باشد نیاز دارد تا در موردش اندیشه کنیم، دغدغه داشته باشیم و الزامات اش را به جا آوریم.

باور به ایرانزمین و اصالت تاریخی و ذاتی اش علاوه بر علاقه، مسئولیت را نیز در بر دارد. اندیشیدن مداوم به میهن، ضروریات و الزامات ایرانی بودن و منافع ملی، در نهایت تضمین کننده موجودیت ما خواهد بود. مرزپرگهر سعی دارد در مورد برخی از این ها سخن بگوید.

ناسیونالیسم در گفتار امیر‌کبیر

هر چند ملت‌های کهن همچون ایران، چین و... در گذشته تصور نسبتا روشنی از ملت بودن داشتند که بر اساس تجربه مشترک تاریخی و فرهنگ ملی کشور صورت‌بندی می‌شد، اما مفهوم سیاسی «ملت» پدیده‌یی متاخر است که سابقه‌اش در اروپا به انقلاب فرانسه و در ایران به نهضت مشروطه می‌رسد. پس از این دوره است که ملت و ملیت مبنای کنش سیاسی و سیاست‌ورزی احزاب و دولت‌ها قرار گرفت. به این ترتیب مفاهیمی چون وطن و ملت از ابتدای دوره مشروطه بازتولید شد و رواج عام پیدا کرد و بسیاری از روشنفکران و نخبگان بر اساس این مفاهیم به جهان نگریستند.

پیش از آغاز جنبش مشروطه در گفتار سیاسی امیرکبیر گونه‌یی از ناسیونالیسم توسعه‌گرا کاملا مشهود است. امیر در بسیاری از نامه‌هایش از «منافع ملت ایران» سخن می‌گوید و آشکار است که در گفتمان سیاسی وی فهمی روشن از منافع ملی وجود دارد. نخستین‌بار که نام ملت ایران بر یک بیانیه سیاسی نشست، از این جهت دارای اهمیت است که بدانیم در چه تاریخی و طی چه فرآیندی گفتمان ملت (Discourse of Nation) تبدیل به مبنای سیاست‌ورزی در جامعه شده است و این نسبت نزدیک امر سیاسی با منافع ملی چگونه پیوند خورده است. دستگیری سلیمان میرزای اسکندری، رهبر حزب دموکرات ایران توسط قوای انگلیس سرآغاز صدور بیانیه‌ها و ابلاغیه‌هایی از سوی سیاسیون کشور شد که در ابتدا و انتهای آن عبارت «ملت ایران» رخ‌نمایی می‌کرد. حزب دموکرات ایران در اسفند ماه 1296 فراخوانی با این کیفیت انتشار داد:

«به نام عظمت و ابهت ملت ایران / سه ساعت به غروب پنجشنبه در میدان توپخانه علیه تجاوزات جابرانه و حق‌شکنانه دولت انگلیس که استقلال وطن و شرافت ملی ما را دستخوش هوا و هوس خود قرار داده، یک میتینگ عالی و باشکوه از طرف عموم طبقات و احزاب سیاسی داده خواهد شد. در این میتینگ ملت ایران با یک متانت جبلی مقاومت اخلاقی خود را در برابر اقدامات جانیانه ظاهر و آشکار خواهد کرد. از طرف نمایندگان کلیه احزاب سیاسی و طبقات ملت.»

نمادهای هویتی

منتسکیو در روح‌القوانین در مورد ماهیت حکومت ملی استدلال می‌کند که قوانین ملت باید با شرایط فیزیکی و طبیعی و جایگاه آن در بین ملل دیگر و شیوه زندگی مردمانش همخوانی داشته باشد. شکل‌گیری نوعی هویت ملی فرآیندی است که از طریق آن «نمادهای مهم هویتی» به ابزارهای تصور فرد و بعد تصور اولیه درون گروه از تمایز و تشخص تبدیل می‌شود. این نمادهای چشمگیر در میان گروه‌های سیاسی و اجتماعی در تعیین مقوله‌سازی و آگاهی بین‌گروهی با تاکید بر تشابهات میان اعضای گروه نقش هدفمندی ایفا می‌کنند. در عین حال تفاوت‌های «غیر» و «دگر»ها را برجسته می‌سازند. روند هویت‌سازی مبتنی بر بقا و نیاز به آن است. بنابراین هر دولت- ملت نیازمند نوعی از هویت است که دربردارنده ویژگی‌های تاریخی آن جامعه باشد که از آن با عنوان هویت ملی نام برده می‌شود. همین هویت است که انگیزه لازم برای دفاع از موجودیت ملی را فراهم می‌سازد. بنابراین همه دولت‌ها نیازمند آنند. هویت ملی محصول دو عنصر سرزمین معین و حضور قدرت سیاسی در آن سرزمین است. این دو مسبب از دیرباز در کشورماحضور داشته‌اند. در نتیجه زمینه برای تشکیل لااقل تصوری از هویت ایرانی از قرن‌ها پیش مساعد بوده است. نمادها و شخصیت‌های تاریخی‌ ما از مهم‌ترین عناصر سازنده تجربه مشترک تاریخی یک ملتند. ملت ما با حضور و وجود آریو برزن‌ها، یعقوب‌لیث‌ها و... به جا مانده و ملت شده ‌است. گر نه در کوران حوادث و تعدی اجانب مدت‌ها پیش مانند بسیاری دیگر از تمدن‌های باستانی از میان رفته بودند. آنچه باعث شد ایران به سرنوشت دیگران دچار نشود روح جمعی یا به قول هگل روح ملی این مردم بود که در بزنگاه‌های تاریخ دوچندان می‌شد.

مفهوم وطن

مفهوم وطن یکی از عمده ترین مولفه های گفتار ملی است که بخشی از آن محصول دوران مدرن و بخشی دیگر دست کم در برخی از جوامع مفهومی پیشامدرن به شمار می ورد. ویژگی مهم مدرنیته، تقسیم آشکار جهان به دولت-ملت هایی است که دارای مرزهای سیاسی مشخصی هستند.بر این اساس مفهوم سرزمین جزء تفکیک ناپذیر ملیت است. میهن مکانی است که فرد اغلب با پیوندهای خونی بدان وابسته می شود.همه ملت ها دارای سرزمین هستند و ملت بدون آن شکل نمی گیرد اما موطن یا «نیاخاک» تنها یک فضای فیزیکی نیست که ملیت ها بر آن کنترل دارند یا در آرزوی کنترل سیاسی آن هستند.نیا خاک معمولا مفهومی برتر از فضای ملموس محسوب می شود و ره به وادی معنویت می برد و شامل فرهنگ،هنر،خاطرات مشترک و تجلی گاه آرمان های بزرگ است. فرهنگ و زبان در نیاخاک شکل می گیرد و رشد می کند و در مجموع تبدیل به میراثی می گردد که هم میهنان چون اعضای یک خانواده در آن شریک اند و میراث فرهنگ گفته می شود.

سیاسی شدن مفهوم میهن،موجب ظهور «کشور» گردید که به نهادهای قانونی اشاره دارد که به موجب قوانین بین المللی واجد موجودیت می باشد و دولت ملی نمایانگر همگرایی میان مرزهای سیاسی و قانونی و گاه فرهنگی آن است. ماکیاولی یکی از نخستین کسانی است که در کتاب شهریار درباره چگونگی ایجاد و حفظ کشور و جوهر این مفهوم سخن گفت. در اروپا پس از جنگ های ناسایی قرار گرفت.اما در شرق به ویژه ایران،فهم روشنی از این مقوله وجود داشت که باید در استوره ها و حماسه ها و ادبیات جستجو شود.در روایت های شاهنامه که ریشه در هزاره های دور داشت،میهن چیزی است که ارزش جانفشانی دارد و تن به مرگ دادن بهتر از تسلیم کردن اش است.

ادبیات به ویژه در دوران معاصر قرائتی رمانتیک و دلپسند از مفهوم وطن ارائه داد و بعدها سینما به آن پیوست و مفهوم پیچیده و رمانتیک وطن را به پرده برد.

پرچم

پرچم بازنمود تعیین شده و رسمی یک ملت است. این نشان از سوی همه ملل جهان اختیار شده و معمولا اطلاعات مهمی درباره تاریخ یک کشور یا ملت و وابستگی‌ها و آرزوهای آینده آن ارایه می‌دهد. پرچم ملی می‌تواند تصوری از ذهنیات ملت‌ها را ارایه دهد و هویت ملی آنها را نمایندگی کند. این نماد تصویری هماهنگ اما انتزاعی از ملیت و آنچه را که درکش به شکل دیگری میسر نیست ملموس‌تر می‌سازد. به عبارت دیگر پرچم نماد ملیت و تبلور نهایی آن است. دولت‌های مدرن اهمیت زیادی برای پرچم خود قایلند و زیبایی و صلابت آن را نشانه‌یی از قدرت و اقتدار خود می‌پندارند. در ایران دست‌کم از دوران هخامنشی به این سو نمادی به عنوان پرچم حضور داشته است. از زمان کورش، شاهین هخامنشی با بال‌های گشوده نماد کشور بویژه در جنگ‌ها و نبرد‌ها بود. در دوران ساسانی درفش کاویانی که با زیورهای گرانبهایی آراسته می‌شد تبدیل به پرچم ملی شد. سه رنگ کنونی نیز در پرچم ایران انتخاب‌های جدیدی به شمار نمی‌روند. یکی از نقش برجسته‌های زیبای به جا مانده از دوران هخامنشی آراسته به بال‌ها فروهر (فرزانه بالدار) با سه رنگ سبز، سپید و سرخ است که نشان می‌دهد همین سه رنگ در هزاره‌های پیشین نیز نزد ایرانیان کاربرد داشته است. زنده‌یاد امان‌الله قرشی (ایران‌شناس) معتقد است سه رنگ پرچم ایران هر یک نماینده طبقات اجتماعی در ایران قدیم بوده است. سبز نماینده کشاورزان و برزگران، سپید نشان موبدان و سرخ نشان ارتشداران و افسران بود که مجموع اینها عمده‌ترین مردمان ایرانشهر از گذشته‌ها دور به شمار می‌رفتند. این سه رنگ امروزه تبدیل به نشانه هویتی ایرانیان در سراسر دنیا شده است و هر ایرانی با مشاهده ترکیب این سه احساس تعلق و هویت می‌کند.

صدای پای «نوعثمانی‌گری»

سیف الدینی — Tue, 5 Jul 2011 09:19:22 GMT

اعتماد- 14 تیر 1390

پیروزی حزب عدالت و توسعه به رهبری اردوغان در انتخابات اخیر ترکیه تا اندازه زیادی قابل پیش‌بینی بود. ترکیه با همراهی این حزب، از سال 2002 به این سو اصلاحات موفق اقتصادی و سیاسی متعددی را تجربه کرد.

تیم تکنوکرات اردوغان که اغلب از اقتصاددانان برجسته تشکیل می‌شوند، بحران اقتصادی پیش از 2002 را تا اندازه زیادی سامان داد و سعی کرد در حوزه آزادی‌های مدنی، بر دموکراسی بیشتری تاکید کند؛ چیزی که تا پیش از آن در ترکیه لاییک بی‌سابقه بود. از سوی دیگر دولت اردوغان به خوبی توانست پشتیبانی برخی از رای‌دهندگان و طرفداران احزاب رقیب از جمله در آناتولی داخلی و نیز جنوب شرق (کردنشین) را کسب کند. از سال 2002 تا 2011 سیاست خارجی ترکیه مبتنی بر تنش‌زدایی بود که در آموزه‌های احمد داوود اغلو، وزیر امورخارجه این کشور سیاست «تنش حداقلی» نام گرفته است. ضمن اینکه این رویکرد از توجه به نواحی مسلمان‌نشین سابق امپراتوری عثمانی از جمله فلسطین و بالکان غافل نبود. همین دکترین بر تنوع فرهنگی و قومی در داخل کشور با دیده مثبت و احترام می‌نگریست و زمینه را برای ایجاد دیالوگ با نخبگان ناراضی که در نواحی جنوب شرقی ریشه داشتند، آماده می‌کرد.

حزب عدالت و توسعه در چارچوب گفتمان نوعثمانی‌گری به مسائل و مشکلات داخلی و حتی سیاست خارجی نگاه کرد و این خود رهیافتی به جامانده از سنت سیاسی حزب رفاه به رهبری نجم‌الدین اربکان محسوب می‌شود. مواجهه شدیداللحن اردوغان در اجلاس داووس (درسویس) با شیمون پرز پیرامون جنگ غزه که به بحران «یک دقیقه» معروف شد، نشانه رسمیت یافتن این رویکرد بود. در مقابل این اقدامات که شدیدا مورد پسند توده مردم قرار می‌گرفت، احزاب و سازمان‌های لاییک پاسخ و جایگزینی نداشتند، هر چند تلاش‌های نظری در راستای بازتولید نو‌کمالیسم از سوی نیروهای مخالف انجام شد و مقاله‌یی تحت همین عنوان در خروجی سایت مرکز تحقیقات بروکینگز قرار گرفت، اما این تکاپوها در برابر ایده‌های اردوغان که به هر حال یک جامعه بازتر و شهروندمحورتر را هدف قرار می‌داد، کم‌تاثیر بود. آنچه که ساعتی بعد از اعلام نتایج انتخابات به سخنرانی پیروزی یا «بالکن» معروف شد، نقطه اوج و اعلام علنی سیاست نوعثمانی‌گری در ترکیه خوانده می‌شود. اردوغان در این سخنرانی پیروزی خود را به مردم اردن، مصر، تونس، شام، سارایوو و قبرس تبریک گفت و تاکید کرد که امروز نه تنها ازمیر و دیاربکر، بلکه نابلس، جنین، رام‌الله، غزه و بیت‌المقدس نیز پیروز شده‌اند!این جغرافیا ترسیمی گذرا از نقشه امپراتوری عثمانی بود ولی احزاب لاییک، از چنین رویکردی به هیچ‌وجه راضی به نظر نمی‌رسند. از نظر آنها این پیروزی یک پیروزی بین‌المللی نبود و فقط شهروندان ترکیه بودند که به حزب عدالت و توسعه رای داده بودند و موفقیت اردوغان خارج از اراده مردم تونس، رام‌الله و... شکل گرفته بود. آنها از آسیب دیدن ساختار ملی ترکیه در صورت ادامه چنین روندی به شدت نگرانند و از سوی دیگر به حمایت غرب از اردوغان خوش‌بین نیستند. لاییک‌ها دکترین نوعثمانی‌گری داووداغلو را هم بلند‌پروازانه می‌پندارند و هم از تاثیر معکوس آن بر امنیت ملی واهمه دارند. داوود اوغلو پیش از انتخابات در مصاحبه با واشنگتن پست به توجه مجدد ترکیه بر کشورهای برآمده از عثمانی تاکید کرده و جمهوری ترکیه را میراث‌دار عثمانی نوین دانسته بود که باید نگاهش به کشورهای خاورمیانه و آسیای مرکزی! باشد. تئوریسین‌های عدالت و توسعه احساس می‌کنند با داشتن حمایت غرب و ارایه چهره‌یی معتدل و معقول‌تر از کشور می‌توانند راه جدیدی بر توسعه این کشور باز کنند و احتمالا نفوذ مدنظر آنان، بیشتر جنبه اقتصادی دارد تا سیاسی. ترکیه درآمدهای قابل توجهی از توریسم و سرمایه‌گذاری جهان عرب را در چند سال گذشته بویژه پس از پشت سر گذاشتن «بحران کشتی مرمره» با اسراییل به دست آورده است. سود حاصل از صادرات کالاهای تولیدی ترکیه (حتی در حوزه محصولات فرهنگی و سینمایی) به کشورهای عرب، بالکان و آسیای مرکزی شادابی بخشی از اقتصاد ترکیه را تضمین می‌کند. در کنار این بده بستان‌های فرهنگی، محبوبیت این کشور نیز در خاورمیانه افزایش می‌یابد و به همین میزان قدرت چانه‌زنی آنکارا با غرب، درباره مسائل حساس بویژه شمال عراق (که برای ترکیه از نظر ژئوپلتیک اهمیت حیاتی دارد) افزایش خواهد یافت. به هر روی طیب اردوغان ترکیه را وارد یک فرآیند سیاست دموکراتیک کرد که شاید مهم‌ترین تجربه صد سال گذشته پس از تشکیل جمهوری برای این کشور باشد، چیزی که بازگشت از آن غیرممکن است و اکنون تضمین‌های کافی برای پایدار ماندن این تجربه وجود دارد، اما شاید همین سیاست نوعثمانی‌گری در صورت تغلیض تبدیل به چشم اسفندیار حزب عدالت و توسعه شود.

http://etemaad.ir/Released/90-03-30/150.htm

دهه‌یی که گذشت، سده‌یی که در پیش است

سیف الدینی — Wed, 22 Jun 2011 09:37:18 GMT

اعتماد -30 خرداد 90

دهه هشتاد خورشیدی با همه خوبی‌ها و بدی‌هایش و همه شادکامی‌ها و تلخ‌کامی‌هایش، به اتمام رسید. بار دیگر با انبوهی از خاطرات و تجربه‌های ملی و جهانی، یکی از مقاطع تاریخی کشور به پایان رسید. لحظه‌ها در هیبت تصاویر ریز و درشت عکس شد و بر انبوه تجارب سیاسی ملت ما دهه‌یی دیگر اضافه شد. در دهه‌یی که گذشت بسیاری از بزرگان سیاسی و فرهنگی کشور و نخبگان پروریده شده در دهه‌های 30 و 40 از میان ما رفتند؛ آفتی که با درگذشت پرویز ورجاوند آغاز و به مرگ ایرج افشار ختم شد. در واقع با درگذشت هر یک از این بزرگان جامعه ایرانی سرمایه‌یی معنوی را از کف داد؛ چیزی که برخی فکر می‌کنند بعد از این کمتر به دست خواهد آمد. اما پایان این دهه تنها هشدار از کف دادن سرمایه حضور ریش‌سفیدان ملت نبود. آغاز دهه نود یادآور پایان قرنی است که ما در آن زیست کردیم و تجربه ایران نو را طی آن اندوختیم و در عین حال هشدارباشی است بر آغاز سده جدید؛ سده‌یی که شاید بتواند سده نو شدن باشد. سده‌یی که بتوان در آن ایرانی دیگر رقم زد؛ ایرانی قدرتمند‌تر و جامعه‌یی پیشرفته‌تر. قرنی که بتوان آن را «یک قرن جدید ایرانی» نامید. درست همان چیزی که در سده گذشته با فرو رفتن نخبگان سیاسی به تعطیلات تاریخ از دست دادیم و با مقایسه تجربه اصلاحات امیرکبیر با انقلاب میجی همواره با افسوس و آه از عقب ماندن از قافله تمدن مدرن سخن گفتیم. با وجود این هشدارها هنوز نشانه‌یی از علاقه‌مندی جامعه مدنی به ضرورت بررسی و برنامه‌ریزی واقع‌بینانه درباره ایران در قرن جدید دیده نمی‌شود. درباره اینکه ایرانی چه کند تا بتواند خود، سرنوشت قرن نوینش را تعیین کند گفت‌وگو و بحث نمی‌شود. دیر زمانی است که جامعه ایرانی در حوزه اندیشه و فلسفه اسبی ندوانده و غزالی صید نکرده، از همین رو است که در قرن گذشته بیشتر به پرسش‌هایی پاسخ دادیم که بیرون از ما مطرح شده بود. در حوزه عمل دیگر جزو آن فاعلان تاریخی نبودیم و ایرانی بیشتر از متن در حاشیه تحولات جهانی قرار داشت، شاید بهتر باشد بگویم اغلب واکنشگر تاریخی بودیم تا کنشگر. اساسا انگیزه ورود ایران به دوران جدید (که مشخصا با اقدامات اصلاح‌گرانه عباس‌میرزا شروع شد) نیز بیرون از ما شکل گرفت و به نوعی متضمن واکنش اجباری ما با هدف جلوگیری از شکست‌های بیشتر و نیز خستگی از سرگردانی‌های فکری سنت قدمایی و وضعیت امتناع بود. هر چند اکنون یک دهه فرصت هست تا ایران برای قرن آینده خود تصمیمات مهمی بگیرد، اما بی‌علمی در این حوزه نگران‌کننده است. نگرانی از اینکه شاید آغاز دوران جدید تاریخ ایران، نه انتخاب طبیعی ما بلکه اجباری برای جلوگیری از واماندن در حاشیه تاریخ دیگران باشد.

نشریات کاوه و ایرانشهر و نهادهای مدنی چون انجمن ایران جوان و. . . در زمینه‌سازی برای نوسازی کشور و آشنایی ایرانیان با مفاهیم جدید و بازشناسی هویت تاریخی در آغاز قرن گذشته نقش بسزایی داشتند. شاید این بار نیز مطبوعات فارسی زبان بتوانند با برانگیختن حس مسوولیت شهروندی در قبال آینده کشور، اهمیت اندیشیدن به ایران در قرن جدید را یادآور شوند.

http://etemaad.ir/Released/90-03-30/150.htm

نقدی بر سمینار حقوق اقوام در کانادا

سیف الدینی — Sat, 11 Jun 2011 14:26:37 GMT

ساختار شکنی های عوامانه !

قومیت گرایان اغلب خود را در ارتباط با دیگری تعریف و معنا می کنند. هویتی که آن ها در صدد برساختن اش هستند قائم البذات نیست بلکه در تقابل با «دیگری» هایی است که در صورت غیابش، حضور آن هویت معنای چندانی ندارد. از این رو است که کم تر می بینیم به صورت ایجابی پیرامون هویت های قومی سخنی گفته شود. در ایران قومیت گرایان کرد یا آذری در مورد مولفه های هویتی که مدعی اش می باشند توصیف چندانی ندارند و علاقه منداند در نفی هویت کلان همگانی کشور سخن بگویند. همین اتفاق تکراری در سمیناری که اخیرا در کانادا برگزار شده است رخ داد.

سمیناری با عنوان «حقوق اقوام و ملیت های ایرانی» با حضور و سخنرانی چند تن از فعالان قومیت گرا در کانادا برگزار شد که در متن آن مطالبی پیرامون حقوق بشر،دموکراسی و حق تعیین سرنوشت مطرح گردید. در این همایش فعالان قومی از جمله یوسف بنی طرف،علی رضا اصغرزاده و امیرحسن پور به سخنرانی و ارائه مطالب و دغدغه های خود پرداختند.

در این یادداشت نگاهی خواهیم داشت بر برخی سخنان آقای امیر حسن پور و و مطالبی را در نقد سخنان ایشان بیان خواهیم کرد. علاقه مندان به خواندن متن کامل گزارش این سمینار می توانند به سایت شهروند-کانادا مراجعه نمایند.

امیر حسن پور در ابتدای سخنان خود پیش از هر چیز بیان می دارد که معتقد به مرز،کشور و وطن نیست و از تقسیم جهان به ملت های مختلف ها ناراحت است. اما ایشان در ادامه سخنانشان از ملی گرایی برخی از ملت ها که آن ها را ملل تحت ستم می خواند دفاع می کند. وی بدون اثبات حضور ملیت های مختلف از کشور و بدون این که عنوان کند تعریف اش از ملت بر چه اصول و رویکردی استوار است، اقوام و تیره های ایرانی را به حد ملت می رساند، ولی بیان نمی دارد که چگونه می توان برای نمونه گروه جمعیتی کرد را در ایران(با همه ویژگی ها و گوناگونی های درون قومی) در قالب یک ملت تعریف نمود.

سخنان وی فارغ از اینکه دارای چارچوب و اسلوب مشخصی نبود، شامل ادعاهای مبهمی نیز می شود که پیش از ورود به اصل بحث خالی از لطف نیست که بخشی از آن را مرور کنیم. وی عنوان می کند:

«از نظر من دموکراسی اعمال قدرت یک طبقه است. سلطه یک نظام است و دموکراسی و دیکتاتوری مانعه الجمع نیستند. هر دو معمولا با هم می آیند.»

به نظر نمی رسد این جملات در تایید دموکراسی و راه حل های دموکراتیک بوده باشد. یعنی ایشان رابطه دموکراسی و دیکتاتوری را یک رابطه معکوس نمی پندارد و از سوی دیگر سعی دارد دموکراسی را به صورت ایدئولوژیک تبیین نماید، همین تعریف باعث می شود که ایشان در فرازهای بعدی دولت هایی مانند سودان و سریلانکا را واجد صفات دموکراتیک معرفی نمایند و لیبرال دموکراسی متهم به نسل براندازی،تبعید دسته جمعی و کشتار اقلیت ها کنند.

این توصیفات ابتدا از سمینار مزبور نقل شد تا خواننده تصوری از دریافت سخنران آن از دموکراسی به عنوان یک در ذهن داشته باشد و در عین حال بداند که سمیناری که از آن سخن می گوییم در چه سطحی از تفسیر مبانی علوم سیاسی قرار داشت و با قیاس گرفتن از سخن رانان اش ذهنیت و سطح شنودگان را نیز دریابد. حال به دو نکته عمده از سخنان وی در سمنیار 21 فوریه می پردازیم. ایشان در انتقاد از نظر حمید احمدی در گفتگو با مهرنامه که "مسئله قوم گرایی را محصول گفتمان چپ" دانسته است، می گوید:

«مسئله ملی،وجود ملت و حق تعیین سرنوشت این ها هیچ کدام منشاء سوسیالیستی ندارد. بخشی از پروژه دموکراسی بورژوایی یا دموکراسی لیبرالی است» .

به نظر می رسد منظور از جملات بالا اشاره به انقلاب فرانسه و بیرون آمدن ایده های ملی گرایانه همچون حاکمیت ملی و سرایت انقلاب های ناسیونالیستی به سایر مناطق اروپا از این ناحیه باشد. و از سوی دیگر به اصول چهاردگانه ویلسون به ویژه در مورد خودمختاری برخی از کشورها بعد از جنگ جهانی نخست (که باید در موقعیت زمانی و مکانی خود تفسیر شوند) و نیز به بیانیه های حقوق بشری که در هر حال ماهیت لیبرالی دارند اشاره دارد.

اما باید گفت که مولفه هایی مانند حق تعیین سرنوشت و خلق ها و ملیت های ایران تماما محصول گفتمان چپ گرایانه بود و قومیت گرایان ایران از طریق گفتمان چپ با این اصول مبهم آشنایی پیدا کردند. اصول ویلسون(1856- 1924) و ویلسونیسم در کشور ما چندان شناخته شده نبود و دموکراسی لیبرالی نیز ذاتا با پدیده ای به نام قومیت عمیقا مشکل دارد. از نظر لیبرالیسم قومیت، فردیت انسان را تحت شعاع قرار می دهد و اگر افرادی به دنبال حقوقی نیز باشند باید آن را در چهارچوب حقوق بشر و حقوق شهروندی پیگیری نمایند نه بر اساس گفتارهایی که ممکن است صلح و دموکراسی را با مخاطره روبرو سازد.

در سال های دهه 50 خورشیدی لیبرالیسم در ایران چندان جا افتاده و شناخته شده نبود تا بتواند مولودی هم چون قومیت گرایی و مولفه هایی چون حق تعیین سرنوشت را به جامعه القا نماید بر عکس این گفتمان چپ بود که برای رویارویی با ملیون محتاج همراهی کردن نیروهای گریز از مرکز با خود بود. نشریه کار، ارگان چریک های فدایی خلق در شماره 11 مرداد 1358 در ویژه نامه خلق ها جا به جا این گزاره ها تاکید دارد:

- بدون نابودی امپریالیسم و ارتجاع خودمختاری معنا ندارد.

- سرکوب خلق ها به خدمت امپریالیسم وابسته است.

- رئوس کلی طرح خودمختاری...

- ما خواهان حق تعیین سرنوشت برای همه خلق های ایران هستیم.

در ویژه نامه کردستان روزنامه کا ر مورخه 18 تیر 1358 با دیگر همین جملات شعار گونه به وفور به چشم می خورد. بررسی ارگان های گروه ها و سازمان های چپ به ویژه در آغاز انقلاب نشان خواهد داد که آن ها تا چه اندازه در بسط و گسترش گفتمان واگرایی قومی در جامعه و در آینده در تولید نفرت از سایرین نقش داشته اند. همین طور می توان ده ها مقاله و گزارش و تیتر از نشریات و جزوات چپ نمونه آورد که در آن بر گرایش های واگرایانه دامن زده می شود.بنابراین معلوم نیست که آقای حسن پور بر چه مبنایی ادعای بالا را در سخنرانی خود آورده اند. آیا اندیشه و منطق ایشان در خلاء شکل گرفته است از تاریخ نه چندان دور جامعه ایرانی خبر ندارد؟

این فقط حمید احمدی نیست که به تاثیر گذاری گفتمان چپ بر عرصه قومیت گرایی تاکید دارد علاوه بر ایشان،دکتر مرتضی مردیها – که تمایلات قومی را استقلال گرایی وحشی می نامند - نیز چنین نظری دارد. وی می گوید:

«چرا در یک دوره خاصی جریان چپ در هیچ جای ایران به اندازه مناطق قومیت نشین و در هیچ جا به اندازه کردستان سرمایه گذاری نکرد؟ برای این که اینجا می توانست سرباز گیری کند یا پتانسیل هایی را به حرکت در بیاورد که به منظور نهایی خود کمک کند. به نظر من قومیت ها از این شکا قضایا خسارت دیدند... اگر قومیت خود به درد گروه های چپ می خوردند معلوم نبود که چقدر گروه های چپ به درد قومیت ها می خوردند و به جریان شان کمک می کنند»(روژف،یهار،تابستان و پاییز 1387، ص 349).

آقای حسن پور که ظاهرا به پروژه تجزیه کشورها علاقه بسیاری دارد و حتی میل باطنی اش به تکه پارچه شدن کشوری که اینک در آن زندگی می کند (کانادا) را نیز نمی تواند پنیهان نماید ، این گونه ادامه می دهد:

«نروژ در سال 1905 از سوئد جدا شد به طور مسالمت آمیز،چک و اسلواکی 1992 [را] به یاد داریم که از هم جدا شدند. سودان هم که اخیرا جدا شده. کانادا هم که امیدواریم کبک جدا نشود ولی در جریان است ...

سوال من این است اگر فردا مردم کردستان،بلوچستان،آذربایجان و اهواز خواستند رفراندمی راه بیاندازند و از ایران جدا شوند [و] شما همان ارتش شاهنشاهی را داشته باشید می فرستید تا مردم را قتل عام کنند؟ یا مثل سودان می پذیرید که ملیت های ایران حق دارند رفراندم کنند و این بخشی از پروسه دموکراسی اجداد شما ملیون در امریکا و جاهای دیگر دویست ، سیصد سال پیش این را به عنوان یک حق شناخته اند.»

گفته ها و استنادها و نمونه های بالا حکایت از ذهن آشفته ای دارد که بدون طبقه بندی و تفکیک مسائل،بدون در نظر گرفتن روند حقوقی امور کشورها تنها و تنها با آوردن مثال های صرف تلاش دارد جدایی خواهی و تجزیه طلبی قومی را تئوریزه و تقویت نماید.

سخنان امیر حسن پور در بالا مشتمل بر دو قسمت است. یکی تجزیه بسیاری از کشورهای جهان در سده اخیر و عادی جلوه دادن آن و دوم امکان پیاده شدن همین تجربه ها در کشور ما.

قبل از هر توضیحی باید یاد آوری کرد که تجزیه طلبان معمولا سعی می کنند با معمولی و عادی جلوه دادن پروسه تجزیه کشورها به شهروندان بقبولانند که تمامیت ارضی تابو تلقی نمی شود و می توان یک کشور را علیرغم همه کوشش ها و فداکاری هایی که نسل های قبلی انجام داده اند به تکه های مختلف تقسیم کرد و سرنوشت جداگانه ای برایش رقم زد.

امثال آقای حسن پور بدون توجه به معیارهایی که عنوان شد و بدون تفکیک نظری و شکلی در پی تلقین عدم قبح تجزیه کشور ها هستند. این دسته از دوستان فراموش می کنند که میان تجزیه با رضایت هر دو طرف و میل به تجزیه یک طرفه تفاوت های بنیادینی به ویژه از منظر حقوق بین المللی وجود دارد.

مقاله «هرست هانوم» در دایره المعارف ناسیونالیسم در مدخل حقوق بین الملل و پیرامون جدایی خواهی در این مورد بسیار گویا است. جناب حسن پور و همه کسانی که علیرغم عدم ورود و تخصص در این حوزه و بدون مطالعه کافی تمایل به اظهار نظر و ارائه سمینار دارند، بد نیست منابع اولیه را مطالعه نمایند و با توجه به اصول نخستین اظهار نظر کنند. بنابراین ضمن ارجاع به اصل نوشته، به بخش هایی از آن در اینجا اشاره می کنیم:

وقتی جدایی یا تجزیه کشور ها با رضایت حاصل شود حقوق بین الملل برای به رسمیت شناختن کشورهای تازه ای که نتیجتا پدید می آیند هیچ منع و محظوری ندارد. در سال های اخیر چکسلواکی،اتیوپی و اتحاد شوروی روشن ترین نمونه جدایی رضایت آمیز را ارائه دادند.

با توجه به این موضوع که حقوق بین الملل استفاده از زور را را علیه وحدت سیاسی و تمامیت ارضی هر کشوری ممنوع می کند به نظر بدیهی می آید که نه حقی برای کشورها به صورت انفرادی وجود دارد و نه حقی برای جامعه جهانی به وجود می آید تا به طرفداری از یک جنبش خودمختاری ملی یا جدایی طلب در داخل یک کشور دخالت کند.

نباید فراموش کرد که ترکیب اصول سیاسی قرن نوزدهمی قومی – زبانی خودمختاری با حق قانونی قرن بیستمی استقلال ملی مستعمراتی عملی نیست. نه کشورها حاضراند تا به آن اندازه پیش بروند و نه اکثریت بزرگی از متخصصان حقوق بین الملل.

حتی یک مورد اعای به حق برای جایی بطور گسترده از سوی جامعه بین المللی به رسمیت شناخته نشده است. مگر آنکه آن جدایی نخست از سوی کشوری که قلمرو جدا شونده در آن قرار گرفته است به رسمیت شناخته شده باشد. استقلال کشورهای بالتیک و بنگلادش وقتی بطور گسترده به رسمیت شناخته شد که قبلا با توجه به مورد از سوی شوروی و پاکستان پذیرفته شد... وضعیت یوگسلاوی در سال 1991 -92 دقیقا خصوصیت انحلال یا واگرایی و فروپاشی را به خود گرفت نه به عنوان جدایی چند جمهوری از کشور بزرگ تر.

در واقع سیاهه ای از جنبش های جدایی خواهِ برسمیت شناخته نشده بسیار طولانی است. به رغم هواداری بین المللی از برخی از این جنبش ها و فشارهایی که برای مذاکره درباره راه حلی قابل قبول وارد می شود هیچ کشوری از حقوق مردم ایرلند شمالی،کاتالونیا،سرزمین باسک،کورس (در فرانسه)، تیرول جنوبی،شمال قبرس (ترک نشین)، جنوب ترکیه (کرد نشین)پنجاب،شمال و شرق سریلانکا،تبت، میندنائو، یوگاین ویل، آچه (در اندونزی) یا هر جای دیگر برای اعلام یک جانبه ی استقلال شان حمایت نکرده است.

شاید خللی در زره محافظه کارانه حاکمیت و تمامیت ارضی پدید آمده باشد اما این خلق ها هنوز موقعیت و وضعیت حقوقی بین المللی کسب نکرده و یا حتی بعنوان اصول سیاسی مطلوب مورد قبول قرار نگرفته است. به ویژه ادعای بی عدالتی تاریخی پیوسته بعنوان مشروعیت بخشیدن به جدایی رد شده است که شاید به دلیل امکان ناپذیر بودن تعیین تاریخ در خور و مناسبی است که پس از آن تصرف غیرعادلان سرزمین نباید به رسمیت شناخته شود.

در نتیجه وضعیت تشکیل کشورهای مانند نروژ،چکسواکی و کشورهای جدا شده از اتحاد جماهیر شوروی طی یک روند خاص که در آن کشور جدا شونده نیز رضایت داشتند صورت گرفت. جامعه جهانی از هنوز به خود اجازه نداده است که در مورد جنبش های موجود در باسک و کاتالونیا (در اسپانیا)و یا ایرلند، اسکاتلند و ولز در بریتانیا و یا کورس و آلزاس در فرانسه حمایت نماید. قومیت گرایان تجزیه طلب به گونه ای سخن می رانند که گویی ایران تنها کشوری چند زبانه جهان است که هنوز تجزیه نشده است و در سایر کشور تنها یک زبان عمده وجود دارد. در فرانسه علیرغم وجود شش زبان مختلف از خانواده های زبانی گونه گون تنها زبان فرانسوی به موجب قانون اساسی زبان رسمی اعلام شده است. در امریکایی که میلیون ها نفر غیر انگلیسی زبان یا به روایت هانتینگتون غیر انگلو-پروتستان زندگی می کنند هنوز زبان انگلیسی تنها زبان رسمی کشور است. این در حالی است که پیش بینی ها از افزایش روز افزون جمعیت لاتین زبان ها در سال ها اخیر و پیش گرفتن آنها در چند سال آینده خبر می دهد.

آقای حسن پور و دوستانش مثال هایی در مورد تجریه کشورها را می آورند ولی بیان نمی دارند که در این مثال هر دو طرف راضی به این فرآیند بودند. این رضایت هم نشان دهنده میزان دموکراتیک بودن یک کشور نیست. در این صورت بایستی اتحاد جماهیر شوروی را دموکرات ترین کشور جهان بدانیم که اجازه داد 15 کشور از درون خاکش جدا شوند و پاکستان و سودان نیز به همین نسبت. البته بگذریم که آقای حسن پور به صورت جدی بر این امر اصرار دارد که سودان کشوری دموکرات است و سودانیزه شدن ایران را پیشنهاد می کند. جای تاسف است که روشنفکر چپ –قومی ما بعد از سال ها تنها حرفی که برای گفتن دارد پیشنهاد مدل سودان و پاکستان و عراق برای جامعه ی ایران است.

جناب حسن پور سوال می کند اگر یکی از استان های کشور بخواهد طی رفراندمی جدا شود و سرنوشت جداگانه ای بر گزیند واکنش ملیون چه خواهد بود آیا به ابزار خشونت متوسل خواهند شد یا راه حل دموکراتیک را برخواهند گزید و در ادامه به گونه ای تلقین می کنند که گویا راه حل دموکراتیک متضمن جدایی است. حال که ایشان مدام کشورهای دیگر از جمله نروژ و سودان و ... را مطرح می نماید و خواهان تقلید ما از این کشورها است بهتر از نگاهی به نظر همین اروپایی ها و محققان و حقوقدانان اروپایی در این زمینه داشته باشیم و به بینیم آیا تجربه کشورهای دموکراتیک به واقع همان چیزی است که ایشان وانمود می کند؟ هرست هانوم در مقاله اش در دایره المعارف ناسیونالیسم پیرامون این گونه از رفراندم ها نظر دیگری دارد و می نویسد:

«حقوق بین الملل مثبته، حق گروه های ملی را تحت این عنوان برای جداسازی خودشان از کشوری که بخشی از آن را تشکیل می هند به صرف اعلام چنین تمایلی به رسمیت نمی شناسد. بطور کلی قائل شدن یا مردود دانستن چنین حقی برای بخشی از جمعیت کشور که سرنوشت سیاسی خود را تعیین کنند منحصرا از صفات حاکمیت هر کشوری است ».

جامعه ملل در موردی مشابه در فنلاند حکمی دارد که کاملا بر خلاف نظریات و القائات قومیت گرایان است.

کمیته بین المللی حقوق دانان جامعه ملل در مورد امکان جدایی جزیره آلند از فنلاند باین نتیجه رسید که [استقلال] فنلاند بطور قطعی رسمیت یافته است و حق باشندگان جزیره آلند را در انتخاب این که مایل به تعلق به کدام کشور را دارند مردود دانست. هر چند در عین حال نتیجهگرفت که ادغام با سوئد بدون تردید تمایل اکثریت مردم آلند است.

گزارش کمیسیون تحقق جامعه ملل نیز از این قرار بود:

«واگذاری این حق به اقلیت ها، خواه اقلیت های زبانی یا مذبی یا به هر بخش دیگری از جمعیت یک کشور که از جامعه ای که به آن تعلق دارند دست بکشند به این دلیل که تمایل شان بر این است یا دل شان چنین می خواهد، موجب نابودی نظم و ثبات در داخل کشور ها و آغاز گر هرج و مرج در زندگی بین المللی می شود. این کار موجب حمایت و تقویت نظریه ای می شود که با اندیشه و تصور جدی کشور به عنوان قلمرو ارضی و سیاسی واحد ناسازگار است. جدا شدن یک اقلیت از کشوری که این اقلیت بخشی از آن را تشکیل می دهد و الحاق آن به کشوری دیگر را فقط می توان بعنوان راه حلی روی هم رفته استثنایی و آخرین چاره تلقی کرد در صورتی که کشور فاقد اراده یا قدرتی باشد که تضمین های موثر و منصفانه را مقرر نماید ».

در حقوق بین الملل عرفی حق جدایی باید در اوضاعی حاد و هنگامی به رسمیت شناخته شود که گروه یا سرزمین مشخص تحت تبعیض عمدی و گسترده و یا نقض حقوق بنیادین بشر قرار داشته باشد. در چنان وضعیت هایی چنین فرض می شود که کشور ذیربط به عنوان مجازاتی در مقابل نقض فاحش حقوق بشر یا مستثنا کردن تبعیض آمیز بخشی از جمعیت خود از مشارکت سیاسی ادعا و حق مشروع پیشین خود را نسبت بآن سرزمین از دست داده است.مانند رفتاری که بموجب آن جامعه جهانی از شناسایی مشروعیت رژیم آپارتاید خودداری کرد. هر چند مشروعیت کشور افریقای جنوبی هرگز مورد تردید قرار نگرفت.

در حال حاضر هیچ توافقی بر سر اوضاعی و احوال مشخصی که بتواند چنان حقی را برای جدایی به رسمیت بشناسد وجود ندارد و صرف تبعیض یا سرکوب احتمالا کافی نخواهد بود. از سوی دیگر حمله های بدنی که به نسل کشی نزدیک می شود احتمالا کفایت خواهد کرد.اگر به نمونه پیچیده یوگسلاوی برگردیم به نظر نمی رسد نفی خودمختاری کوزوو و سرکوب عمومی آلبانیایی ها از نظر حقوق بین الملل دلیل کافی برای جدا شدن از کشور یوگسلاوی به شمار آید.

در حال حاضر پاسخ حقوق بین الملل به خودمختاری و جدایی یا تجزیه اساسا محافظه کارانه بوده و اشتیاق بسیاری بیشتری در ایجاد معیارهای جدید برای رفتار با اقلیت ها و سایر گروه ها در داخل کشورها وجود دارد (بنگرید: دایره المعارف ناسیونالیسم،ج ا ،ص415،حقوق بین الملل ،هرست هانوم،ترجمه فریدون مجلسی).

آقای حسن پور مدام نمونه کانادا را پیش می کشند و جملات اش نیز از آرزوی قطبی برای دو پاره شدن خبر می دهد و چنین واقعه ای را نیز نزدیک می پندارد. حال جا دار نگاهی داشته باشیم به مسئله کبک از منظر احکام دادگاه عالی کانادا که بازتاب دهنده ساختار سیاسی و حقوقی این کشور می باشد.

دادگاه عالی کانادا در سال 1998 پیرامون این موضوع چنین نظر داد که، اگر چه بسیاری از جمعیت کبک قطعا ویژگی های مشترک یک ملت را دارد ولی اصل فدرالیسم مندرج در قانون اساسی کانادا به این معنا است که تصمیم جدا شدن حتی اگر توسط اکثریت سکنه و رای دهنده این استان باشد بدون موافقت سایر استان ها نمی تواند قانونا نافذ باشد و در مورد این ادعا که چنین حقی را می توان طبق حقوق بین الملل مطالبه کرد یا نه دادگاه چنین نظر داد:

«حق جدا شدن زمانی به موجب اصل خودمختاری مردم مطرح می شود که آن مردم به عنوان قسمتی از یک امپراتوری استعمارگر تحت حاکمیت باشند، [یا] آن مردم تحت انقیاد یا تسلط یا استعمار بیگانه باشند و احتمالا آن مردم از هر گونه فعالیت واقعی در داخل کشوری که بخشی از آن را تشکیل می دهند محروم باشند». - دادگاه عالی کانادا 20 اوت 1998، بند 154 (بنگرید: دایره المعارف ناسیونالیسم،ج 2،حق تعیین سرنوشت،منفورد لاکوف،ص 480)

به نظر می رسد این حکم بر اساس تفسیر مضیق از قوانین استثنایی به ویژه حق تعیین سرنوشت صادر شده باشد. هم چنین سازمان ملل متحد در قطع نامه ای با همین موضوع که در7 دسامبر سال 1976 صادر کرد عنوان داشت فقط مبارزه ملت های «استعمار شده»، یا «زیر سلطه نیروهای بیگانه» یا زیر قید «رژیم های نژاد پرست» را برای آزادی به رسمیت می شناسد(بنگرید:اقلیت ها، محمد رضا خوبروی پاک،ص 46). سه وضعیتی که در مصوبه سازمان ملل مطرح شد دقیقا در حکم دادگاه عالی کانادا لحاظ شده است. در واقع استفاده از چیزی که آن را حق تعیین سرنوشت می نامند و قومیت گرایان بدون آگاهی از چیستی اش دائما بر زبان می رانند در ایران قابل اعمال نیست. زیرا اقلیت های ایران نه مانند هند زیر استعمار بیگانگان قرار دارند، نه مانند اقمار شوروی زیر سلطه نیروهای بیگانه و نه رژیمی نژادپرست مانند آفریقای جنوبی که ساختار حقوقی-سیاسی مبتنی بر اصالت نژاد داشته باشد در کشور حکمرانی می کند.

با توجه به این اصول و تجارب می بینیم که بر خلاف نظر قومیت گرایان کشورهای دموکراتیک نیز اجازه تجزیه کشور خود را نمی دهند. اصولا یکی از منابع قدرت کشورها خاک و وسعت سرزمینی است و دلیلی ندارد کشوری دموکرات با دولتی معقول و قدرتمند اجازه چنین کاری بدهد. حقوق بین الملل نیز از هیچ جنبش جدایی خواهانه ای دفاع نمی کند زیرا منشور سازمان ملل تمامیت ارضی و حق استقلال و حاکمیت ملی را صریحا محترم دانسته است.

مورد سودان که اخیرا به وقوع پیوست چنان که آمد محصول مصداق رضایت دو طرفه بود. همان طور که فروپاشی شوروی و تشکیل کشورهای متعدد از دل آن محصول همین رضایت بود. متاسفانه دوستان قومی قدرت تفکیک مسائل پیچیده از یکدیگر را ندارد و هر موقعیتی را با موقعیت های ناهمسان دیگر مرتبط می گیرند و با وحدت ملاک از حوادث متفاوت برای جامعه ای به مراتب، دیگر گونه تر اظهار نظر می کنند.

بهتر بود جستجوهای آقای حسن پور از «گوگل کردن» فراتر می رفت و به کتاب و کتاب خوانی و جستجوی منابع معتبر نیز می رسید به ویژه هنگامی که قصد ارائه کنفرانس یا سمیناری را دارند به «گوگل کردن» اکتفا نکنند. از همین روست که دریافتی که از حق تعیین سرنوشت و ملیت دارند به مانند تعریف شان از دموکراسی که آن را اعمال قدرت یک طبقه می دانند، بسیط و سطحی است. ایشان می گویند : دموکراسی بورژوایی که همان لیبرال دموکراسی باشد دو راه حل برای حل مسئله ملی دارد یکی قتل عام،کشتار و ژنوساید و آسیمیله و تبعید دسته جمعی و یکی هم راه حل دموکراتیک ِ سریلانکا یا سودان !

جای بسیار تاسف است که تعصب چشم های این هم میهن عزیز را کور کرده است. ایشان به ما نمی گوید که تا به حال کدام کشور لیبرالی متوسل به نسل کشی و تبعید شده است! و عجیب تر آن که علمکرد کشورهایی چون سودان و سریلانکا را دموکراتیک ارزیابی کرده اند به صرف اینکه به اقلیت مسیحی اش در جنوب چشم پوشی کرده است. مفهوم مخالف این ادعا این خواهد بود که فرانسه و انگلستان به خاطر نادیده گرفتن جنبش های سیاسی ایرلند و آلزاس و... کشورهای عقب مانده و غیر دموکراتیک اند. البته ایشان احتمالا به خاطر ملاحظاتی، متعرض تبعید های دسته جمعی ای که در زمان استالین در راستای آمایش جمعیتی صورت می گرفت نمی شود و سرکوب خشونت آمیز مردم ایالت سین کیانگ چین را گوشزد نمی کند. ایشان یادآوری نمی کنند که حکومت میلوشوویچ از دل کدام ایدئولوژی بیرون آمد و مرتکب نسل براندازی شد ؛ زیرا هنوز از دریچه تنگ مبارزه طبقاتی و تقابل دو جهان سرمایه داری و سوسیالیستی به جهان می نگرد. به نظر می رسد این فعال چپ گرا در صدد است در میدان قومیت ها و به زعم خودش مسئله ملی با اردوگاه لیبرال دموکراسی تصفیه حساب نماید از این رو چشم بر واقعیات بسته و برای جستجوهای گوگلی را برای به دست آوردن مستندات جهت ارائه سمینار کافی می پندارد.

قاعده کلی که همواره عنوان می شود یعنی: "قوم گرایی مانع توسعه است" بار دیگر در این جا اهمیت خود را نشان می دهد. در حالی که هر سازمان و اندیشه ای مدعی ارائه ایده هایی جهت پیشرفت و توسعه جامعه است، قوم گرایان صریحا عنوان می کنند که در صدد تبدیل ایران به سودان و عراق و... هستند. پیش کشیدن مدل هایی چون کانادا یا سوئیس و بلژیک و مقایسه این جوامع با ایران بیشتر به یک ژست و توجیح ماننده است تا برنامه ی سیاسی واقع گرایانه. زیرا مقایسه کشورهای توسعه یافته ای که فرهنگ دموکراسی در آن نهادینه شده است و دیگر مشکلات خاص ایران را نیز ندارد با کشور در حال توسعه ای چون ایران یک قیاس مع الفارق است که بی شک نمی تواند محصول یک ذهن و دستگاه فکری منسجم و آینده نگر و مصلح باشد.

وبلاگ تخصصی ناسیونالیسم

بیانیه‌ جمعی از دانشگاهیان و فعالان فرهنگی در دفاع از قیام مردم بحرین

سیف الدینی — Sun, 1 May 2011 09:47:05 GMT

در تاریخ دیرپای ایران، سرزمین بحرین همیشه پایگاه جنبش‌های رهایی‌بخش و حق‌طلبانه بوده و صحنه‌های باشکوهی از نبردهای میهنی، از جنبش ابوسعید گناوه‌ای (سده‌ی سوم هجری) تا خیزش علیه استعمار پرتغالی‌ها (سده‌ی دهم هجری)، را شاهد بوده است. اما دویست سال است که، در پی تضعیف و تجزیه‌ی ایران، این سرزمین در معرض یورش مشترک قدرت‌های استعماری بیگانه و خودکامگان دست‌نشانده‌ی منطقه‌ قرار گرفته است. در این مدت جنبش‌هایی در بحرین شکل گرفت که هر چند همگی به ظاهر سرکوب شده‌اند اما به‌سان شعله‌ای زیر خاکستر بازماندند، به گونه‌ای که تجزیه‌ی برنامه‌ریزی‌شده‌ی بحرین از ایران در چهل سال پیش و جدا ساختن باشندگانِ بحرین از سرزمین مادری هم نتوانست مانع تلاشِ آنان برای دستیابی به آرمان‌های‌شان شود.

با وجود سیاست‌های مستمر ایران‌ستیزانه و حتی ضد بشری حکومت آل‌خلیفه، هنوز - بر پایه‌ی آمارهای رسمی - ده‌ها هزار نفر از مردم بحرین تابعیت ایرانی خود را نگاه داشته و عده‌ای بیشتر نیز، هویت و نشان ایرانی دارند و هم‌چون هر آزاده‌ای در جهان خواستار احقاق حقوق اولیه‌ی خود، از جمله مشارکت در تصمیم‌گیری‌ها، هستند.

ما امضاکنندگان این بیانیه، به نام اصول حقه‌ی آزادی، انسانیت و عدالت – مستند به منشور ملل متحد و اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر – ضمن دفاع از قیام اخیر مردم آزاده‌ی بحرین خواستار بهره‌مندی آنان از حقوق شهروندی‌شان هستیم. ما بر این باوریم که مردم بحرین باید برای حاکمیت بر سرنوشت خود و رفع تبعیض تصمیم‌گیری کرده و به صورت پی‌گیرانه در اداره‌ی امور خود مشارکت داشته باشند و تأکید داریم بایستی سیاست سرکوب و خشونت علیه مردم بحرین، اعم از شیعه و سنی، متوقف گردد. ما تلاش برای تغییر بافت جمعیتی بحرین، تجاوز آل‌سعود و اشغال نامشروع این سرزمین، سیاست سرکوب‌گرانه و میهن‌فروشانه‌ی آل‌خلیفه و بی‌توجهی توأم با رضایت دولت‌مردان و رسانه‌های غربی را محکوم کرده و از ملت ایران می‌خواهیم که نسبت به این موضوع حساس بوده و به نام انسانیت و ایران از حقوق شهروندی مردم بحرین حمایت کنند.

کسانی که تا اکنون بیانیه را تأیید کرده‌اند :

پیروز مجتهدزاده (عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس)

حمید احمدی (عضو هیئت علمی دانشگاه تهران)

محمد رضا خوبروی پاک

کاوه بیات (نویسنده و پژوهشگر تاریخ معاصر)

احسان هوشمند (نویسنده و پژوهشگر)

محمد بقایی (اقبال شناس و نویسنده)

کاووس سید امامی (عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق)

جهانگیر کرمی (عضو هیئت علمی دانشگاه تهران)

احمد نقیب زاده(عضو هیئت علمی دانشگاه تهران)

الهه کولایی (عضو هیئت علمی دانشگاه تهران)

مجتبی مقصودی (پژوهشگر)

سعید حاجی ناصری ( عضو هیئت علمی دانشگاه تهران)

مراد کاویانی (عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت معلم)

علی اشرف نظری (عضو هیئت علمی دانشگاه تهران)

محمدعلی پرقو (عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز)

شاهین پهنادایان (عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد کرج)

ابراهیم ثقفی‌فر (عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین)

سیدمحمد موسوی (عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور بیله سوار)

رحیم نیکبخت (عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز)

بهرنگ صدیقی (دکتری جامعه شناسی-عضو هیات علمی دانشگاه )

حسین سلیمی (عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی- پژوهشگر و کارشناس روابط بین الملل)

بهروز بهزادی (نویسنده و روزنامه نگار)

فیروز منصوری (نویسنده و پژوهشگر تاریخ)

ناصر همرنگ (نویسنده و روزنامه نگار - اردبیل)

جلال محمدی (نویسنده و روزنامه نگار- تبریز )

لیلا حسینیان (عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور مشکین شهر)

عطاالله عبدی (دکتری جغرافیای سیاسی – تربیت مدرس)

عباس احمدی (دکتری جغرافیای سیاسی – تربیت مدرس)

کامروز خسروی (دکتری تاریخ- دانشگاه آزاد)

سید مهدی حسینی (دکتری تاریخ دانشگاه تهران)

سلمان عمرانی (دکتری حقوق جزا- دانشگاه تربیت مدرس)

سارا مذهبی (دکترای علوم سیاسی- دانشگاه تهران )

کاظم کوهی (دکتری حقوق جزا -تربیت مدرس)

سلمان عمرانی (دکتری حقوق جزا و جرم شناسی –دانشگاه مدرس )

صادق جوکار (دانشجوی دکتری روابط بین الملل-دانشگاه تهران)

حبیب‌الله فاضلی (دانشجوی دکتری علوم سیاسی- دانشگاه تهران)

رضا نصیری حامد (دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه تهران)

عارف برخورداری (دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه تهران)

حجت کاظمی(دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه تهران)

بهاره آروین (دانشجوی دکترای علوم سیاسی - دانشگاه تهران)

محمد بهادری جهرمی ( دانشجوی دکتری حقوق عمومی دانشگاه تهران)

مجتبی برزویی (دانشجوی دکتری تاریخ اسلامی – دانشگاه تربیت مدرس)

حمید رضا پیغمبری (دانشجوی دکتری تاریخ – دانشگاه تهران)

مجید بهستانی (دانشجوی دکتری دانشگاه تهران)

علی علی بابایی (دانشجوی دکتری تاریخ- دانشگاه تهران)

فرهاد نوایی پاطاوه (دانشجوی دکتری دانشگاه شهر رضا )

فهیم مصطفی زاده (دانشجوی دکتری حقوق جزا و جزم شناسی)

مریم نظامی(دانشجوی دکتری مطالعات منطقه ای دانشگاه تهران)

روح اله اکرمی ( دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی)

امیرحیپسین زمردیان (دانشجوی دکتری دانشگاه پوترا)

حمیدرضا بابایی (دانشجوی دکتری توسعه اجتماعی دانشگاه پوترا)

فهیم مصطفی زاده(دانشجویی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی- دانشگاه آزاد)

حامد کاظم زاده (کارشناس ارشد مطالعات قفقاز و آسیای میانه- دانشگاه تهران)

مهرنوش نجفی راغب (کارشناس ارشد حقوق بین الملل،وکیل دادگستری)

کورش علی رضایی (کارشناس ارشد شهرسازی- دانشگاه تهران)

محسن مردعلی (کارشناس ارشد مدیریت- دانشگاه تهران)

محمدعلی بهمنی‌قاجار (کارشناس ارشد حقوق- دانشگاه تهران، پژوهشگر)

محمد طاهری‌خسروشاهی (کارشناس ارشد ادبیات و زبان فارسی- دانشگاه تبریز)

محمد رضا ربانی (کارشناس ارشد علوم سیاسی و روزنامه نگار)

تیرداد بنک‌دار (کارشناس ارشد علوم سیاسی- دانشگاه تهران)

مینا بابایی (کارشناس ارشد مدیریت توسعه- دانشگاه تهران)

سامره پاریاب (کارشناس ارشد حقوق بشر،صلح و امنیت-دانشکده صلح و روابط بین الملل وزارت خارجه)

توحید افضلی (کارشناس ارشد روابط بین الملل از دانشکده روابط بین الملل وزارت خارجه)

روح اله فتن ( کارشناس ارشد مطالعات منطقه ای از دانشکده وزارت خارجه

منصور منافی (کارشناس ارشد حقوق بین الملل از دانشگاه تهران)

محمد فتحی )کارشناس ارشد حقوق بین الملل – دانشگاه مشهد)

مهدی عطاران (پژوهشگر و کارشناس ارشد علوم سیاسی - دانشگاه تهران)

سید مهدی فقیه (پژوهشگر و کارشناس ارشد علوم سیاسی-دانشگاه تهران)

علی کلایی (کارشناس ارشد علوم اجتماعی، فعال فرهنگی)

محمدعلی رحیمی‌دادگر (کارشناس ارشد مطالعات خاورمیانه- دانشگاه آزاد)

بخشعلی بایراملو (کارشناس ارشد علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی)

سورنا فیروزی (کارشناس ارشد ژنتیک و پژوهشگر تاریخ)

سینا صابریان (کارشناس ارشد پژوهش علوم اجتماعی)

داوود دشتبانی (دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ- دانشگاه تهران)

پیمان اسدزاده (دانشجوی کارشناسی ارشد علوم سیاسی- دانشگاه تهران)

محمود ابراهیمی (دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق عمومی- دانشگاه تهران)

محمد فتحی (دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق بین الملل – دانشگاه علوم اسلامی رضوی)

محسن قاسمی(دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق عمومی- شهید بهشتی)

علیرضا افشاری (نویسنده و روزنامه نگار)

مهدی الیاسی (روزنامه نگار)

کورش جنتی (روزنامه نگار)

ابراهیم عبدالله‌زاده (کارشناس ارتباطات،فعال فرهنگی)

داوود میر محمدی (دکتری جامعه شناسی،نویسنده و پژوهشگر)

علیرضا خوشنویس (کارشناس ارشد سینما- دانشگاه تهران)

رضا نیکپور (دبیر دیدبان یادگارهای فرهنگی و طبیعی ایران)

مجتبی گهستونی (روزنامه نگار)

محمود توکلی (پزشک و پژوهشگر)

مریم جفرودی (روزنامه نگار)

محسن قاسمی شاد

مهدی شمسایی

منصور ساعی (پژوهشگر ارتباطات و مدرس دانشگاه)

میثم موحد فر (دبیر انجمن پاسداشت مفاخر)

یاسر موحد فر (دبیرکل بنیاد فردوسی)

الهه معروضی (پزشک)

حجت کلاشی (کارشناس ارشد علوم سیاسی- علوم تحقیقات)

شاهین سپنتا (نویسنده و روزنامه نگار)

کامیار عابدی (پژوهشگر و منتقد ادبی)

عقاب علی احمدی (روزنامه نگار)

دکتر رضا بهمن پور (رئیس مرکز اسلامی لندن)

سعید بهمن پور(فعال فرهنگی)

سالار سیف الدینی

به مناسبت سالمرگ ستارخان

سیف الدینی — Mon, 6 Dec 2010 23:22:07 GMT

ستارخان مردی از تبار عمل‌گرایان

مردمسالاری 22 آبان 89

بیشتر جوامع امروز جهان با آغاز سده‌ی بیستم با بر پا کردن دولت مدرن و ملی، وارد عرصه‌ی سیاست نوین جهانی شدند و دولت‌های امروزی نیز تدام همان‌ها هستند. انقلاب مشروطه ایران تلاشی برای برپایی چنین حکومتی بود که وهله‌ی اول در پی قانون، دولت‌سازی، امنیت و عدالت اجتماعی باشد، اما ایرانیان می‌بایست تا اوایل قرن جدیدشان شکیبایی به خرج می‌دادند تا بتوانند چنین نظامی‌ را تجربه کنند.

در ایران ایجاد نهادهای جدیدی چون ارتش منظم و اصلاحات اداری در دوره‌ی عباس‌میرزا و نیز تاسیس دارالفنون و تاکید بر منافع ملی در سیاست خارجیِ امیرکبیر، نسبت نزدیکی با کارکردهای دولت ملی داشت، اما تجربه این دو سیاست‌مرد، ناکام ماند تا آغاز جدی روند تجدد به دهه‌های بعدی موکول شود.

دکتر جواد طباطبایی آغاز روند بیداری ایرانیان را که از عباس‌میرزا آغاز شد، محصول وهن بزرگی می‌داند که با پایان جنگ‌های ایران و روس در ذهن نخبگان ایرانی پدید آمد. بی‌اعتنایی عباس‌میرزا نسبت به سنت و سنت‌مداران هم‌چنان بعد از او ادامه پیدا کرد و به روشنفکران منتقل شد؛ زیرا وضعیتی که منجر به احساس لزوم وجود دولت قدرتمند می‌شد، حاصل پرسش‌های نوینی بود که پاسخش، خاستگاهی در دستگاه مفاهیم سنت نداشت و سعی می‌کرد از هر آنچه منتسب به قدیمِ قاجاری‌ست، فاصله بگیرد.

دولت‌های ملی با بنیاد یا تقویت عوامل القایی (دیوان‌سالاری، استقرار نظام آموزشی و...) و عوامل تکوینی (ارتش ملی، ارتباطات، تمرکزگرایی و...) عوامل اولیه و واکنشی را تقویت کردند تا بتوانند اوتوریته سیاسی خود را بر جامعه حاکم سازند. دولت ملی برابر- نهادِ (آنتی‌تز) ساختار امپراتوری و سلطنت مطلقه است و بر اساس حقوق شهروندی شکل می‌گیرد، ساختاری که در آن مردم، نه رعیت بلکه شهروندانی واجد حقوق و تکالیف مدون هستند. دولت ملی روابط خود با سایر دول را بر اساس منافع ملی حداکثری تنظیم می‌کند و در درون بر حقوق شهروندی و گزاره‌های مربوط به گفتمان ملیت‌گرایی تاکید دارد.

از این رو کانون‌های سنتی قدرت و دستگاه فئودالی، مخالفان سرسخت دولت ملی به شمار می‌رفتند. پس از آن که امپراتوری‌ها، سلطنت‌های خودکامه و مونارشی، مشروعیت خود را از دست دادند، دولت‌های ملی به عنوان چهره غالب دولت‌های نوین پا به عرصه گذاشت. دولت ملی نمود و جلوه واقعی اراده ملت است در نتیجه با دموکراسی ملازمه خواهد داشت؛ زیرا سنجش اراده جمعی تنها از این شاهراه می‌گذرد.

آنچه امروزه دولت‌های ملی را تهدید می‌کند، نظامی‌گری و فرقه‌گرایی از داخل و جهانی‌شدن از خارج است. جهانی‌شدن دغدغه‌ی جدیدی‌ست، پدیده‌ای که از دید برخی شاید در آینده دولت‌های ملی را با چالش بیشتری روبرو سازد، ولی دینامیسم‌های داخلی موجود در آن بر اساس هویت ملی، به این پدیده پاسخ می‌دهد و ممکن است از این کشمکش آنتی‌تزی جدید برون زاید. گزاره‌های دولت ملی، همگی مدرن و امروزی هستند که تحقق آن‌ها بدون برپایی دولت مدرن کمابیش منتفی است. دولت ملی و مدرن که گاه برخاسته از ملت است و گاه ملت برخاسته از آن؛ شناساننده‌ی نوعی از یگانگی در ساحت اجتماع، فرهنگ و اقتصاد است که واجد دیوان‌سالاری و حقوق متمرکز می‌باشد.

تاریخ‌نگاری جدید

با برچیده شدن عصر امپراتوری‌ها به وسیله دولت‌های ملی، تاریخ‌نویسی دودمانی جای خود را به تاریخ‌نویسی ملی می‌دهد که در آن مواد تشکیل‌دهنده ملت‌گرایی (زبان، ملت، مفهوم وطن و به طور کلی هر آنچه که با ملیت نسبت دارد) به صورت بارزی نمود پیدا می‌کند.

در آغاز‌های سده‌ی گذشته برپایی دولت ملی در ایران، طبیعی‌ترین نتیجه دریافت معقولانه نخبگان از منطق مناسبات جدید بود. ملت‌گرایی در ایران امکان تالیف مناسبی از مواد و عناصر موجود در «حیات قدیم» را در «صورت جدید»، جهت پاسخ‌گویی به نیاز ملی فراهم آورد و تاریخ‌نویسی جدید ملی بستر مناسبی برای آن ایجاد کرد. تاریخ‌نگاران نوپا نیز با تاکید بر نقش و زندگی مردم به جای پادشاهان و امپراتوران، روند جدیدی را آغاز کردند.

یکی از نخستین و موفق‌ترین تجربه‌های این نوع از تاریخ‌نویسی، تاریخ مشروطه نوشته‌ی احمد کسروی تبریزی‌ست که هم به لحاظ دقت در وقایع‌نگاری و هم به لحاظ روایتی از خیزش مردمی‌ علیه استبداد قاجار و هم چنین به عنوان یک تجربه موفق در سره‌نویسی، یگانه به شمار می‌رود. نویسنده در اثر خود نشان داده که به راحتی توانسته است با مقولات عمده اجتماع خویش ارتباط برقرار و دگرگشت‌های اجتماعی – تاریخی را در بستر ملی و مردمی، ‌معناشناسی کند. سخن‌سرایی وی از رهبران مردمی ‌و آنان که از میان مردم برخاسته‌اند به طور ضمنی، با تحسین و تفاخر در کلام توام است و آنگاه که به ستارخان می‌رسد، کلامش تحسین دو چندانی می‌یابد. پاسخ تاریخی و معروف ستارخان به کنسول روس نیز نخستین بار در کتاب تاریخ مشروطه نقل می‌شود.

جلوه‌گر شدن روح قدیمی‌ در صورت و چهره جدید

سرگذشت ایران از دوران پیشامدرن تاریخی پر از قهرمانانی‌ست که در بزنگاه تاریخی از گمنامی‌ درمی‌آیند و سرنوشت توده را تغییر می‌دهند. آرش کمانگیر، کاوه آهنگر، رستم، یعقوب لیث صفاری، نادرشاه افشار و... همگی از این تبار بودند که به تنهایی زلف پریشان امور سیاست و اجتماع را به جمعیت خاطر می‌رساندند و دیگر بار سر به جیب گمنامی ‌و گوشه‌نشینی فرو می‌بردند. ستارخان را نیز باید از این عده به شمار آورد. زندگی او که نقش کهنه‌سرباز را بیشتر بر می‌تابید، به جز دوره‌ای کوتاه، خالی از فراز و نشیب دیده می‌شود، اما می‌توان وی را نمونه‌ی بارز «اهل عمل» به شمار آورد که در غیاب «اهل نظر» مجالی یافت تا خواسته و چه بسا ناخواسته به میدان مبارزه‌های سیاسی پرتاب شود و رسالت تاریخی خود را آن گونه که باید انجام دهد. رسالتی که در هر دوره از تاریخ ایران در قامت فردی یا افرادی نمود یافته بود، در سال‌های مشروطه بر شانه‌های مرد ساده‌ای فرود آمد که نه خیال وزیرالوزرایی در سر داشت نه اندیشه وکالت.

شکاف اهل عمل و اهل نظر

آنچه که اهل نظر بدان اشتغال دارند با آنچه که اهل عمل بدان می‌پردازند، متفاوت است. اشتغال ذهنی دسته‌ی نخست به مسائل مختلف معمولاً مانع ورودشان به میدان واقعی عمل می‌شود و از دید برخی نیز اتفاقاً لازمه‌ی تقسیم کار صحیح همین است. در آخرالزمان، سال‌هایی که آن را دوران امتناع نامیده‌اند، دو گروه مختلف از اهل نظر در افق تحولات فکری ایران ظهور کردند: یکی متاخران و طرفداران سنت قدمایی که گرفتار «هبوط در ‌هاویه تحشیه و تعلیقه» بودند و دیگری سنخ جدیدی که با بی‌اعتنایی به نظام سنت قدمایی و اعراض از گذشته، نظر به آینده‌ای داشتند که تصوری «مقلدانه» از آن به دست آورده بودند (نک: تاریخ اندیشه سیاسی در ایران، جواد طباطبایی). گروه دوم که زان پس روشنفکر نام گرفتند بعد‌ها به یکی از مهم‌ترین لایه‌های اجتماعی تبدیل شدند و در مقام بیان الزامات جهان نو و تفسیر جهان برآمدند و از قضا اندک‌اندک بخش بزرگی از طرفداران گروه نخست یعی نظام سنت قدمایی، با ادغام نسبی در گروه دوم به هیئت روشنفکران دینی نمودار شدند.

تفاوت اهل نظر با اهل عمل در این بود که اهل نظر عمری را در پی آرمان‌ها و ایده‌های والا، ندای وظیفه سر می‌دادند و در ضرورت باید و نباید‌ها به بحث و جدل می‌پرداختند، بدون آنکه گام به وادی «کُنش» نهند. به وارونه، مبارزانی چون ستارخان پیش از درخشش هر چند فاقد سوابق بودند، ولی با گامی‌ ماندگار بعد از پرتاب به صحنه‌ی عمل، نام و آوازه‌ای از خود به یادگار گذاشتند. پاسخ صریح ستارخان به کنسول روس مبنی بر این که می‌خواهم «هفت دولت» به زیر پرچم ایران باشد... اوج آگاهی ملی و رسالت تاریخی وی را می‌رساند. جدای از سایر کوشندگی‌ها و مبارزه‌های ستارخان در راه قانون، آزادی و مشروطه‌خواهی، بررسی صرف همین اقدام و معناشناسی آن در بستر تعلقات ملی وی و آگاهی تاریخی که به نظر می‌رسد پشت به پشت به وی منتقل شده است، نشان از موضوعیت نوعی از آگاهی ژرف در جامعه آن روز دارد که ریشه‌اش در تاریخ قابل جست‌وجوست؛ چراکه اصطلاح هفت دولت، دارای بار تاریخی و اساتیری‌ست و حکایت از باوری کهن دارد که: «پادشاهان ایران «سواد» را 12 استان می‌شمردند... آن‌ها سواد را به قلب همانند می‌ساختند و دیگر جهان را به تن. بدین سبب آن جا را دل ایرانشهر خوانندی و ایرانشهر اقلیمی‌ست که در وسط اقلیم‌های دیگر قرار دارد...» (یاقوت حموی، معجم‌البلدان). این فراز از معجم‌البدان و بسیاری دیگر که در متون کهن قابل دیدن است یادآور سروده‌ی معروف نظامی گنجوی‌ست که همه عالم تن است و ایران دل... را در زمانه‌ای که کشور ایران وجود خارجی نداشت، سرود.

بی شک مفهوم هفت کشور یا هفت دولت که یکی از معانی مهم تاریخی‌ست نقل به نقل در جامعه‌ی دوران مشروطه نیز قابل ردیابی و مشاهده بود، مفهومی‌ که سده‌ها در میان کتاب‌ها و تفاسیر دیده می‌شد، از میان اعصار خود را به یکی از بزنگاه‌های مهم تاریخی رساند و در دیالوگ کنسول روس و ستارخان وارد تاریخ سیاسی نیز شد.

http://www.mardomsalari.com/Template1/News.aspx?NID=90727

نگاهی به نقش روزنامه کاوه در شکل گیری دولت مدرن

سیف الدینی — Fri, 24 Sep 2010 15:37:30 GMT

کاوه

ماهنامه مدیریت ارتباطات شماره ۴

روزنامه کاوه در تاریخ مطبوعات ایران جایگاه ویژه ای دارد. نمی توان از روند ایجاد مدرنیته در ایران صحبت کرد و از نشریه کاوه و نویسندگان آن سخنی نگفت. روزنامه کاوه به مدیریت سید حسن تقی زاده دارای دو دوره مختلف بود. کاوه در نخستین دوره چاپ خود در واقع ارگان حزب دموکرات به شمار می رفت و محتوایی سیاسی و تبلیغاتی داشت. دوره جدید انتشار کاوه در قالب ماهنامه‏اى تحلیلی از ژانویه 1920 در برلین آغاز گردید و به وارونه دوره نخست که رویکردى صرفا سیاسى داشت، این‏بار مجله با رهیافتى انتقادی به مسائل اجتماعى ـ سیاسى ایران و با رویکردى روشنفکرانه منتشر می شد. کمیته ملی ایرانیان در برلین، متشکل از نخبگان ملی گرای پراکنده در اروپا بود که تقی زاده، آن ها در حلقه ی نشریه کاوه گرد هم آورد. کسانی چون حسینقلى‏خان نواب سفیر ایران در آلمان، علامه محمد قزوینى، کاظم‏زاده ایرانشهر، میرزا محمود غنى‏زاده، محمد على جمالزاده،ابراهیم پورداوود، عباس اقبال آشتیانى، محمدعلى فروغى و ... در تدوین و تحریر مقاله های کاوه مشارکت داشتند و ایران شناسان برجسته ای چون ادوارد براون، هانری ماسه و آرتور کریستین سن با آن همکاری می کردند.

کاوه در دوره جدید انتشار خود سعی کرد تا آن جای ممکن از پرداختن به مسائل سیاسی روز دوری کند و گزینه های زیربنایی را مد نظر قرار دهد. آرمان های کاوه در اندک مدت با استقبال گرم محافل روشنفکری ایران روبرو گردید و توانست از حد و حدود یک نشریه صرف خارج شده و گزاره های خود را تبدیل به پارادایم فکری رایج نماید که در نهایت بعد از کودتای اسفند 1299 سرنوشت نیمه نخست قرن جدید ایران را رقم زد.

انتشار کاوه باعث شد تا بسیاری از ایرانیان از یک سو به واپس ماندگی قاجاری آگاهی یابند و چاره را در اخذ تمدن جدید جستجو نمایند و از سوی دیگر بتوانند به دولتی بیاندیشند که به استقلال و منافع ملی و عرض اندام در برابر نیروهای استعماری علاقه نشان می دهد.

روزنامه کاوه معتقد بود که انحطاط ایران در عرصه علمی، فرهنگی و حتی اخلاقی باعث شده است که کشورما «صد هزار فرسنگ» از ملل متمدن اروپا عقب بماند. کاوه «سنت» و مظاهر آن را به چالش می کشید و با پرسش جدی از سنت، در صدد بود مبانی نظری نوسازی جامعه ایرانی را محقق سازد.

در کنار علاقه به تجدد، مسائلی مانند حقوق زنان و اقلیت های دینی، ایجاد دولت نیرومند مرکزی، آموزش همگانی، نخبه گرایی و ناسیونالیسم برای کاوه و گردانندگان آن موضوعیت داشت. سید حسن تقی زاده در نخستین شماره دوره جدید کاوه چنین آورده است:

«خط مشى و روش تازه کاوه ... نسبتى با کاوه سابق ندارد و مندرجات آن علمى، ادبى و تاریخى است و مسلک و مقصدش بیش‏تر از هر چیز ترویج تمدن اروپایى است در ایران، جهاد بر ضد تعصب، خدمت به حفظ ملیت و وحدت ملى ایران، مجاهدت در پاکیزگى و حفظ زبان و ادبیات فارسى از امراض و خطرهاى مستولیه بر آن و به قدر مقدور تقویت به آزادى داخلى و خارجى آن» (کاوه، دوره جدید، سال اول، شماره 1، 1ـ2).

اما جنجالی ترین رویکرد کاوه با توجه به این که بیشتر گرانندان و نویسندگان آن از مبارزان بزرگ مشروطه به شمار می رفتند ، تجدید نظر طلبی آن ها بعد از جنگ جهانی نخست و سرخوردگی از اوضاع کشور بود. این عده از نخبگان چاره گذار از آن وضعیت بحرانی را در مقوله ای به نام استبداد منور جستجو می کردند.

بى‏تردید این تجدید نظر طلبى تأثیر بسزایی بر فضاى سیاسى آن دوره گذاشت و اندیشه حاکمیت متمرکز و مقتدر ملى را به‏ مثابه آرمان روشنفکران و سیاستمداران مطرح نمود و در فضاى آن روزگار به شکل مطالبه ملى جلوه گر شد. با کودتاى 1299 و برآمدن سردار سپه ، این طیف ها و نحله ها به پشتیبانی از وى پرداخته و رضاشاه را به عنوان گم شده و مرد نجات بخش آرمان ملی خود قلمداد کردند و به ساختار قدرت و حکومت جدید پیوستند. از سوی دیگر رضا شاه نیز با پذیرفتن اندیشه های اصلاحی این نحله فکری بسیاری از آرمان های آنان را جامه ی عمل پوشانید و به واقع ساختار اجتماعی ایران و تجربه دولت ملی، از درون روشنفکران نسل دوم ایران سربرآورد.

کاوه علاوه بر محتوا در شکل و ظاهر نیز بر تاریخ باستانی ایران تاکید داشت، عکس صفحه نخست آن تصویری از خیزش کاوه آهنگر با درفش کاویانی به همراه عده ای مردم بر علیه ضحاک را نشان می داد و بر استفاده از گاهشماری خیامی و ماه های اوستایی تاکید داشت. کاوه در یکی از نوشته های خود لزوم رسمی شدن ماه های ایرانی به جای ماه هایی چون عقرب و حوت و استفاده از گاهشماری خورشیدی(خیامی) به جای تقویم قمری را پیشنهاد می کرد.

عذر خواهی از تاریخ

سیف الدینی — Fri, 24 Sep 2010 12:44:04 GMT

گفتگو با اوموت اوزکیریملی؛ روشنفکر ترک پیرامون قتل عام ارامنه

«عذر خواهی از تاریخ»

مهرنامه-شماره چهارم

اشاره: دکتر اومید اُوز کیریملی، استاد دانشگاه بیلگی استانبول، نویسنده، تحلیل گر و از روشنفکران نسل جدید ترکیه به شمار می رود که تا اندازه زیادی به مبانی معرفتی سنت روشنفکری ترکیه وفادار است. وی مدرک ام.اس.سی خود را از دانشکده علوم اقتصادی و سیاسی دانشگاه لندن و مدرک پی.اچ.دی را از دانشگاه استانبول(1998) دریافت نموده است و هم اکنون سرگرم یک پروژه پژوهشی در مرکز تحقیقات خاورمیانه ای دانشگاه لوند سوئد می باشد. اُوز کیریملی در حوزه مباحث هویتی تا کنون چند کتاب به رشته تحریر آورده است که از میان آن ها، کتاب «نظریه های ناسیونالیسم» در ایران ترجمه و از سوی «موسسه مطالعات ملی» به چاپ رسیده است.

مسئله نسل کشی ارامنه یکی از نقاط سیاه تاریخ می باشد و روشنفکران ترک همواره تلاش داشتند با حسن نیت کامل نسبت به ترمیم این زخم اقدام کنند. کسانی چون هراند دینک،اورهان پاموک، الف شفق و باسکن اوران(عضو هیئت علمی دانشکده علوم سیاسی دانشگاه آنکارا با گرایش روابط بین الملل) از روشنفکرانی به شمار می روند که تا کنون در این راه تلاش های قابل توجهی داشته اند.

اوزکیریملی معتقد به نقصان و عدم بلوغ ناسیونالیسم در ترکیه است و اخیرا در یک مصاحبه با روزنامه رادیکال، همه ی گونه های ناسیونالیسم در ترکیه را «قومی» و ابتدایی دانسته است. وی با جسارت و شجاعت تمام بر لزوم عذرخواهی دولت ترکیه از ارامنه پافشاری می کند و منتقد همه نیروها و گروه های تندرو هم در ترکیه و هم در ارمنستان است که با رویکردهای غیر واقع بینانه، توسعه روابط دو کشور را مختل می کنند.از سوی دیگر وی معتقد به حرکت آهسته و پیوسته برای رسیدن به هدفی مطلوب است و تندروی در این راه را از هر جانب ناصواب می پندارد... .

- هر سال 24 آوریل مراسم یادبود کشتار ارامنه از سوی ارامنه جهان به ویژه در ترکیه و ارمنستان برگزار می شود. سخن از نسل کشی ارامنه تا چندی پیش در ترکیه تابو تلقی می شد. اما به نظر می رسد طی سالیلن اخیر این تابو در حال ترک برداشتن باشد. با توجه به فراخوان اخیر اندیشمندان ترک مبنی بر پوزش خواهی از ارمنیان آیا می توان مدعی شد که این تابو در ترکیه در حال شکسته شدن است؟ اساسا روشنفکران ترک چه اقدامی برای وارد ساختن این بحث در فضای عمومی جامعه کرده اند؟ این فراخوان پوزش خواهی توانسته است فضای رایطه ترکیه ارمنستان را تلطیف نماید؟

اوزکیریملی: شکسته شدن تلقی تابو بودن صحبت از نسل کشی ارامنه در ترکیه، باز می گردد به کنفرانسی با نام «ارامنه عثمانی:در سال های سقوط» که در سال 2005 در دانشگاه «بیلگی» استانبول، سازمان دهی شده بود. می توان گفت این کنفرانس، یک نقطه عطف در مسئله بررسی نسل کشی ارامنه به شمار می رود.

برای نخستین بار در این همایش بود،که نسل کشی ارامنه به دور از پیشداوری های سیاسی و ایدئولوژیک مورد ارزیابی و بررسی قرار گرفت. برخی از تاریخ نگاران ترک در این کنفرانس به روشنی حوادث سال 1915 را یک نسل کشی توصیف کردند.

در سال های بعدی همان طور که شما نیز اشاره کردید اندک اندک این موضوع به دفعات در فضای عمومی جامعه مطرح شد و در همین حد نیز باقی نماند، بلکه علاوه بر رخدادهای تلخ سال 1915 ، نسل کشی های قبلی نیز (مانند حوادث سال 1909 در آدانا) تبدیل به موضوعی برای همایش ها و کنفرانس ها شد.

در این بین، پویش و فراخوان عذر خواهی از سوی برخی روشنفکران ترک از ارامنه آغاز شد. نزدیک به 30 هزار نفر (به وسیله سایت اینترنتی مربوطه) در این پویش سمبولیک شرکت کرده و از ارامنه معذرت خواهی کردند.

مجموع این حرکت ها آثار بسیار مثبتی در راستای ترمیم روابط ارمنستان و ترکیه داشت. ملاقات هایی که روسای جمهور دو کشور به بهانه دیدارهای دوستانه تیم های ملی فوتبال انجام دادند هر چند سمبولیک، ولی بسیار مهم بود. اما امضای پروتکل های دو جانبه در ماه های گذشته موثرترین نتیجه این روند به شمار می رود.

واقع بینانه نخواهد بود اگر انتظار داشته باشیم ،مشکلات و اختلافاتی با پیشینه ای نزدیک به صد سال در چند ماه حل و فصل شود. هم چنانکه پارلمان های هر دو کشور از تصویب مفاد این پروتکل ها خودداری کردند و مرزهای هنوز نیز بسته است. بعلاوه هم در ترکیه و در ارمنستان ملی گراها تلاش دارند به هر نحو ممکن ادامه این روند را مختل نمایند. با این وجود می توانیم بگوییم که پیشرفت زیادی کرده ایم و این وضعیت با گذشته بسیار فرق دارد، وضعیت گذشته نیز تکرار نخواهد شد.

حل اختلافات سیاسی مستلزم یافتن راه کارهای موثر برای مشکلات موجود است و ابتدا باید ذهنیت هایی که زمینه پیدایش این مشکلات را فراهم آورده اند را تغییر دهیم، کما اینکه قبلا شاهد همین روند در روابط ترکیه و یونان بودیم. به عبارت دیگر، پیش شرط ایجاد روابط حسنه، فرو ریختن دیوار تابوها و گفتمان سالم دو طرفه است.

امروز می توان ادعا کرد که این فرآیند لااقل در ترکیه محقق شده است و من شک ندارم که ادامه این روند نتایج بهتر و پربارتری خواهد داشت.

- به هر حال در برهه هایی حامیان طرح مباحث نسل کشی ارامنه در ترکیه در اقلیت بودند، اما با توجه به توضیحات شما به نظر می رسد این بحث به تدریج وارد فضای عمومی به ویژه میان مورخان ترک، روشنفکران و اساتید دانشگاه شده و برگزاری کنفرانس ها و همایش های نمونه ای از آن است. این گونه به نظر می رسد که اوج گیری طرح چنین مباحثی در دولت اسلام گرای اردوغان بوده است. به رغم این اما مباحث مذکور نتوانسته به یک «کارزار یا Campaign » در ترکیه و تاثیر بر سیاست خارجی دولت ترکیه شود. بسترها و شرایط طرح بحث نسل کشی ارامنه در دوره دولت اردوغان چیست؟

اوزکیریملی: پاسخ این پرسش را در فرازهای بالا نیز اختصارا بیان کردم. به جز پیشرفت در توسعه ی روابطی که قبلا نیز برشمردم (کنفرانس ارمنی و سایر...) می توان از روند پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا و مسائل مربوط به آن و همچنین روند دموکراتیزاسیون عمومی نام برد. در این دوره نه تنها نسل کشی ارامنه بلکه مسائل دیگری هم که قبلا تابو به شمار می رفتند مورد بحث جدل در عرصه عمومی قرار گرفته و به روی میز روشنفکران رفت که مهم ترین آنها مسئله قبرس و مسئله کُرد بود. در این دوره شاهد کاهش نفوذ و اقتدار ارتش نیز بودیم.

البته باید بگویم که تاریخ نگاران ترکیه مدت زمان زیادی است که این موضوع را در بین خود به مباحثه گذاشته بودند اما در این دوره [دوران اقتدار دولت اردوغان] فرصت یافتند تا صدایشان را به عموم و طبقات دیگر برسانند و نتایج حاصله را با آنان نیز در میان بگذارند. فراموش نکنید که انتظار پذیرش رسمی نسل کشی ارامنه از سوی دولت ترکیه ، واقع گرایانه نیست. ولی دولت ترکیه در ارتباط با این موضوع از دیدگاه حقوق بین الملل مسئولیتی هم ندارد. از سوی دیگر رغمارغم همه ی ادعاها و رویکردهای مختلف ِ حقوقدانان و تاریخ نگاران، شکی نیست که مسئله قتل عام ارامنه همواره از سوی آنان به عنوان «نسل کشی» یاد خواهد شد. زیرا این گزاره یکی از زیرساخت های بنیادین «هویت ملی ارمنیان» به شمار می رود. چیزی که اهمیت دارد پیشرفت بدون تصادم و برخورد با این گزاره ها است. من تصور می کنم برای تحقق این هدف گام های اولیه برداشته شده است.

3 – این دیدگاه مطرح شده که دولت ترکیه هر چند در ظاهر علم مخالف با نسل کشی بر می افرازد اما در عمل مشوق مشوق طرح این مباحث در فضای افکار عمومی جامعه از سوی نهادهای مدنی و اندیشمندان است تا بتواند از این طریق به عادی سازی این بحث پرداخته و از حساسیت های داخلی بکاهد تا بلکه در فضای فارغ از عداوت به این بحث بپردازد. نظر شما چیست؟

اوزکیریملی:در این مورد مثل شما فکر نمی کنم. دولت کنونی در کنار این که راه را برای روشنفکران جهت طرح مسئله در عرصه عمومی هموار می سازد، خود نیز به استقبال برخی «ریسک های سیاسی» در ابن باره می رود. برای نمونه امضای پروتکل دو جانبه با ارمنستان حزب حاکم را هم نزد رای دهندگان خود و هم نزد مخالفان با چالش مواجه کرد. پذیرفته نشدن متن پروتکل در پارلمان های دو کشور نیز ناکامی دولت، و سیاستی شتابزده ارزیابی شد.

اما نمی توان از دولت آنکارا انتظار داشت در کوتاه مدت اقدامات رادیکالی در این مورد انجام داده و سیاست های رسمی و دیرنیه اش را یک شبه از بنیاد متحول سازد. از سوی دیگر پذیرش نسل کشی از طرف هر دولتی که باشد، اساسا موضوعیت ندارد اما در عین حال می توان گفت که گام های کوچک کنونی از سوی آنکارا در آینده باعث دگرگشت های ریشه دارتری خواهد شد. به علاوه می دانیم که دولت در گذشته نیز ریسک های را پذیرفته است.

برای مثال در حالی که جمیل چیچک [وزیر دادگستری کنونی که دارای گرایش های شدید ملی گرایانه است] به کنفرانس ارمنی در دانشگاه بیلگی استانبول ، واکنش مخالف داشت، سایر سران حزب عدالت و توسعه به این همایش چراغ سبز نشان دادند.

به نظر من حکومت همانند سایر موارد در این مورد نیز رویکردی پراگماتیک و میانه، ارائه کرده است و هنگامی که با واکنش از سوی افکار عمومی مواجه شده است، عقب نشینی کرده . ولی آن چه که بسیار اهمیت دارد این است: همیشه نمی توان از نیمه راه برگشت و طرح ها را پس گرفت. هر گامی که برداشته می شود، موجبات «تغییر» را فراهم می کند و این اجتناب ناپذیر است.

– ناسیونالیست های افراطی یکی از مولفه های تاثیرگذار در طرح یا جلوگیری از طرح بحث کشتار ارامنه هستند. یکی از این ناسیونالیست های افراطی «دولا باغچه لی» رهبر حزب ملی گرای «حرکت ملی» ترکیه است که در واقع توپ را به زمین ارمنی ها می اندازد. وی مدعی است این ارمنی ها بودند که ترک ها و حتی دیپلمات های ترک را به قتل رساندند و لذا مردم ترکیه نباید از کسی یا ملتی عذرخواهی کنند. این در حالی است که منتقدان این گروه از جمله هراند دینک یا اورهان پاموک با حملات، اهانت ها و آزارهای گروه های افراطی مواجه می شوند. میخواهم بدانم وزن اینان در فضای سیاسی ترکیه چقدر است و آیا طرح بحث های نسل کشی ارامنه هم چنان از سوی این گروه خیانت به ملت ترک تلقی می شود؟

اوزکیریملی:فکر نمی کنم که این گروه ها دارای قدرت تاثیر گذاری و تعیین خط مشی و یا اثر گذاری بر روابط ایروان – آنکارا باشند. به هر حال ملی گرایان افراطی در هر دو کشور به یک شکل عمل می کنند. یعنی آموزه های یکسان، با روش های مختلف ارائه می گردد.

موضع تاثیرگذاری تندروها را باید در بخشی از افکار عمومی و اجتماع جستجو کرد.به هر حال ضارب هراند دینک نوجوانی 18 ساله و تحت تاثیر دست راستی های افراطی به شمار می رفت. دلیل اصلی مهارجت اورهان پاموک از ترکیه نیز همین مسائل است. به طور خلاصه تاثیر ملی گراهای ترک بر سیاست کلی رژیم در ترکیه نیست، بلکه آنها بر بخشی از افکار عمومی تسلط دارند.

– به دلیل برخی تحولات و شرایط تاریخی به نظر می رسد که سیاست مداران ترک دارای ذهنیت گذشته گرا و متاثر از فضای روابط تاریخی کشور خود و حضور قدرتی به نام عثمانی هستند. چگونه و تحت چه شرایطی می توان دهنیت سوء ظن آمیز را را در افکار مقام های ترک عوض کرد و اعتماد به همسایگان را به سیاست مداران ترک باز گرداند و از سوء ذهن های تاریخی کاست؟

اوزکیریملی: پاسخ دادن به این پرسش آسان نیست. از زمان بنیانگذاری جمهوریت در ترکیه این حس عدم اعتماد، مشهود است. ترکیه احساس می کند که اقلیت های موجود در مرزهای جغرافیایی اش سعی دارند با کمک نیروهای لیبرال، کشور را به سوی تجزیه پیش ببرند. از این رو به کودکان از دوران مدرسه آموخته می شود که ترک غیر از ترک رفیقی ندارد!

به عبارتی؛ این بی اعتمادی پایه جمهوریت در ترکیه به شمار می رود. آموزه های سیاست خارجی « احمد داوود اغلو» نیز اگر چه در راستای حل مشکلات با کشورهای همسایه ارزیابی شود ولی هنوز قدم های موثر و کافی در این مسیر برداشته نشده است. حال بماند که این بی اعتمادی فقط با تحقق تحولاتی در سیاست خارجی از بین نخواهد رفت. جهت این امر لازم است برخی تابوها شکسته شود. این مسئله نیازمند یک رفرم و اصلاحات جدی در ترکیه می باشد که می بایست از «دستگاه آموزشی» آغاز شود. در فضایی که پاردایم ملی گرایی [افراطی]، زبان حاکم است، از میان بردن تردیدهایی که ریشه ی تاریخی دارند، شدنی نیست.

-چرا ترکیه از پذیرش نسل کشی ارامنه سرباز می زند؟ آیا کشمکش دو طرف طی سال های گذشته تنها بر سر به رسمیت شناختن واژه نسل کشی از سوی ترکیه است؟ اساسا بار حقوقی مترتب بر این پذیرش چه خواهد بود؟ آیا ابراز پوزش می تواند حل این معضل را آسان تر سازد؟

اوزکیریملی: اولا؛ همانطور که قبلا گفتم، هیچ یک از دولت های جمهوری ترکیه، «نسل کشی» را قبول نخواهد کرد و اساسا قوانین و مقررات مربوط به نسل کشی در حقوق بین الملل ، عطف به ماسبق نمی شود [این جرم نخستین بار در سال 1948 به رسمیت شناخته شد] و اثبات و توصیف این که، تراژدی روا داشته شده نسبت به ارمنیان دارای ماهیت حقوقی «نسل کشی» است، بسیار دشوار می باشد. به این معنی که امروز شاهد زنده ای وجود ندارد، مهم تر این که قتل عام را دولتی انجام داده است که امروز وجود خارجی ندارد (امپراتوری عثمانی). اگر ادعاهای ارضی و ضرر و زیان و خون بها را نیز به این موارد اضافه کنید، درخواهید یافت که چرا هیچ دولتی در ترکیه حاضر نمی شود این اتهام را بپذیرد.

دوم اینکه، ناسیونالیست های ارمنی، تمام رهیافت های خود را بر اساس این پیش فرض استوار کرده اند که ترکیه اتهام «نسل کشی» را نخواهد پذیرفت. اگر از این چشم انداز بنگرید، درخواهید یافت که پذیرش نسل کشی بازار آن ها نیز کساد می کند.

بنابراین با توجه به این که این پذیرش نهایتا صورت نخواهد گرفت، آن چه ترکیه می بایست انجام دهد، «عذرخواهی به خاطر گذشته است»، که ملازمه ای با پذیرش نسل کشی ندارد. اگر ترکیه این رویکرد را اختیار کند برگ برنده ناسیونالیست های ارمنی را باطل خواهد کرد و روابط دو جانبه شروع به توسعه خواهند نمود . بی شک این وضعیت در منطقه به صلحی پایدار می انجامد.

- به عنوان پرسش واپسین بد نیست از این زاویه نیز بنگریم که : همیشه سخن بر سر « کشتار ارمنی ها از سوی ترک ها» است و این که ترک ها نسبت به ارامنی ها خیانتی را مرتکب شدند. حال می خواهم از این زاویه بپرسم که اساسا ارمنی ها در دوران جنگ جهانی اول دست به چه اقداماتی زدند که سبب ساز قتل عام آن ها از سوی ترک ها شد؟

اوزکیریملی: پاسخ این کوچک ترین اهمیتی ندارد. دست یازیدن آن ها به هر عملی مجوز قتل عام آن ها نخواهد بود. چنین کوچ های اجباری و کشتارهای همگانی در هر صورت جنایت است. البته تلقی دولتی و رسمی از تاریخ در ترکیه این گونه می گوید: همکاری ارمنی های شرق آناتولی با روس ها در جنگ جهانی دوم باعث تبعید آن ها از منطقه شده است! در حالی که ارمنی های غرب ترکیه نیز مهاجرت داده شده اند. زنان و کودکان نیز در معرض کوچ اجباری قرار گرفته اند. به طور خلاصه هیچکدام از این اتهامات و بهانه ها نمی تواند توجیح کننده ی جنایت علیه ارمنی ها باشد.

نمایه مهرنامه در فیس بوک

http://www.facebook.com/mehrname?ref=ts

گفتگو با خانواده سردار ملی (نوادگان ستارخان)

سیف الدینی — Fri, 24 Sep 2010 12:29:13 GMT

می خواهم هفت دولت زیر پرچم ایران باشد

گفتگو با خانواده سردار ملی (نوادگان ستارخان)

ماهنامه مدیریت ارتباطات -امرداد ۸۹

در یکی از مناطق قدیمی قلب تبریز و کوچه‌ای قدیمی‌تر که هنوز غباری از مشروطه و رنگی از سنت بر چهره دارد، خانواده‌ای پر تب و تاب زندگی می‌کنند که نام «سردار ملی» بر شناسنامه‌شان نقش بسته است. نوادگان و بازماندگان ستارخان -مبارز آزادی‌خواه مشروطه- در نهایت سادگی و شاید گمنامی در این کوی روزگار سپری می‌کنند؛ گویی تنها چیزی که از سردار برای شان به ودیعه گذاشته شده است، طعم تلخ حادثه باغ اتابک است و بس، تلخکامی که پشت به پشت از برای‌شان به میراث رسیده. با گشاده‌رویی و به قول خودشان با درویش‌مسلکی پذیرای ما هستند. تکلفی در رفتارشان نیست و سادگی ستارخان در رفتارشان نمودار است.

با قرار قبلی بیشتر اعضای فامیل که در تبریز ساکن هستند، در نشست ما حضور دارند. سخن از ستارخان است، کسی که تهورش در سال‌های مشروطه مانند نداشت.

اتفاقاً میان کلام گریزی هم به سریال سال‌های مشروطه زدند. «سامی سردار ملی» نتیجه ستارخان معتقد است سریال بیش از زندگی و شرح مشروطه‌خواهان واقعی به اشخاص دیگری پرداخته بود که نزدیکی چندانی با مشروطه نداشتند. صحنه‌های مربوط به مشروطیت تبریز را اندک می‌پندارد، البته صحنه مرگ حزن‌انگیز ریحان و توجه کارگردان به دیدار مهم ستارخان با کنسول روس و دست رد به سینه وی را مستثنی می‌داند.

خانه، خانه‌ای است قدیمی که اگر از دوره ستارخان باقی نمانده باشد ولی به آن سال‌ها نزدیک‌تر است. هر وقت حرف از خانه و کاشانه سردار می‌شود، می‌بینیم که این خانواده، دل پری از داستان پر آب چشم خانه ستارخان در محله شتربان تبریز دارند. در یکی از دیوار‌های اتاق پذیرایی، عکسی قدیمی از خانه ستارخان دیده می‌شود. در قابی چوبی و نه چندان شایسته، یکی از لحظات تاریخی و به یادماندنی تاریخ ایران زمین عکس شده است. «نگار عزرایی» عروس ستارخان است و 85 سال دارد. شخصیت‌های عکس را می‌گوید.

ستارخان در کنار کنسول روس و یدالله خان نوجوان با کلاه قفقازی که تنها پسر ستارخان و پدر این خانواده به شمار می‌رود. عکس، مربوط به دیداری تاریخی است و سردار در پاسخ به پیشنهاد رسوای روس‌ها می‌گوید که آرزو دارد هفت کشور را زیر بیرق ایران ببرد. این خانه چند سال پیش به عدم رسیدگی و مرمت رو به ویرانی رفت و بخش‌هایی از آن تخریب شد.

نگار عزرایی می‌گوید سال پیش پس از پیگیری‌های بسیار، مقامات میراث فرهنگی و حتی شخص اسفندیار رحیم مشایی در همایش زود هنگام مشروطه، وعده‌های بسیاری در ارتباط با رسیدگی به وضعیت خانه و مرمت و بازسازی آن داده‌اند. حتی طرحی از سوی میراث فرهنگی مطرح شد که بر اساس آن موضوع تأسیس مجموعه‌ای به نام بنیاد ستارخان، در همان منزل، مطرح شده بود که بعدها مسکوت ماند.

از سرنوشت یدالله‌خان بعد از مرگ پدر می‌پرسیم. سامی و بهرام سردار ملی (نوه‌های ستارخان) مشترک پاسخ می‌دهند: فرزند ستارخان (یدالله) تا یازده سالگی با ستارخان زندگی می‌کرد. هنگامی که ستارخان از دنیا می‌رود، عمویش حاج عظیم قره‌جه داغی تربیت و نگهداریش را بر عهده می‌گیرد و یدالله‌خان با هزینه عمو در سنین جوانی به فرانسه فرستاده می‌شود. دو سال پزشکی می‌خواند ولی با روحیه‌اش سازگار نبود. وارد دانشکده افسری می‌شود و با درجه سروانی به ایران باز می‌گردد ولی در ارتش پیشرفت چندانی نداشت. اتفاقاً زمان خدمت‌اش مصادف می‌شود با ورود ارتش سرخ به ایران و اشغال آذربایجان توسط روس‌ها و بلوای پیشه‌وری.

بهرام می‌گوید پدرش (یدالله خان) زمانی نیز در دادگاه نظامی در سمت دادرس خدمت می‌کرده است ولی به علت تمرد از دستور مقامات بالا و صدور حکم حبس ابد به جای اعدام، در یکی از پرونده‌های سیاسی شدیداً مغضوب واقع می‌شود، تا آن جا خود نیز زندانی و تا آستانه اعدام پیش می‌رود. اما قضیه با وساطت پسر ثقه‌الاسلام فیصله می‌یابد. یدالله‌خان در بهار سال 1357 به دور از خانواده و دو خواهرش یعنی معصومه و سلطان خانم در انگلستان از دنیا می‌رود.

استاد اسفندیار قره‌باغی از اساتید موسیقی و آواز کشور در این هنگام وارد اتاق می‌شود. ایرانیان در سال‌های آغازین دهه 50 با صدای او بیشتر آشنا شدند. وی نخستین کسی بود که بعد از زنده یاد غلامحسین بنان، سرود ‌ای ایران را باز خوانی کرد و در اوایل دهه شصت نیز سرود ضد آمریکایی‌اش طنین‌انداز جامعه شد. بار دیگر از وی نظرش را در مورد آن سرود می‌پرسیم. هر چند شاید اسراری درونی انگیزه سرایش آن ترانه بوده است، ولی هنوز نیز با تعصب بسیار از کارش دفاع می‌کند. صدای حماسی او حتی هنگام صحبت نیز می‌تواند حس رزمی غریبی را در انسان زنده کند. فردی به شدت ایران‌دوست و حساس به مسائل فرهنگی کشور به ویژه موسیقی اصیل ایرانی است، او فرزند سالار قلی‌خان، از شخصیت‌های فکاهی‌پرداز آذربایجان است. نگار عزرایی می‌گوید: «نبات خانم» مادر بزرگ قفقازی استاد قره‌باغی در حالی که بعد از قتل شوهرش به ایران آمده بود، با ستارخان ازدواج کرد و اموال و دارایی و جواهرات خود را در اختیار ستارخان و قشون وی قرار می‌دهد. وی به ستارخان پیشنهاد می‌کند با وی ازدواج کند تا در عوض او نیز آزادی‌خواهان را یاری کند. از قضا ستارخان نیز در سنین نوجوانی رفت و آمدهایی به قفقاز داشت. از همین جاست که دوستی برادرش اسماعیل با یک فرد قفقازی، زندگی سیاسی ستارخان را نیز رقم می‌زند.

نگار عزرایی در پاسخ به پرسش ما در ارتباط با جوانی ستارخان می‌گوید: اسماعیل به یکی از فراریان قفقازی بنام «نبی» که با دولت تزار برخورد داشت، پناه داد. با یورش مأموران حکومت به منزل وی و یافتن «نبی» در خانه اسماعیل، هر دو به قتل می‌رسند و این حادثه ضربه سنگینی به خانواده وارد می‌کند. پدر ستارخان (حاج حسن) از او می‌خواهد انتقام خون بردارش را از حکومت قاجار و شخص محمدعلی شاه بستاند. همین موضوع انگیزه‌ای می‌شود برای مهاجرت ستارخان به تبریز و اسکان در محله امیرخیز. ستارخان در این سال‌ها تنها 17 سال داشت.

سامی سردار ملی، اطلاعات ارزشمندی در مورد رابطه ستارخان با قفقازی‌ها به ویژه رویکرد وی نسبت به شرکت نیروهای سوسیال دموکرات قفقازی در انقلاب مشروطه دارد: «چنان که می‌دانیم ستارخان در نوجوانی مدتی در ساختمان راه‌آهن قفقاز و معادن نفت باکو کار کرده بود. مسلماً طرز فکر و مبارزات سوسیال دموکرات‌های قفقازی بر ستار جوان بی‌تأثیر نبوده است. در سال‌های مشروطه کمیته‌های کمک به انقلاب، از سوی سوسیال دموکرات‌های قفقاز تشکیل شده بود و سرپرست کمیته نریمان نریمان‌اف بود که بعداً رئیس‌جمهور آذربایجان شد. آنها برای مشروطه‌خواهان ایران اسلحه و مواد منفجره و حتی ادبیات انقلابی و حماسی تهیه می‌کردند. با این که برخی از افراد مؤثر در انقلاب مانند ثقه‌الاسلام و حاج مهدی کوزه کنانی با افکار سوسیال دموکرات‌های قفقازی مخالف بودند اما ستارخان قائل به استفاده از همه نیرو‌ها و پتانسیل‌ها بود».

ستارخان در اسب‌سواری و پرورش اسب و همین‌طور تیراندازی مهارت چشم‌گیری داشت. مرام و منش لوطیانه ستارخان باعث می‌شود تا اندک‌اندک دوره‌ای از جوانان و مردم گرد او اجتماع کنند. ستارخان به همراه عده‌ای از سوارانش به محموله‌های نمایندگان دولت استعماری روسیه تزاری در ایران حمله می‌برد و طلا و جواهرات محموله را به نفع ملت مصادره و تمام آن را در میان فقرای محله امیر‌خیز تقسیم می‌کند.

وقتی می‌پرسیم آیا انگیزه ستارخان در مبارزه با استبداد، تنها انگیزه شخصی و گرفتن انتقام برادر بود یا عوامل دیگری نیز در این مبارزه مؤثر بوده است، به داستان جالبی اشاره می‌کنند که نشان از تهور و بی‌باکی و در عین حال عیار صفتی سردار ملی دارد.

بهرام می‌گوید: «هوای ملت را داشت. در ماه‌های قحطی تبریز زمانی که گرسنگی و قحطی شدید در تبریز شایع بود، به سیلوهای مملو از گندم حمله کرد. سیلوهای شهر پر از گندم بود ولی حکومت اجازه استفاده را نمی‌داد. سردار گندم‌ها را بین مردم تقسیم کرد. دغدغه ملت را داشت. با خوانین مخالف بود و ستمی که به مردم می‌کردند. تعدی‌هایی که به نوامیس مردم داشتند را نمی‌توانست بپذیرد.»

سامی در مورد رابطه ستارخان و توده می‌گوید: «ستارخان خود را از توده می‌دانست و روابطش با مجاهدان بسیار صمیمی بود. به‌طور کلی آدم خودخواه و مستبدی نبود. در اوج قدرت و محبوبیتش، منزل او پر از خدمتکار و خدمه نبود. حتی با اسب رفت و آمد می‌کرد و سوار درشکه نمی‌شد».

عروس ستارخان دل پری از داستان آرامگاه وی دارد. می‌گوید آرامگاه او در باغ طوطی است. سی سال پیش سنگ قبرش تخریب شد، دوره‌ای بود که اصلاً سنگ قبر نداشت. کسی نمی‌توانست بداند که محل آرامگاه کجاست، چون هیچ نشانی باقی نمانده بود اما چند سال بعد مجدداً سنگ قبر دیگری قرار دادند. وی می‌گوید خانواده‌اش شدیداً علاقه دارند آرامگاه به تبریز منتقل شود یا در غیر این صورت، سقف یا بنایی بر بالای آن ایجاد شود ولی تاکنون موافقت مسؤولان در این مورد جلب نشده است.

داستان آشنایی ستارخان با باقرخان نیز از زبان بانو عزرایی شنیدنی است؛ می‌گوید: «باقرخان به قصد جنگ با ستارخان به محله‌های زیر فرمانش حمله می‌کند. ستارخان از پشت بام مسجد سپهسالار تبریز او و سوارانش را تحت نظر داشت. عاقبت باقرخان شکست می‌خورد و در آستانه مرگ از ستارخان می‌خواهد به جای کشتنش از وی در دستگاهش استفاده کند. چون باقرخان سواد خواندن و نوشتن داشت و میان او ستارخان اعتماد و الفتی ایجاد شده بود، سال‌های زیادی در کنار هم مبارزه می‌کنند. ولی غرور باقرخان نیز بعضاً باعث اختلاف و کدورت می‌شد.»

سامی سردار ملی در این ارتباط رویکرد متفاوتی دارد. از دید وی امروزه نیازی نیست به اختلافات کهنه که ذاتاً تأثیری نیز در روند انقلاب نداشته است، پرداخته شود: «ستارخان و باقرخان هم‌رزم و دوست بودند و هدف مشترکی داشتند که مبارزه با استعمار و تلاش در راه مشروطه‌خواهی بود. آنان با این که اختلاف تاکتیکی مختصری با هم داشتند یعنی ستارخان شیخی و باقرخان متشرع بود. در مورد هدف و آرمان‌شان اختلاف نظری نداشتند. به نظر من این که بگوییم یکی فلان اخلاق بد را داشت و دیگری چنین نبود، درست نیست. بیاییم در مورد اهداف مشترک گفت‌وگو کنیم».

خانواده ستارخان در مورد دیدگاه‌های مذهبی و اعتقادی ستارخان همه متحدالقول‌اند که وی از باورهای مستحکم دینی برخوردار بود و با رهبران دینی ارتباط مستمر و نزدیکی برقرار کرده بود. او مقلد ثقه‌الاسلام بود و نسبت به این روحانی بزگوار ارادت داشت. از طرف دیگر با روشنفکران و اهل نظر نیز همراهی داشت.«سامی» می‌گوید: «هر چند که ستارخان تحصیلکرده و سیاست‌مدار نبود ولی با شناخت کاملی که از جامعه ایرانی داشت، در رویارویی با مشکلات، تصمیماتی می‌گرفت که تحصیلکرده و روشنفکران زمانش را به تحسین وا می‌داشت. این ویژگی سبب شده بود تا سیاستمداران و روشنفکران زیادی از وی طرفداری کنند، البته آن‌ها به منافع خود نیز می‌اندیشیدند و این دغدغه هواداری آن‌ها را محدود می‌کرد».

ساعت‌ها به تندی می‌گذرد اما نمی‌توان از خانه‌ای که غبار مقدس ستارخان بر تن اهالی‌اش نشسته است، به آسانی دل کند. عکس ستارخان با کنسول روس در خانه قدیمی ستارخان که امروز به مدد مسؤولان میراث فرهنگی رو به ویرانی است، حرف‌های زیادی برای گفتن دارد. یک بار دیگر از عکس می‌پرسیم و داستان آن. سامی در مورد حساسیت «پدر» نسبت به وحدت و استقلال ملی کشور می‌گوید: «روس‌ها در آن زمان سیاست جدایی آذربایجان جهت تسلط به منابع آن را در سر داشتند و توسط دست‌نشانده‌های خود مانند صمدخان می‌خواستند آن را عملی کنند ولی ستارخان کاملاً مخالف چنین دسیسه‌هایی بود و به وحدت ملی ایران باور داشت؛ چنان که در مقابل پیشنهاد بی‌شرمانه فرستاده سفیر روس در مورد نصب پرچم روسیه بر سر در خانه‌اش آن جواب دندان‌شکن را به او داد که «من می‌خواهم هفت دولت زیر پرچم ایران باشد، شما به من می‌گویید بروم زیر بیرق روس؟ امکان ندارد»».

این جمله کوتاه ولی معنادار، در دل خود هزاران معنی دارد و حاکی از درایت و هوشیاری این مرد بزرگ. پنداری سخنی است که همین امروز گفته باشی. آخر این «پدر» اهل وطن بود و آب و خاک برایش حرمتی داشت. وقتی که نام وطن به میان می‌آمد، غیرتش گل می‌انداخت. او مانند بسیاری از روشنفکران روزنامه نمی‌خواند ولی می‌دانست که نباید به قنسول مو قرمز سلام کند. او مخلص همه قلندران عالم و مردترین مردان زمان بود. وقتی نام ایران می‌آمد، صلواتی می‌فرستاد که تا چهار کوچه آن طرف‌تر، کمانه می‌کرد. از قضا چهار کوچه آن طرف‌تر خانه سفیر انگلیس بود. او در پستوخانه دل می‌نشست و با مولا علی خلوتی عاشقانه می‌کرد اما او، او که اهل وطن بود، می‌دانست که هر جا وطن است، قبله نیز همان جاست.

ولی این را هم می‌دانیم که کم نبودند از تبار چنین مردها و از این پدر‌ها در تاریخ ما که هم اهل درد وطن بودند. ستارخان را گلوله هم‌رزمش نکشت، شاید ستارخان حتی از درد و زخم پای‌ تیرخورده‌اش نیز جان نداد. ملت و ویرانی کشور بود که قلب او را می‌فشرد. دغدغه آبادانی و اصلاح امور مملکت، گرسنگی، بیماری، استبداد، اندیشه دسیسه‌های روس و انگلیس و اخبار اعدام‌ها و تجاوز‌ها و کشتار‌ها بود که جان او را گرفت. بسیاری از هم‌رزمان و یارانش هم چون زنده‌یاد ثقه‌الاسلام و علی ختایی، بعدها ناجوانمردانه به دست ناپاک روس‌ها جان باختند ولی این بار پای این جوانمرد تبریز بسته بود، گر نه محال بود بگذارد که خون مردان و رادان شهرش بر زمین بماند.

گفتگو با فرامرز خیابانی؛ نواده شیخ محمد خیابانی

سیف الدینی — Fri, 24 Sep 2010 12:20:11 GMT

ما فدائیان اولاد خودمان هستیم

گفتگو با فرامرز خیابانی؛ نواده شیخ محمد خیابانی

روزنامه شرق:29 و 30 فروردین1389 خورشیدی

جنبش آزادیستان عصر مشزوطه واکنشی بود به بحرانی که در ساحت وجدان ایرانی به دنبال شکست در جنگ های ایران و روس ایجاد شد و باعث بازگشت نخبگان کشور از تعطیلات تاریخ گردید. خیابانی از اندک نخبگان سیاسی بود که دریافت ِ معقولانه و درستی از منطق مناسبات جدید و الزمات تجدد پیدا کرد. اتفاقا تجددخواهی و بقول ملکم خان آیین ترقی که به دنبال شکست در جنگ های ایران و روس و با پدیدار شدن بحران در آگاهی ایرانیان بروز کرد، نیز در کانون تجددخواهی و وطن پروری یعنی "تبریز" نطفه ریزی شد و اطرافیان عباس میرزا در دارالسلطنه تبریز جلودار آن بودند(1). "مکتبی" که یکی از ثمرات سیاسی آن برآمدن خیابانی و اندیشه های سیاسی او بود. ندای تجددخواهی خیابانی آغازی بود بر پایان همه سنت های سیاسی- فکری دوران قدیم. در دستگاه فکری خیابانی مفاهیم فکری جدید بر اساس نیاز ملی و روح جدید ملت ایران جایگاه خود را یافت و به نام ایرانیت عقاید و مسلک ملل جدید دنیا (الزامات جهان نو) اخد و تمثیل گردید. دوران جدید تاریخ ایران در شرایطی آغاز شد که نظام سنت قدمایی از درجه اعتبار ساقط بود و به دنبال سده های تصلب سنت،اندیشیدن در ماهیت دوران جدید جز بیرون از سنت قدمایی امکان پذیر نمی شد.

خیابانی که از نوادر روزگار خود بود در کسوت شریف روحانیت ندای «تجدد» سر داد و شگفتا، نه کسانی که در «جامه اهل صورت» بودند توانستند دریابندش و نه کسانی که دعوی فرنگ و تجددمآبی داشتند و مدرن بودن شان از پوسته فراتر نمی رفت! زیرا شیخ محمد خیابانی عرصه ای به گستردگی ساحت وجدان و روح ایرانی را نشان می رفت... .

"فرامر خیابانی اصل" (از نوادگان پسری شیخ محمد خیابانی)ساکن آلمان و از ایرانیان موفق این دیار است و از فرزانگی و ایران دوستی نیای ِ خویش بهره برده.در مجالی که به دست آمد،گفتاری با ایشان پیرامون زوایای ناشناخته یا کم تر دانسته شیخ انجام گردید.

- جناب فرامز خیابانی! پیش از هر چیز در مورد شیخ محمد خیابانی و خانواده اش بگویید:

من نوه پسری از فرزند سوم شیخ محمد خیابانی، یعنی هاشم خیابانی اصل هستم.خیابانی پنج فرزند داشت به نام های: (به ترتیب سن) فاطمه، حسن، ربابه، هاشم، محمود، و محمد که اکنون هیچ یک در قید حیات نیستند.ما نوه ها یعنی نسل سوم خیابانی متشکلیم از پنج پسر و سه دختر (سیروس و ملوس فرزندان ربابه / فرزین، لیدا و میترا فرزندان محمد / بهرام، فرامرز و فریبرز فرزندان هاشم). مادر بزرگ ما بانو خیرالنساء خیابانی اصل (نام پدری: نیک پندار)، معروف به "خانم آغا" دختر عمو و همسر دوم خیابانی بود که شیخ محمد در 33 سالگی با ایشان ازدواج کرد.

- خانواده شیخ پس از شهادت وی چه سرنوشتی داشتند و چگونه زندگی کردند؟

بازماندگان خیابانی پس از به شهادت رسیدن او مدت کوتاهی در تبریز مانده و سپس به تهران مهاجرت می کنند. خیابانی در 22 شهریور 1299 خورشیدی در تبریز به فرمان مخبرالسلطنه هدایت کشته شد و پس از دفن موقت در گورستان امامزاده حمزه تبریز، پس از چند ماه توسط همسرش به حضرت عبدالعظیم در شهر ری منتقل گشت. آرامگاه خیابانی که با همکاری بی دریغ مسئولین اداری و فنی آستان ترمیم و بازسازی شده، در صحن عبادتگاه و تقریبا سی متری ورودی بازار جدید و سی متر دورتر از مزار سردارملی ستارخان قرار دارد. در رابطه با مکان آرامگاه خیابانی چند روایت اشتباه هست و امیدوارم هرگونه شکی زینپس منتفی باشد.

خانواده خیابانی (از این پس با تصویب شهرداری تبریز و ثبت در سجل احوال منطقه بنام "خیابانی اصل") پس از کوچ به تهران در بخشی از شهر سکنی گزیدند و فرزندان به ادامه تحصیل پرداختند. بانو خیرالنساء با مواجب و مستمری که از طرف مجلس چهارم و شهرداری تبریز برای ایشان به عنوان بازمانده شهید خیابانی تعیین و تصویب شده بود روزگار می گذراندند. اولاد ذکور پس از پایان تحصیلات جملگی به مشاغل دولتی از جمله در اداره نفت و شیلات وزارت دارایی، وزارت آب و برق و اداره راه آهن پرداختند.آرامگاه بانو خیر النساء و دو پسرشان (حسن و محمود) نیز در کنار مزار خیابانی قراردارد. مزار سایر فرزندان در بهشت زهرای تهران است.

- برآمدن شیخ محمد خیابانی به عنوان یکی از نخبگان سیاسی،دگرشد شگرفی در ساحت اندیشه سیاسی ایران زمین پدید آورد. در جستجوی پیشینه نظری و تاریخی دولت مدرن و حاکمیت ملی در کشور،شیخ از نخستین و مهم ترین کسانی است می تواند بررسی شود. وی مبانی معرفتی جدید را که در ورای دیوارهای ستبر آل عثمان قرار گرفته بود به خوبی دریافت و در حالی که بسیاری دیگر دچار اضمحلال در ساحت اندیشه و دانش و فضیلت بودند با «بینش ملی» خاص خود افق فراخ تری از برای آینده ملت ایران در نظر گرفت.اکنون از منظرگاه جهان مدرن، ماهیت اندیشه های سیاسی وی را چگونه ارزیابی می کنید؟

بسیار از مولفه های فکری خیابانی امروزه نیز در ایران و جهان مطرح است.وی روی شاخصه هایی انگشت گذاشته بود که امروز هم کهنه نشده است.او نیاز جامعه ایران را دریافته بود.یک مطالعه هرچند ساده در اندیشه های کلیدی و بینش خیابانی و نظری به سخنرانی های ایشان، شخصیت او را در رده تعداد انگشت شمار بنیانگذاران راه «تجدد»، نوآوری و نوگرایی ایران در اوایل قرن قرار می دهد. خیابانی را بسیاری از صاحب نظران "پیشوای تجدد" می خوانند. هستند بزرگانی که پوشیدن لباس فرنگی و شنیدن موسیقی کلاسیک اروپا را بعنوان "مدرن شدن" می شناسند ولی خیابانی مدرن شدن جامعه را در سطوح بسیار بالا تری در نظر داشت.که تشعشعات آن می توانست روزی در کیفیات خاص انسانها از جمله زندگی روزمره نیز دخیل باشد. خیابانی پرورش یافته در اعماق سیاه دوران قجر اندیشه جمهوری در سر می پروراند(دورانی که جنبش بیداری و تتمه رنسانس در اروپا می تازید تا عصر وحشت و خون ریزی آن قاره را به پایان رساند و عاقبت اش دو جنگ جهانی و چندین جنگ دیگر با بیش از یکصد و شصت میلیون کشته بود) .

افکاری که رسیدن به آن افقی باز، ضمیری بس روشن و بشردوستانه را طلب می کند. خیابانی منشا مدرنیته را در وحله اول در بیداری جامعه می دانست. نگاهی به بنیان گذاری اولین مدارس غیر مکتبی، بنیانگذاری نخستین شهرداری در ایران، راه اندازی تئاتر و تماشاخانه و سالن کنسرت، راه اندازی سازمانی بنام حزب و چندین واقعه همانند در تبریز نمایاگر کیفیت زمینه فکری اوست.سوء تفاهم پیش نیاید، خیابانی راسا نه بنیان مدرسه ای را گذاشت و نه سالن کنسرتی ساخت ولی افکارش بستر پذیرش این دگردیسی ها را محیا کرد و تلویحا به این جهت هدایت نمود و مجوز داد.نگاهی به نوشتارهای «روزنامه تجدد»، ارگان حزبی خیابانی - که در آن زمان بانوان نیز در آن شاغل بودند - گویای اندیشه های اوست.

خیابانی معتقد بود بسیاری از علوم که از ایران زمین سرچشمه گرفته اند و اکنون به دست خارجی ها ترویج و تکمیل می شوند می بایستی به زادگاه خود بازگردند.به همین خاطر ایشان چون به زبانهای فرانسوی و روسی تسلط داشت، افکار فلاسفه دنیای جدید را بخوبی می شناخت. بعنوان مثال امور کشور داری و یکی از پایه های اصلی آن که امور مالیاتی و خزانه داری باشد از ایران به دنیا هدیه داده شده. پس چرا ما در اوایل قرن، در دوران قاجار نباید خزانه درستی داشته باشیم که حقوق قشون و لشکر زحمتکش خود را بپردازد. در این راستا باید یادآور شد که شاهان قجر وام های بسیار هنگفتی از روس ها و انگلیسی ها گرفته بودند و همین امر ایشان را به وجه دردناکی وابسته اجنبی کرده بود. او در این رابطه تغییرات بزرگی در سیستم اداره ایالت آذربایجان بوجود آورد(ر. ک. به سیستم اداری ایالت آذربایجان در دوران خیابانی).

تحکیم حاکمیت ملی و استقلال سیاست خارجی یکی از دغدغه های عمیق و اصلی خیابانی بود. اوست که می گوید:«پلتیک ایران مال ایران است،وزارت خارجه ایران نیز باید مال ایران باشد».این یعنی استقلال در سیاست خارجی و داخلی.

در اخطار به روس ها در سبزه میدان تهران می گوید:«ملتی که شش هزار سال سابقه استقلال دارد به آسانی از استقلال خود صرف نظر نخواهد کرد.زیرا استقلال هر ملتی شرافت اوست». پس او استقلال را پایه شرافت قرار داده و ملک بدون استقلال را بدون شرافت می خواند.فکر می کنم شرافت برای ما ایرانیان و با احساساتی که در خودمان می شناسیم احتیاج به توضیح و حلاجی ندارد.در نطق دیگری میگوید:«ایران را ایرانی باید آزاد کند!». چه جمله ای ژرف تر از این. یا این سخن: «ای ایران لایموت، سرت را بلند دار و زنده و پاینده باش!».

مغز و هسته تمامی این کلمات خیابانی که می توانم ده ها نمونه دیگر نیز بیاورم استوارند بر ایران، ایرانیت، شرف ملی، غرور ایرانی، خودباوری و منزلت ملی و بالاخره جوهر کلام: «دوری از اجنبی».متاسفانه جیره خوار اجنبی بودن، فرمان گرفتن از خارجی و کمک و نجات خواستن از خارجی، در دوران قاجار رسم رایج بزرگان دربار بود و همین امر عامل جرقه های اول انقلاب مشروطه چون تحریم تنباکو گشت. به یاد مصاحبه اوریانا فالاچی با وینستون چرچیل می افتم که از او پرسیده چرا در بیخ گوش خودتان در ایرلند زورتان به آشوبگران و غیره نمی رسد ولی در خاور میانه دولت می نشانید؟ در جواب می گوید: در ایرلند خائن کم یافت می شود ولی در خاور میانه اکثریت نادان و یک اقلیت خائن زمینه را برای ما باز میکند.خیابانی در سال 1297 خورشیدی در رابطه با حاکمیت ملی و اتحاد ملی تلویحا از کشور کوچک سوئیس یاد کرده و در یک سخنرانی چنین می گوید:

"با وجود این که چندین میلیون قشون بیگانه در چهار سمت کشور سوئیس مستقر بود کوچکترین تخطی به خاک این کشور به عمل نیامد. ولی چرا هر دسته لجام گسیخته‌ای وارد ایران می‌شد؟ زیرا ملت ایران اظهار وجود نمی‌کرد، اراده نداشت و بیان رای و عقیده نمی‌نمود. شما بیایید اراده کنید ایران مال ایرانیان است و آنگاه ببینید که هیچ قوه گستاخ و حد نشناسی پیدا نمی‌شود که به خاک ایران تجاوز نماید."

در اینجا خیابانی فشرده و مختصر به یکی از معدود خواص مثبت سوئیس، کشوری کوهستانی، بسیار کوچک، چهار زبانه، بدون منابع طبیعی ولی با غرور ملی و اتحادی بی پایان، اشاره می کند که ضامن پایداری و دست نخورده ماندن چند صد ساله این کشور است.

- در دستگاه فکری خیابانی،ایران و ایران گرایی هسته مرکزی را تشکیل می داد.شیخ دارای بینش ملی بود و همه پدیدارها را از زاویه منافع ملت بزرگ ایران می نگریست.ایران دوستی وی از دید شما در چه درجه ای بود؟

از شیخ محمد خیابانی کم تر نوشته یا سخنرانی یافت می شود که محور معنای اصلی یا تلویحی آن ایران، ایرانی، تمامیت سرزمنی ایرانیت و ایران گرایی نباشد.دیدگاه های او چه از دید جزء به کل و چه برعکس کاملا روشن و بی چون و چرا هستند. ایشان بعنوان مثال در دهها سخنرانی گفته اند: "آذربایجان جزء لاینفک خاک ایران است" و در جای دیگر ایران را بدون آذربایجان ملکی ناقص می شمارد.

بی دلیل نبود که وقتی امپراطوری روس و آرانی های تابع، نام جمهوری غیر مستقل آران را به جمهوری آذربایجان(!) تبدیل کردند به امید آنکه روزی مرز بین دو آذربایجان را هم بردارند! خیابانی بسیار خشمگین و در عین حال مضطرب گشت و چون حکومت مرکزی و سست قاجار با طفلی بعنوان پادشاه،کوچکترین جوابی نداد تصمیم گرفت تا از روی احتیاط هم که شده نام آذربایجان را موقتا به "آزادیستان" تغییر دهد تا روس ها بدانند ایرانیان، هرچند موضعی، به این نیرنگ ها پاسخ محکم می دهند.خیابانی امیدوار بود که نقشه برملا شده روس ها منحل شود ولی نشد چون دولت قاجار دغدغه های دیگر داشت و فشار یک تنه ایالت آذربایجان کافی نبود.خیابانی در آخرین سخنرانی خود و در دورانی که دشمن عرصه را بر او بسیار تنگ کرده بود دغدغه ای بجز ایـــران نداشت.او در این سخنرانی که به‌مثابه وصیت‌نامه او نیز محسوب می شود می گوید:

«تبریز می‌خواهد حاکمیت بدست ملت باشد. تمام ایران فعلا با زبان حال خود این تقاضا را می‌نماید. هرگاه تهران از قبول این نظریه سرپیچی کند، ما با اصول رادیکالیسم ایران را تجدید بنا خواهیم نمود، ما می‌گوییم حاکمیت دموکراسی باید در سراسر ایران جاری باشد. اهالی ایالات و ولایات باید رای خود را آزادانه اظهار دارند. برای مدافعه این حق، آخرین مرحله مردن است و مردن در این راه را ما بر زندگی بی ‌شرفانه ترجیح می‌دهیم».بی علت نیست که بزرگمردی میهن پرست چون ملک الشعرای بهار در وصف خیابانی میگوید:

گرخون خیابانی مظلوم بجوشد سرتاسر ایران کفن سرخ بپوشد

- چه مباحثی در خانواده وی در مورد شیخ مطرح می شد و او چه جنبه های دیگری داشت که امروزه کمتر به آن پرداخته می شود و جامعه ایرانی از آن بی اطلاع است؟

خیابانی شخصیتی بود فراگیر یا به قول اروپایی ها "اونیورسال". او مسلط به دو زبان فرانسوی و روسی بوده و گذشته از سیاستمدار بودن، عالم دینی، ریاضی دان، تقویم نگار، ستاره شناس، نویسنده و روزنامه نگار بود. وی علوم ریاضی، هیئت و تقویم نگاری را تدریس می کرد. تاریخ نگاران در اکثر موارد یا شاید همیشه تنها جوانب سیاسی او را در نظر می گیرند. ما در خانواده بار ها در رابطه با توانایی های ستاره شناسی، ریاضیات و تقویم نگاری او صحبت و گفتگو داشتیم. بسیار جالب بود که شوهر عمه ما، آقای رفیع نیکجو که در دوران جوانی خیابانی را از نزدیک دیده بود خیلی وقایع را برای ما تعریف می کرد. کلمات رمز خیابانی و یارانش برای ما بچه ها بسیار جالب بودند و خیلی دوست داشتیم بدانیم که چرا انگلیس: آقا تقی، آئرو پلان:چلوار، اعتدالیون:نجار و یا تلگرافچی: چاروادار نامگذاری شده اند ( ر. ک. به نمونه). و صد البته در عالم کودکی فکر می کردیم که چه میشد اگر خیابانی در سن چهل و دو سالگی کشته نمی شد و فعالیتش را ادامه می داد.

جمله ای از خیابانی مرتب نقل می شد و برایم مشکل بود که معنی آنرا در کودکی به آسانی درک کنم. آن جمله این بود:«ما فدائیان اولاد خودمان هستیم. ما خواهیم مرد تا آنها زنده بمانند». البته بزرگترهایمان چندین بار توضیح داده بودند ولی افق یک کودک گنجایش چنین وزنه بی نهایت سنگینی را ندارد.

تورق روزنامه تجدد که در آن زمان چند نسخه در خانه داشتیم و هزار دریغ دیگر آنها را نداریم برایم دنیایی بود بی پایان. وقتی نوشته های پدر پدرم را می خواندم غرور عجیبی مغز لطیف کودکانه ام را بال می داد. آنجا بود که حسرت می کشیدم کاش زنده بود و یکبار او را می دیدم و لمس می کردم.

زمانی که خیابانی کشته شد فرزندانش خیلی کوچک تر از آن بودند که بتوانند بعد ها خاطراتی جامع تعریف کنند. منبع اطلاعات ما دیگر بزرگان فامیل بودند که برخی هم سن خیابانی بوده و می توانستند جریانات زمانه را برای ما تعریف کنند.مثلا ماجرای دلگیری احمد کسروی از خیابانی را شاهد عینی یعنی آقای رفیع نیکجو برای ما بازگویی کرد. ماجرا از این قرار بود: همانطور که کسروی در خاطرات اش میاورد او در زمان اوج قیام خیابانی جوانی بود شانزده الی هفده ساله... .کسروی روزی طی یک سخنرانی حزبی شیخ بین شنوندگان بوده و در جایی از شیخ، البته با در نظر گرفتن سن کم کسروی، گستاخانه سئوالی زمخت می پرسد و خیابانی در پاسخ می گوید: «من از مرتجع چندان بدم نمی آید که از جوان فضول» و کسروی جوان در جواب میگوید:«من هم از مرتجع چندان بدم نیاید که از شیخ متعدی»... به گفته آقای نیکجو پس از این جمله ی کسروی مجلس بهم می خورد و کسروی و رفیق اش سلطانزاده مجبور به فرار و به مدت شاید یک هفته در دکان نانوایی مخفی می شوند.این آخرین دیدار کسروی با خیابانی بود.

بعد ها کسروی در چند جای مختلف از جمله خاطراتش اظهار پشیمانی فراوان میکند :«...که من خستوانم[معترف ام]... خیابانی هجده سالی از من بزرگتر بود و مرا شایسته بود در برابر خیابانی خاموش بمانم». (ر. ک. به کسروی در "زندگانی من"، صفحه 129 – 130 و برخی منابع دیگر).

- در برخی نوشته ها که بیشتر در خارج از کشور «تنظیم»می شود، تلاش شده از پدر بزرگ شما شخصیت متفاوتی برای آذربایجان ترسیم گردد.آیا با توجه به پیشینه و ماهیت حرکت سیاسی پدربزرگ تان؛ می توان حرکت وی را جنبشی در تضاد با یکپارچگی و اتحاد سیاسی ایران به شمار آورد. اصولا دیدگاه های منطقه گرایانه در سیستم فکری وی وجود داشت؟

نظری است که اکثریت قاطع مردم ایران ندارند و آن را نمی پذیرند. اصولا بحث درباره چنین افراد و جریان هایی وقت کشی است زیرا جایگاهی در ایران ندارند و مطرود جامعه به شمار می روند.ولی به عنوان یک انسان دموکرات برای آن تعداد توضیح می دهم.در اواخر دوران قاجار که یک هرج و مرج سنگین بر خاک پاک ایران حکم فرما بود برای شخصیتی جسور و نترس چون خیابانی که با کسی هم رودربایستی نداشت بسیار ساده و سهل بود که اگر "قصدی" در رابطه با استقلال ایالت چند هزارساله ایران یعنی آذربایجان داشت آن را به راحتی اعلام کند.خیر! نه که چنین نشد بلکه دفاع از حقیقت تمامیت ایران را دوچندان کرد. بالاجبار جملات مهم وی را یادآوری می کنم:

"ای ایران لایموت، سرت را بلند دار و زنده و پاینده باش".

"قیام می خواهد اصول حاکمیت ملی را در ایران تاسیس کند".

"با تمام ملت ایران دست بدست هم داده کشور را از نابودی نجات خواهیم داد"(سنگ نبشته مزار خیابانی).

این جملات از شاعر و نویسنده یا یک سیاستمدار پشت پرده نیست! بلکه از دهان شخصی به درآمده که با کسی تعارف نداشت.قیامی را شروع کرد، با خون جگر ادامه داد و در بهترین سالهای عمرش، جان خود را فدای میهن اش کرد.اگر به طریقه کشته شدن او رجوع کنیم میبینیم که زنده ماندن ایشان بسیار بسیار راحت و عملی بود ولی با منطق واحساسات سیاسی او مغایرت داشت.

«من کشته شدن را به تسلیم ترجیح می‌دهم. من پیش دشمن زانو برزمین نمی‌زنم. من فرزند انقلاب مشروطیت ایران ام.من از اعقاب بابک خرم دین هستم که در نزد خلیفه عرب آن چنان رشادت و عظمت از خود بروز داده است» (ر. ک. قیام خیابانی ص 489/ سید علی آذری، انتشارات صفی علیشاه و ده ها منبع دیگر).

چرا وقتی میرزا کوچک خان میهن پرست تا آنجا می رود که اعلام "جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران" یا به عبارت دیگر "جمهوری سرخ گیلان" می کند جدایی طلب محسوب نمی شود؟ جواب بسیار ساده است: اولا آن بزرگمرد و مردم گیلان حقیقتا جدایی طلب نبودند و دوما استان گیلان همسایه ای آن چنانی با نام "هنری" نداشت که شبانه روز نشسته باشد و خیالبافی کند! در نظر داشته باشیم که نام بیش از 40% شهر های دیار اران و قفقاز فارسی است و قدیمی ترین زبان یا گویش زنده پارسی در[بخش هایی]از آن دیار رایج است و صحبت می شود.نه کمتر و نه بیشتر.به عکس خیابانی معتقد به سرزمین ایران بزرگ و دشمن سرسخت قرارداد های ننگین بود.در نقل قول های بسیار معتمد از یاران او و دوستان و خانوادگی شنیده ام که یکی از دلایل جدال خیابانی با حکومت مرکزی این بود که وی قصد داشت هر دو قرارداد گلستان و ترکمن چای را زیر سئوال برده و احتمالا کان لم یکن یعنی نانوشته اعلام کند ولی عمرش کفاف نداد و این موضوعی است این روزها سخت ذهن من را به خود مشغول داشته و در نظر دارم این ایده را در اندیشه های خیابانی بیشتر جستجو و پیگیری کنم.

باب دیگر مبارزه سرسختانه خیابانی بر علیه قرارداد دردناک ۱۹۱۹(یعنی حراج منافع ایران به زیر قیمت) بود که عاقبت همین مبارزه جانانه به قیمت زندگی خیابانی تمام شد. وزیر امور خارجه انگلیس لرد کـــرزن که دربار تفریحاتی قجر را خوب "تامین" کرده بود، قراردادی طراحی کرده بود که به "قرارداد ۱۹۱۹" شهرت یافت. مطابق این پیمان، دست دولت بریتانیا در امور مالی و نظامی ایران تا بی انتها باز می‌شد.

حال صادقانه بررسی کنیم: اگر خیابانی قصدی بجز ایران و تمامیت ایران می داشت چرا جان خود را در راه مبارزه با این قرارداد به گرو گذارد؟خیابانی دقیقا بخاطر مبارزه برای استقلال میهن و مبارزه علیه دست درازی انگلیس و روس و حتی آلمان به فرمان اجنبی و بدست عناصر ضدملی و ضد وطن به شهادت رسید.

- در مورد نحوه به شهادت رسیدن شیخ محمد خیابانی دو روایت وجود دارد. شما به عنوان فردی مطلع در مورد شهادت شیخ محمد کدامیک را درست می دانید؟

بله ناصرالدین، پادشاه قاجار هم یکبار در عالم مستی به حظار دربار گفته بود که امیـر کبیر هم در حمام رگ خود را زد!روایت اول که در اکثریت قاطع نوشته ها و کتب به انواع مختلف آورده شده و پنج الی هفت ناظرعینی بسیار معتبر که تا 12 الی 40 سال پیش در قید حیات بودند شهادت داده اند یک مخرج مشترک ساده دارد و آن اینکه چندین نفر (از جمله جواد جودت، نواده حاج شیخ حسنعلی میانجی که خیابانی در خانه ایشان پناه گرفته بود و همانجا نیز کشته شد، شخص خود حاج شیخ حسنعلی میانجی، حاج محمد علی آقا بادامچی، رفیع خان نیکجو...) چنین گزارش میدهند: مخبرالسلطنه هدایت با فرمان سرکوب قیام ملی خیابانی به تبریز رفته و بخاطر تضعیف قوای مشروطه خواهان به راحتی باکمک قزاق ها که دل خونی از خیابانی داشتند محل تمرکز کانون حکومت یعنی عالی قاپو را تسخیر کرده و شبیخون وار یاران خیابانی را میکشند... خیابانی روی چند یار حساب باز کرده بود که متاسفانه او را تنها می گذارند و ایشان راهی جز فرار و مخفی شدن نمی بیند... مادر بزرگمان چندین بار با گفته بود وقتی قزاق ها به خانه ما هجوم آوردند،محمد خود را از بام بی زیر پرتاب کرد. تفنگ و قطار فشنگش را برایش انداختم که برداشت و گفت تو و بچه هارا به خدا می سپارم، خوب مواظبشان باش... او به خانه شیخ حسنعلی میانجی پناه برد... اسمعیل قزاق وارد خانه و یکراست روانه زیرزمین یعنی مخفی گاه شیخ شد (خیابانی به میانجی قول شرف داده بود که بخاطر باردار بودن بانوی خانه در منزل تیراندازی نکند!) لازم به ذکر است که طی این هجوم قزاق ها به منزل خیابانی، دختر بزرگ او، فاطمه تقریبا 12 ساله، دچار سکته قلبی میشود و پس از مدت کوتاهی فوت میکند.

در ادامه نواده حاج شیخ حسنعلی میانجی می گفت: خیابانی از پنجره دقیقا اسمعیل قزاق را دید و می توانست او را هدف قرار دهد ولی قول داده بود که تیر نیاندازد... اسمعیل قزاق از پنجره چند تیر به شیخ که ملبس به یک لباس خواب نازک بود شلیک کرد... شیون و غوغا بپا شد... خیابانی پس از ناله ای خفیف به زمین افتاد. من به چشم خود دیدم که هنگام ورود قزاق ها به زیر زمین، خیابانی با ناتوانی سرش را بلند کرد و اسمعیل قزاق با قداره خود به پیکر نیمه جان خیابانی حمله کرد و قداره به دستش فرود آورد. جسد او را روی نردبانی انداختند و کشان کشان با هلهلهه و شادی به مقر فرمانفرمایی مخبرالسلطنه هدایت بردند( برای مطالعه جزئیات بیشتر این ماجرا که از حوصله این مقاله کوتاه خارج است، ر. ک. به "قیام خیابانی" / نوشته سید علی آذری که با چندین شاهد عینی مصاحبه بعمل آورده).

حال بیاییم کتاب فردی چون مخبرالسلطنه هدایت را بنام «خاطرات و خطرات» بخوانیم و از قلم ایشان که پس از قتل خیابانی به تقاضای وثوق الدوله نشان اعلای خدمتکاری ملکه انگلیس را دریافت کرد (تلگراف مشیرالدوله به هدایت در این رابطه در ایران محفوظ است) بخوانیم که خیابانی خودکشی کرد!؟خودکشی با 5 الی 7 گلوله که تن خیابانی را دریده بودند؟ و همچنین دست قداره خورده ایشان، زیرا شیخ در حال مرگ هنوز قصد دفاع از خود را داشت.

بی دلیل نبود که مجلس قوی و نسبتا مستقل چهارم (که خیابانی پس از مجلس دوم به عضویت آن نیز انتخاب شده بود ولی هرگز نتوانست در آن شرکت کند) به مشیرالدوله و مخبرالسلطنه هدایت به اتهام قتل شیخ محمد خیابانی رای اعتماد نداد (ر. ک. به بایگانی صورت جلسه های مجلس) تا اینکه مخبرالسلطنه توانست با بافتن دروغ و شهادت اسمعیل قزاق (ضارب خیابانی!) در کابینه مستوفی الممالک وزیر فوائد عامه و تجارت گردد.این فرد پس از این پست، صاحب مقام مهمی نشد.به نظر من تهمت خودکشی با روحیه و منطق زندگانی خیابانی کوچکترین همخوانی ندارد و با در نظر گرفتن شهادت منابع موثق فوق الذکر و در نظر گرفتن تمامی یافته های دیگر تاریخی و بخصوص مرور شخصیت مخبرالسلطنه، خیانتی بیش به روان پاک آن عاشق و شیفته ایران زمین نیست.

فکر میکنم که یک طبقه بندی جهت شفاف سازی در این رابطه مفید باشد.نخست این که، متقاضیان از سر راه برداشتن خیابانی سفرای ممالک آلمان، روسیه و در صدر آنها انگلیس بودند زیرا خیابانی منافع اقتصادی این سه دولت را به خطر انداخته بود. این سه فرد بارها در دربار قجر خیابانی رابه عنوان مانع اجرای قراردادهایشان با دولت ایران قلمداد کرده بودند.دو دیگر مجوز دهنده قتل خیابانی،شاه کم سن قاجار، احمدشاه بود.سوم ،آمر اولیه مشیرالدوله و وثوق الدوله بودند و آمر ثانویه و مجری مخبرالسلطنه هدایت بود و در انتها قاتل اسمعیل قزاق محسوب می شود.

- اخیرا رمانی در کشور پیرامون زندگی این شخصیت منتشر شده است.آیا این رمان توانسته است آن گونه که باید تصویری شایسته از او ترسیم نماید؟

بله این رمان را خوانده ام.این داستان را من با یک تابلوی نقاشی از یک منظره تخیلی یک نقاش عاشق مقایسه می کنم. کتاب طوبی و معنای شب هم که کتاب پر فروشی بود نوشته یکی از عشاق خیابانی بود. رمان مذکور نوشته ایست بسیار دلنشین.نویسنده ایرانی تبار مقیم قفقاز مجذوب شخصیت شیخ محمد خیابانی است و داستانی به تحریر آورده که روحیه، نظرات و معیار های خیابانی را بطور کلان و گسترده به صحنه فانتزی آورده.نه کمتر و نه بیشتر.در این کتاب (احتمالا فقط در نسخه فارسی) پاورقی هایی آورده شده که خواننده را منحرف می کنند.پاورقی یعنی توضیح، توجیه یا تصحیح پس این بدان معناست که وقتی با یک پاورقی توضیحی نام، آمار، تاریخ یا هر گفته ای دیگر در متن کتاب تعریف یا تصحیح می شود پس مابقی نوشته ها صحیح است و احتیاج به پاورقی ندارد!این امر کتاب را تبدیل به یک "بیوگرافی" تلویحی می کند که به نظر من درست نیست. بعنوان نمونه به تعداد فرزندان خیابانی، نام آنها و سایر نامهای آمده در رمان اشاره می کنم. شاید نسخه اصل کتاب کاملا متفاوت باشد. در دو سال گذشته چندین بار سعی کرده ام تا در این باب با ناشر تماس برقرار کنم ولی جوابی ندادند.

- سایر آثار نوشته شده پیرامون شهید خیابانی را چگونه می بینید و برخوردهای گوناگون با وی از دید شما چگونه است؟

دوست داشتم روزی بتوانم یک کتاب یا نوشته انتقادی و بخصوص علمی و بیطرفانه در باره پدر بزرگ ام بخوانم. متاسفانه این امر تا بحال میسر نشده. دوستی پنج سال پیش کتاب قیام خیابانی نوشته کسروی را به من هدیه داد.این کتاب دست نویس مرحوم سید احمد کسرائی (کسروی بعدی) است که قرار بود کاظم زاده ایرانشهر آن را در برلین در شماره مخصوصی از "ایرانشهر" به سال 1304 خورشیدی چاپ کند. از آنجا که این جزوه در دوران اوج خشم کسروی نوشته شده بود (کسروی در فراکسیون مخالف خیابانی عضو بود) ایرانشهر و یارانش (رضازاده شفق، محمد قزوینی،عباس اقبال آشتیانی، مشفق کاظمی، ابراهیم پورداوود) به کسروی پیشنهاد می کنند که بهتر است چاپ نکنیم و کسروی هم موافقت خود را اعلام می کند.ضمنا با توضیحاتی که خود کسروی بعد ها کتبا داده این کتاب به عنوان نقد نامه منتفی محسوب می شود. گفتنی است که ویراستاری این کتاب تکیه بر کتاب آمر قتل خیابانی مخبرالسلطنه هدایت دارد! در ضمن، خیابانی شناس معروف تبریزی آقای ناهیدی آذر در نقد این جزوه نوشته ای بس متین منتشر کرده اند.اصولا نوشته های عمیق و دقیق ایشان را به دوستداران خیابانی پیشنهاد می کنم.

قبلا اشاره کردم، خیابانی شخصیتی بود فراگیر، نوآور و کاملا ایران پرست و بسیار جالب است که هیچ گروه سیاسی هرگز نتوانست خیابانی ِ ملقب به «مغز انقلاب مشروطه» را در الگوی جهان بینی و سیاسی خود ادغام کند.به او شیخ سرخ گفتند ولی کمونیست ها نیز نتوانستند او را غصب کنند.به او شیخ دموکرات گفتند ولی حزب دموکرات هم نتوانست او را به غنیمت برد. شاهچی ها او را از خود خواندند ولی پس از بررسی عمیق دیدند منتقد سخت کوش خود را در آغوش گرفته اند...شیخ محمد خیابانی و افکار سیاسی و عقاید ایران دوستی او را هیچ گروه و حزبی نمی تواند راسا به گرو بگیرد یا حتی تصاحب کند بجز خاک پاک ایران و تمامی ملت اش.

_________

(1):پیرامون این موضوع بنگرید به دو اثر ارجدار از دکتر جواد طباطبایی:درآمدی بر تاریخ اندیشه سیاسی در ایران؛مکتب تبریز و مبانی تجددخواهی.

National sovereignty

سیف الدینی — Fri, 24 Sep 2010 12:13:39 GMT

«تبارشناسی حاکمیّت ملّی»

با تاکید بر اندیشه های شیخ محمد خیابانی

روزنامه اعتماد.زمستان ۸۸

●درآمد

●اهمیت و فایده جستار

●حاکمیت

●حاکمیّت ملّت: -یکم/فراگشتِ فلسفی و تاریخی؛ -دوم/بازشناسی و تعریف؛

●دولت ملی و مفهوم شهروندی:

●دولت و دولت ملی در ایران:

-یکم/بازشناسی و پیشینه نظری: ۱- دولت هگلی؛ ۲ -دولت-ملت؛

-دوم/ پیشینه تاریخی: صفویان و حکومت ملی؛

●پدیده دولت ملّی نتیجه گفتمان ملت گرایی

●دولت پنهان یا مافیای سیاسی

●حاکمیت ملی در قانون اساسی مشروطیت

● شیخ محمد خیابانی کوشنده ای آوانگارد در راه حاکمیت ملّی

●آثار پذیرش اصل حاکمیت ملی

●بهره سخن

نسخه پی.دی. اف را دانلود نمایید

کسی از گربه های ایرانی خبر ندارد

سیف الدینی — Fri, 24 Sep 2010 11:54:35 GMT

در یکی فریاد زیستن!

به بهانه سخن از فیلم ِ "کسی از گربه های ایرانی خبر ندارد"

« بازی کردن بلد نیستم.بلد نیستم آدم ها

را تسلی بدهم.تا به امروز معتقدم که برای

بقا در این جهان مقداری پوست کلفتی لازم

است.در یکی از نوشته هایم آورده ام که رستگاری

ما در بی اعتنا ماندن است.بی اعتنایی مادر و همچنین

خصم ماست.آدم اگر قدری بی احساس نباشد چه طور

می تواند با این تصور رو به رو شود که در قرن حاضر هنوز

میلیون ها فرد بشر،گرسنه و برهنه اند » اشکوورتسکی؛نویسنده چک.

هر چند که من منتقد فیلم به شمار نمی روم و تا کنون چیز زیادی در مورد سینما ننوشته ام، اما احساس می کنم در اینجا بایستی چند کلامی در مورد فیلم "کسی از گربه های ایرانی خبر ندارد؛ساخته بهمن قبادی" بنویسم.این نوشته را بیشتر باید نوعی قدردانی شخصی از کارگردان تلقی کرد تا داوری در مورد فیلم.با این حال تجربیات اجتماعی این جرات را به من می دهد که بتوانم ادعا کنم آن چیزی که قبادی در این فیلم در صدد بیانش بود را کمابیش درک کرده ام.

***

ما در این جا از جامعه ای صحبت می کنم که به صورت سیستماتیک علاقه ی چندانی به کتابخوان جماعت ندارد و آبش با آنها در یک جوب نمی رود.متقابلا کسانی هم که حرفی برای گفتن دارند از اجتماع گریزان اند و دوست دارند بیشتر در گوشه عزلت سر به جیب عافیت فرو برند و حتی بعد از مردن در گورستان عمومی دفن نشوند و «بگذارند دستکم پس از مرگ، آرزویشان که به دور ماندن از مردم و پلیدی هایشان است برآید».(1)

اشقدر یکی فریاد زیستن!

به بهانه سخن از فیلم ِ "کسی از گربه های ایرانی خبر ندارد"

« بازی کردن بلد نیستم.بلد نیستم آدم ها

را تسلی بدهم.تا به امروز معتقدم که برای

بقا در این جهان مقداری پوست کلفتی لازم

است.در یکی از نوشته هایم آورده ام که رستگاری

ما در بی اعتنا ماندن است.بی اعتنایی مادر و همچنین

خصم ماست.آدم اگر قدری بی احساس نباشد چه طور

می تواند با این تصور رو به رو شود که در قرن حاضر هنوز

میلیون ها فرد بشر،گرسنه و برهنه اند » اشکوورتسکی؛نویسنده چک.

***

ولی آنان که در کشور ما حرفی برای گفتن دارند تنها به به کتابخوان ها محدود نمی شوند.این اصطلاح را باید به عنوان کنایه ای پذیرفت از کسانی که حرف برای گفتن دارند.از نگارگر و موسیقی دان بگیرید تا ...آوازخوان ها.

فیلم بهمن قبادی در مورد کسانی است که حرف های زیادی برای گفتن دارند.درست یا نادرست به هر حال می خواهند آغاز کنند ولی اجازه ای برای این کار ندارند.دوستداران موسیقی زیر زمینی در این کشور کم نیستند و به راحتی می توان به کسانی برخورد کرد که به نحوی با این مقوله سروکار دارند.اما جامعه آن ها را در «حصار» خود نگهداشته است و نمی خواهد بپذیرد که جز «سرود» دسته جمعی در سال های مدرسه، موسیقی دیگری نیز می تواند وجود داشته باشد.

ما استعدادهای جامعه خود را که همان سرمایه های انسانی به شمار می روند همواره به صورت وحشتناکی کشته ایم.در واقع استعداد شگفتی در کشتن استعدادها داریم.جامعه با سکوتش کشتار توانمندی ها را تایید می کند و حصار را تنگ تر.زیرا نمی خواهد بپذیرد که افراد می توانند برای زندگی شخصی خود،برای زیستن و زندگی کردن، دیگرگونه سبکی بیافرینند.از این دیدگاه همگان باید یکسان زندگی کنند و همانند الگو و یا قرائت رسمی به زندگی ادامه دهند و حتی تفریحات و سرگرمی ها نیز باید یکسان باشد.هر کتابخوانی و ساز به دستی که کله اش بوی قرمه سبزی دهد محکوم به طرد از جمع « رسمی ها» است.نباید شغل رسمی داشته باشد یا حقوق ماهانه بگیرد.نباید گزینش شود و... آنقدر باید «حصار» را تنگ تر کرد که له شدن این عده آیینه عبرتی شود برای سایرین تا هرگز هوس دگرباشی به خود راه ندهند و تمام «آرزوهایشان ساکن غمگین بن بست شود» و حتی اگر کسی پژوهشی عملی و تصویری در مورد زندگی بخشی از این عده انجام دهد او را نیز باید در حصار قرار داد و به بن بست رساند و به تنگنا کشاند.

پیگیران شبکه های مهم دنیا می دانند که در این یکی دو سال،برنامه های تلویزیونی زیادی در ارتباط با یافتن استعدادها و جوانان مستعد در کشورهای جهان ساخته شده است.یک عده برنامه ساز تلویزیونی راه می افتند در کشور و استعدادهای جامعه را جمع می کنند و به آن ها امکان عرض اندام می دهد.جای خوشحالی و تاسف است که می بینیم که هر فرد کم استعدادی که توان سوت زدن دارد در این مسابقات شرکت می کند و انسان متعجب می شود که در این کشورها قحطی استعداد است که افراد با کارهای مضحک و کودکانه خود را معروف می کنند.در فیلم قبادی دیالوگی است با این مضمون در مورد یک جوان موسیقی دان:- خسرو آچار فرانسه است.درام می زنه.شعر می گه.صدای خوبی داره.گیتار می زنه.بیس می زنه... . ولی همین خسرو با این همه استعداد الان در مترو گدایی می کند!(مقایسه کنید با سایر جوامع)

گناه خسرو و امثال او این است که به موسیقی دلبستگی دارند نه بیشتر.یا عام تر بگوییم به "چیزی" دلبستگی دارند.به همین گناه هم باید استعدادشان له شود باید و به بدترین شکل ممکن ذلیل شوند. از خانواده باید طرد شوند.اگر کمی قوی تر باشند در طویله ی گاو می توانند تمرین کنند و اگر خوش شانس بودند در پشت بام آپارتمان.

ولی جوامعی که سدی نباشند در برابر شکوفا شدن توانمندی های افراد خود نخستین بهره را از این استعدادها خواهند برد.تصور کنید! همه استعدادهای کشور ما برای سایرین اند.باید برای امریکایی ها یا اروپایی ها کار کنند.سرمایه را ما می دهیم و سود را بقیه می برند.هزینه را ما می دهم پزش را بقیه... .

جرم این است:خواندن...

خواندن یا نخواندن!بحث در این نیست،وسوسه این است!

بسیاری از انسان ها اگر می دانستند که دانستن چقدر هولناک است همان کتاب اول را هم نمی خواندند. دانستن مسئولیت می آورد،مسئولیت بوی قرمه سبزی... و این بو،بقیه را فراری می دهد و آدمی را دق.برای نمونه تقدیر چنین بود که بنده اولین کتابی که باید می خریدم نامش "بینوایان" باشد و دومین کتابی که بایستی می خواندم "آرزوهای بزرگ" . . . .

وقتی انسان چند کلمه بیشتر از آنچه که باید،می داند همه انتظار دارند!بیشتر مثل تروریست با تو رفتار می شود و یا ... مبادا بدانند که می دانی.مبادا کسی بداند که میوه ممنوعه را خورده ای.مبادا خود را لو دهی.

دانه باشی مرغکانت بر چنند

غنچه باشی کودکانت بر کنند

دانه پنهان کن بکلی دام شو

غنچه پنهان کن گیاه بام شو

با اینکه بین جامعه و آنان که حرف دارند فاصله است،نمی دانم چرا همه فکر می کنند که آدم چیزدان و کتابخوان باید رستم دستان هم باشد.فکر می کنند که حتما باید همیشه در اندیشه بقیه باشد و خود را وقف کند.حتی حق ندارد افسرده شود یا ناامید و پژمرده.زندگی بی رحم است ولی جنبندگان که ما باشیم بی رحمترانیم.از دور که نگاهت می کنند بی درد ِ بی دردی و اگر اعترافاتی داشته باشی ناتوان و ضعیف.به چشم "تروریست" نگریسته خواهی شد ولی توقعات از تو به حد بی نهایت است.زندگانی ات اینگونه می گذرد.لقلقه ی زبانت این است که این نیز بگذرد...!تصور می کنی که فردا روز بهتری خواهد بود.سرشار از امید،فرصت،قوت ... .چشم به راهی که زمان بگذرد.روزهای و هفته ها را نمی خواهی.انگار روزهای جوانی اضافی اند.غده اند.دمل اند.غافل از اینکه معامله خطرناکی است.به قول شاملو: زمانی که همگنان من/عشق را/ در رویای زیستن اصرار می کردند/من ایستاده بودم/تا زمان/ لنگ لنگان از برابرم بگذرد/و اکنون/ در آستانه ظلمت/ زمان به ریشخند ایستاده است/تا منش از برابر بگذرم/و در سیاهی فرو شوم/به دریغ و حسرت/چشم بر قفا دوخته/آن جا که تو ایستاده ای.

کتاب را استعاره یا کنایه از بسیاری چیزها بگیرید.ساز،قلم،اندیشه و ...و همین کتاب «شجره ممنوعه ای بود که طعم خوشی داشت.آدمی که سروکارش با کتاب (وخواندن) افتاد معمولا در خط فکر کردن می افتد و فکر کردن با برده مطیع بودن جور در نمی آید».(2)

(1):احمد شاملو؛مجله فردوسی:1345

(2): اشکوورتسکی.

طرح خاورمیانه بزرگ و تغییر مرزها

سیف الدینی — Fri, 24 Sep 2010 11:52:27 GMT

طرح خاورمیانه بزرگ و تغییر مرزها

● درآمد:

پروژه موسوم به خاورمیانه بزرگ بخشی از برنامه ای بزرگتر به نام "طرح برای یک قرن جدید آمریکایی" (1) می باشد که به باور کارشناسان به منزله ی مانیفست تاریخی محافظه کاران امریکایی تلقی می شود.بر اساس این طرح ارتش امریکا برای انجام مسئولیت های محوله بسیار کوچکتر از حد انتظار است.برای همین منظور ارتش امریکا بایستی گسترش یابد تا بتواند توانایی حضور در همه نقاط جهان را پیدا کند. از فازهای مهم این طرح مسئله تامین انرژی ایالات متحده است.در همین راستا طرح خاورمیانه بزرگ بر اساس تکه تکه کردن کشورهای بزرگ منطقه یا تغییر رژیم های سیاسی آن ها تدوین شده است.هر چند اجرای این طرح در قالب برنامه ی طرح برای یک قرن جدید آمریکایی به نومحافظه کاران امریکایی نسبت داده می شود که هم اکنون کاخ سفید را ترک گفته اند ولی باید دانست موسساتی و تئوری پردازانی که این برنامه ها را پیش بینی کرده اند و همچنین سرمایه دارانی که از آن حمایت می کنند (مافیای سیاست جهانی) هنوز دلبستگی فراوانی به اجرای آن در نیم سده آینده دارند.

● فایده بحث:

بنا بر داده های رسمی نزدیک به هفتاد درصد انرژی مصرفی ایالات متحده امریکا تا سال 2025 باید از ناحیه خاورمیانه تامین شود.این وابستگی عظیم انرژی امریکا به منطقه مزبور کاخ سفید و تئوریسن های امریکایی را وادار کرده تا جایی که می توانند در اندیشه بیمه کردن این ناحیه به سود سیاست های امریکا باشند.

خاورمیانه از دو بخش عمده خاورمیانه عربی و غیر عربی تشکیل یافته است.خاورمیانه عربی از دیر باز و از بدو تاسیس کشورهای عربی(پس از جنگ جهانی نخست) در زیر سیطره انگلستان و امریکا بوده و این دولتها همواره توانسته اند دیدگاه های خود را به شیخ ها و دولت های عرب تحمیل کنند.خاورمیانه غیر عربی نیز شامل ایران،ترکیه،کشورهای جدا شده از شوروی سابق و... می باشد.در میان این کشورها نیز دو کشور ایران و ترکیه جزو کشورهای قدرتمند به شمار می روند که تا حد زیادی توان مقابله با خواست های غرب و اتخاذهای سیاست های مستقل را دارا هستند.

اما ایران به دو دلیل عمده بیش از ترکیه در هدف سیاست های خاورمیانه بزرگ قرار گرفته است.یکم به دلیل در اختیار داشتن ساحل نیمروزی دریای مازندران یعنی یکی از بزرگ ترین منابع نفتی و هیدروکربنی جهان و دیگری به علت ناهمسویی حکومت ایران با سیاست های غرب و امریکا و دشمنی با اسرائیل.

پروژه خاورمیانه بزرگ در صدد است با تکه تکه کردن کشورهای قدرتمند منطقه از جمله ایران و ترکیه،دولت های بی ثبات،وابسته و ناتوان در نواحی حساسی چون سواحل دریای مازندران و خلیج فارس و ناحیه بصره به وجود آورد.شیوه ایجاد این بی ثباتی در ایران از سوی غربی ها تقسیم آن به کشورها و مناطق کوچک با استفاده از گونه گونی قومی می باشد.

از این چشم انداز استقلال و تمامیت ایران به صورت مستقیم و جدی به وسیله طرح خاورمیانه بزرگ و مدل های مشابه آن مورد تهدید است.به همین جهت بایستی برنامه ها و دسیسه هایی این چنینی از سوی کارشناسان ایرانی به خوبی شناسایی شده و سیاست های پدافندی و پیشگیرانه ی متناسب از سوی دولتمردان ایران در پیش گرفته شود.

● هدف ایالات متحده از طرح خاورمیانه بزرگ :

یکی از سیاستمدارن حزب سبزهای فرانسه در مورد پروژه خاورمیانه بزرگ گفته است که این طرح خطرناک در لباس و آرایش زیبایی از آزادی و دموکراسی به جهان ارائه شده است ولی هدفی جز کنترل و در اختیار گرفتن منابع و لوله های نفتی ندارد..!در واقع منطقه خاورمیانه که از کشورها،ملت ها،زبان و فرهنگ های مختلف تشکیل شده است انرژی کره زمین را در حال حاضر تامین می کند ولی خود منطقه ای فقیر و محروم به شمار می رود.

طرح خاورمیانه بزرگ حاصل پیش بینی اقتصاددانان امریکایی و کارشناسان نفتی این کشور در مورد آینده جهان،میزان انرژی مصرفی در 20 سال آینده،جمعیت جهان و سرنوشت ابرقدرتی امریکا است.طراحان پروژه یک قرن جدید امریکایی در صدد هستند تا ابرقدرتی این کشور را در دهه های آینده نیز تضمین نمایند.ولی این مورد نیز بدون پیش بینی وضعیت آینده و برنامه ریزی میسر شدنی نیست.

ایالات متحده چگونه می تواند جهان را همواره در کنترل خود داشته باشد در حالی که تا سال 2025 هفتاد و یک درصد نفت امریکا و 68 درصد انرژی مصرفی اروپا از خارج تامین خواهد شد.امریکا چگونه می خواهد جهان را با وجود این اندازه وابستگی به جهان خارج خود اداره کند؟در حالی که طبق پیش بینی اقتصاددانان امریکایی تا سال 2030 نیاز سالانه امریکا به انرژی هر سال بیش از یک و نیم درصد افزایش خواهد یافت و کار به جایی خواهد رسید که ایالات متحده بایستی در سال 2029 برای واردات نفت 150 میلیارد دلار پرداخت کند!جمعیت امریکا پنج درصد کل جمعیت جهان را تشکیل می دهد ولی همین کشور چهل درصد درآمد جهان را در اختیار گرفته است...! با این کیفیات امریکا تلاش دارد به جای این که مجبور باشد انرژی خود از بیرون تامین کند،مرزهای خود را تا جایی گسترش دهد که مرزهای خاورمیانه (انبار انرژی جهان) درون مرزهای نفوذی اش قرار بگیرد.طرح خاورمیانه بزرگ با چنین هدفی از سوی کسانی چون دونالد رامسفلد،پل ولفویتز،دیک چینی،ریچارد پرل، که همگی شاگردان مکتب بروس جکسون - سرمایه دار و سیاس گذار امریکایی- به شمار می روند تنظیم شد.امریکا در سال 2004 در اجلاس کشورهای گروه هشت (کشورهای صنعتی و روسیه) این طرح را به کشورهای عضو رسما ارائه کرده و خواستار بررسی آن از سوی دولت ها و همسویی آنان با دولت امریکا شد.

مجله " نیروهای مسلح امریکا " (2) وابسته به پنتاگون در مقاله ای به قلم رالف پترس با نام "مرزهای خونین" بیان داشت که استقرار دموکراسی در جهان بدون تغییر مرزهای خاورمیانه امکان پذیر نیست.نویسنده این مقاله که یکی از استراتژیست های معروف نظامی وابسته به نئوکان ها می باشد آشکارا می نویسند : برای گسترش دموکراسی و از میان بردن ریشه های تروریسم باید مرزهای خاورمیانه بار دیگر تعیین شود!

انتشار چنین مقاله در نشریه نزدیک به پنتاگون حکایت از جدیت چنین طرحی دارد اما نویسنده به این حقیقت اشاره ندارد که از بین بردن تروریسم چه ملازمه ای با تغییر مرزها دارد؟ و چرا امریکا مجبور است برای مقابله با تروریسم، کشور و ملت های منطقه را نابود کند؟

● بنیادها و افراد همسو :

در ارتباط با طرح خاورمیانه بزرگ نهادها،وزارتخانه ها و سازمان ها و افراد گوناگون و گسترده ای درگیر هستند و هر یک از نهادها اعم از دولتی یا نیمه دولتی ،امنیتی یا سیاسی و افراد و نویسنده ها ،نظریه پردازان و افراد خریداری شده یا فریب داده شده بخشی از زمینه ها و پیش نیازهای این برنامه را تامین می کنند که در ادامه به بررسی اجمالی و گذرای بخشی از آنها پرداخته می شود.

الف) بنیاد پژوهش های سیاسی« امریکن اینترپرایز» که دیک چینی یکی از شناخته شده ترین چهره های وابسته به آن است از عمده ترین نهادهای تحقیقاتی است که تا کنون بررسی های زیادی را پیرامون کشورهای خاورمیانه و به ویژه قفقاز انجام داده است.نتایج این بررسی ها عمدتا بر حول محور تقویت سیاست های قومی و ایجاد تنش های قومی در قفقاز،ایران و ... بوده است.موسسه ی امریکن اینترپرایز در سال 1943 در در واشینتگتن دی سی دایر شد و زیر لوای نام هایی چون گسترش دموکراسی و آزادی اقدام به ارائه ی انگاره ها و دستور کار ها می نماید.در زمان حکومت جورج دبلیو بوش نیمی از پرسنل عالی رتبه دولت بوش با این بنیاد همکاری می کردند.کسانی همچون پل ولوفویتس (معاون وقت پنتاگون) مایکل لدین (تئوریسین و مشاور خارجی در دولت های امریکا با گرایش های شدید ضد ایرانی) ریجارد پرل،جیمز وولسی (رئیس اسبق سیا) و بسیاری دیگر از سیاست گزاران امریکایی در این بنیاد فعالیت کرده و سیاست های خاورمیانه دولت های محافظه کار امریکا را طرح ریزی می کنند.

همین تیم پروژه ی "طرح برای یک قرن جدید آمریکایی" را برای دولت بوش تنظیم کرد و در بعد رسانه ای شبکه ها و مجلاتی چون فاکس نیوز،نشنال رویو،نیو پابلیک،ویکلی استاندارد و چندین هفته نامه و فصل نامه و موسسه تحقیقاتی دیگر در مدار فکری آن قرار گرفته اند.

در این حلقه فکری کسانی چون لئو اشتراوس (فیلسوف سیاسی یهودی- آلمانی) با همکاری هانا آرنت، در دانشگاه شیکاگو قرار دارند و از نظر فلسفه ی سیاسی نئوکان های امریکایی را تقویت می کنند.اندیشه اشتراوسی بر این پایه فکری بنا نهاده شده است که دموکراسی غربی با الهام از اندیشه های یونانی و تقسیم گیتی به خیر و شر نجات دهنده جهان می باشد.بنا بر این یا باید دموکراسی غرب بر جهان غلبه کند و یا جهان در حالت بی روحی و بربریت باقی خواهند ماند.بنابر این دموکراسی غربی حتی اگر لازم باشد باید به زور اسلحه در کشورهای جهان حاکمیت یابد.

البته لازم به یادآوری است که در مرحله عمل ،پیاده کردن دموکراسی و آزادی از سوی سیاستمداران پیرو این فلسفه سیاسی بایستی در راستای سیاست های امریکا و با در نظر گرفتن منافع بلند مدت و میان مدت این دولت باشد.جمله معرف رامسفلد در مورد این که هرگونه اقدام به جنگ اتمی باید با در نظر گرفتن سیاست های امریکا و امنیت اسرائیل باشد به صورتی شیوا گویای نیات درونی سیاستمداران نئو محافظه کار امریکایی می باشد.

ب) اسپانسر های جنبش لیبرال:بروس جکسون و جرج سروس دو تن از سیاست گذاران و سرمایه داران بزرگ امریکایی هستند که هر کدام به نوعی سعی دارند با توجه به منافع امریکا و با استفاده از سرمایه های کلان خویش جهان را دستخوش دگردیسی های مطلوب خود کنند.این دو با به راه انداختن انقلاب های رنگی و مخملی در آسیا و شرق اروپا موازنه قدرت را در برخی از کشورها به سود امریکا تغییر داده اند و در مورد کشورهایی چون ایران و ترکیه مدل تنشهای قومی( مشابه آنچه که در بالکان گذشت) را بررسی می کنند.

بروس جکسون با به راه انداختن جنگ های منطقه ای در آسیا و افریقا سود کلانی ر ا نصیب کارخانه های اسلحه سازی به ویژه کمپانی "لاکهید-مارتین" نموده است.نقش بروس جکسون در به راه انداختن جنگ اخیر عراق و مقابله با حرکت ضد حمله نظامی شیراک و شرودر نیز چیزی نبوده که بتوان به سرعت از کنار آن گذشت.بروس جکسون با همراه ساختن برخی کشورهای اروپای شرقی با ایالات متحده و گرفتن موافقت ده کشور اروپایی، جبهه ائتلافی امریکا در حمله به عراق را تکمیل کرد.نکته حایز اهمیت دیگر در مورد جکسون سهامداری و سمت وی در کمپانی لاکهید – مارتین است.شرکتی که بزرگ ترین طرف قرارداد وزارت دفاع امریکا بوده و عرضه کننده خدمات نظامی و سیستمهای امنیتی به دولت امریکا و دولت فدرال است.لاکهید مارتین سود سرشاری از جنگ در عراق برده است و هشتاد درصد از نیازهای نظامی و دفاعی پنتاگون را تامین می کند.رسانه های امریکایی فاش کرده اند که این شرکت تنها در سال 2002 قراردادی به میزان هفده میلیارد دلار با وزارت دفاع امریکا داشته است... !

بروس جکسون در سالهای اخیر بیشترین فعالیت خود را بر کشورهای آسیای میانه و قفقاز و بطور خاص دریای مازندارن متوجه کرده است.که این موضوع با توجه به پیشینه و میزان نفوذ او در جهان به خودی خود باید زنگ خطری برای ایران و کارشناسان وزارت امورخارجه تلقی شود.

جرج سروس(سرمایه دار یهودی-مجاری) نیز از دیگر چهره های امریکایی به شمار می رود که با وجود نزدیکی به لیبرال ها و دموکرات های امریکایی و مخالفت با جرج بوش در عرصه سیاست خارجی و خاورمیانه ای با نئوکان ها همراه است.نشریات غربی سروس را بزرگ ترین سیاستمدار ِ پولساز امریکایی می دانند و نشریه ی "فوربس" ثروت وی را در سال 2002 بالغ بر 885 میلیارد دلار دانسته.بیشتر کارشناسان سیاسی جهان،انقلاب های رنگی را در جمهوری های سابق روسیه متوجه سروس و بنیادهای وابسته به آن می دانند.همچنین مهاتیر محمد در جریان بحران اقتصادی جنوبشرق آسیا انگشت اتهام را به صورت مستقیم متوجه وی نمود.

بنیاد جامعه باز و بنیاد سروس از جمله موسساتی هستند که در بیشتر کشورهای جهان به ویژه آسیا به فعالیت های آشکار و مخفی می پردازند و زیر نقاب شعارهای چون دموکراسی،آزادی،پلورالیسم،جامعه آزاد و... مخالفین رژیم های سیاسی منطقه را به سود سیاست های استعماری امریکا سازماندهی می کنند.

در حال حاضر بنیاد سروس یکی از بزرگ ترین نهادهای غیر سیاسی است که جنبشهای قومی و تجزیه طلبانه را در ترکیه و ایران کانالیزه کرده و از این حرکت ها حمایت مالی،سیاسی می نماید.از لحاظ تئوریک نیز همین بنیادها با تئوریزه کردن گفتمان های قومی از طریق خالی کردن دموکراسی و آزادی از محتوای راستین و جایگزینی اهداف ضد ملی به جای آنها ،لباسی از دموکراسی و حقوق بشر بر تن تجزیه طلبی و جنگ قومیت ها در منطقه می پوشانند.

در این بنیادها بر روی تیره ها و اقوام ایرانی مطالعات گسترده ای صورت می گیرد،ظرفیت ها و تاریخچه ی هر یک و رابطه قومیت ها با یکدیگر به دقت بررسی می شود.نقاط قوت و ضعف هر کدام،جهش ها و سهم سیاسی شان در تاریخ ایران موشکافی می گردد و در نهایت برای هر کدام برنامه ای ساماندهی می شود.گاهی تلاش می کنند از خرده فرهنگ های ایران،فرهنگ مستقلی تصویر کنند و سپس نام "قوم" یا "خلق" بر آن می نهند.نویسنده های وابسته یا مرتبط با این گونه بنگاه ها مامور می شوند تاریخ مستقلی برای هر قوم بنویسند و سرنوشت آن را جدا از سایرین بنمایانند.آنگاه است که اندک اندک از واژه "ملت" برای تیره ها و گویندگان یک لهجه استفاده می شود تا زمینه برای تنش های درونی میان ایرانیان در سالها و بلکه دهه های آینده آماده شود.

نوشته های تحریف شده و جهت دار برندا شافر (استادیار دانشگاه تل آویو و از کارمندان بنیاد سروس) با موضوع برادری و مرزها در ایران (3) از جمله اقدامات آشکار موسسه سروس در تئوریزه کردن جنگ قومیتی در ایران بوده است.این کتاب از سوی افراد وابسته به جرج سروس در ایران با نام مستعار ترجمه ،چاپ و به صورت رایگان توزیع گردید.

هم اکنون بنیاد سروس در جمهوری به اصطلاح آذربایجان به شدت فعال بوده و از حامیان عمده طرح خاورمیانه بزرگ می باشد.همه ساله به دهها تن از فعالین گروه های قومی در این بنیادها (مستقر در ترکیه و به اصطلاح جمهوری آذربایجان) آموزش هایی در مورد براندازی های نرم،انقلاب مخملی و... داده شده به ایران فرستاده می شوند و یا از طریق اینترنت با این نهادها و افراد هماهنگ می گردند.

ج) موسسات و بنیادهای آلمانی :موسسات و بنیادهای به ظاهر موقوفه آلمانی ِ مستقر در اقلیم کردستان و ترکیه به عنوان یکی از بازوهای حامی طرح خاورمیانه بزرگ، تلاش دارند در صورت تحقق چنین پروژه ای منافع آلمان را در بازی سیاسی تامین کنند.این بنیادها با حمایت از گروه های سیاسی کرد در شمال عراق و ترکیه و حمایت از احزاب سیاسی ترک و طرفدار سرکوب کردها هم بر شدت بحران می افزایند و هم میزان وابستگی کردها به خود را افزایش می دهند زیرا این وابستگی متضمن نفوذ دولت آلمان در میان کردها خواهد بود.

لازم به یادآوری است که جایگاه ترکیه در طرح خاورمیانه بزرگ همچون ایران جایگاهی است نگران کننده.چرا که بر اساس این طرح ترکیه به سه قسمت تقسیم می شود و ناحیه جنوبشرق (کرد نشین) و شمال شرق (زمین هایی که ارامنه در مورد آن ادعا دارد) از این کشور جدا خواهند شد.علاوه بر این اظهارات رجب طیب اردوغان پس از دیدار با جرج بوش در کاخ سفید در سال 2004 مبنی بر حمایت دولت ترکیه از این طرح ،نگرانی هایی را در میان محافل ترکیه بر انگیخته است.

بنابراین آلمان نیز تلاش دارد با نفوذ در این کشور همچون امریکا از منابع انرژی شمال عراق بهره کافی را ببرد.(4)

● ایران و پروژه خاورمیانه بزرگ:

پروژه خاورمیانه بزرگ در برگیرنده سرزمین های حدفاصل شمال افریقا تا مغولستان می باشد.اما شاه بیت این طرح در مورد کشورهای کناره دریای پارس و دریای مازندران تحقق می یابد.سرزمین هایی که منبع انرژی جهان امروز هستند.سرزمین هایی که در حاشیه آن مردمان شیعه مذهب و ایرانی زندگی می کنند و به طور خلاصه سرزمین هایی که در گستره ی مرزهای پیشین ایران تا پیش از انعقاد قرارداد استعماری گلستان قرار گرفته اند.به زبان دیگر پروژه خاورمیانه بزرگ درون مرزهای ایران تاریخی و فرهنگی قرار گرفته است و حتی در صورتی که مرزهای ایران سیاسی (ایران مرکزی) را مورد تهدید قرار نمی داد،به طور یقین منافع حیاتی ایران را در منطقه تهدید می کرد.

تز تقسیم قدرت بزرگ به تکه های کوچک تر: ایران در منطقه موسوم به خاورمیانه (که تا دویست سال پیش بر نیمی از آن تسلط داشت) کشوری قدیمی به شمار می رود و در واقع صاحبخانه آن است.ایالات متحده نمی تواند هیچ طرحی را در این منطقه بدون کسب رضایت دولت ها و حکومت های حاکم بر ایران پیش ببرد ،همانطور که تا کنون در عراق،فلسطین،افغانستان و... ناکام بوده است.از این منظر اندیشه از میان برداشتن این قدرت منطقه ای همواره برای سیاست گذاران تندرو امریکایی جذاب بوده است،از طرفی اسراییل نیز به عنوان یک اقدام انتقام جویانه نسبت به ایجاد جنگ داخلی در ایران و تحریک قومیت ها دلبستگی دارد.از این روست که سرویس های اطلاعاتی این کشور در کنار سیا ، ام.آی.6 و میت در تحریک ایرانیان برای ایجاد تنش های قومی و داشتن گرایش های منطقه ای نقش قابل توجهی دارند.

اما به جرات می توان گفت که در ایران هیچگاه به خودی خود تنش قومی رخ نمی دهد.زیرا در هیچیک از ادوار تاریخ ایران به ویژه تاریخ همروزگار چنین اتفاقی رخ نداده است.وجود ریشه های نژادی و زبانی و فرهنگی مشترک در میان ایرانیان از دیرباز تا کنون مانع بزرگی در برابر این پدیده است.

ملت ایران از تیره ها یا اقوام چندی تشکیل شده است که هر کدام دارای خرده فرهنگ های ویژه خود هستند اما باید میان مفهوم قومیت و ملیت تفکیک قائل شد.قوم واژه ای است ناظر به فرهنگ یک گروه ولی ملت دارای بار سیاسی است و با وجود دولت و سرزمین خاص معنا پیدا می کند.مهمتر این که نسبت قوم به ملت همچون نسبت شاخه است به درخت.اما آمیزش معانی و عدم شناسایی (تعریف) درست از واژه ها که به عمد صورت می گیرد ابزار عمده ی کسانی است که بر طبل مسائل قومی می کوبند.

عدم وجود زمینه اجتماعی برای تنش های قومی در ایران باعث می شود که دست هایی که مامور به اجرای مرحله به مرحله پروژه خاورمیانه بزرگ هستند به یکسری اقدامات فرهنگی دست بیازند.در نتیجه ایجاد گروههای قومی ،مسلح کردن آنها یا کمک های مالی و تبلیغاتی و سرمایه گذاری های قابل توجه بر روی آن دسته از نیروهای اپوزیسیون که دارای گرایش های قومی و قبیله ای می باشند در همین چارچوب قابل بررسی و ارزیابی است.

● حمایت های سیاسی و مالی امریکا از گروه های قومی در ایران: بحث پشتیبانی مالی و سیاسی و تئوریک بیگانگان از گروهک های متحجر قوم گرا و منطقه گرا در ایران چیزی نیست که نتوان آن را به آسانی اثبات کرد.مقامات بلند پایه امریکایی بارها و بارها در سخنان خود بر این موضوع تاکید کرده اند که در صدد هستند ایران را از درون متلاشی کنند و به کشور های کوچکتر تقسیم نمایند.دلایل این موضوع از دیدگاه امریکایی نیز در سطور بالا به صورت اجمالی ذکر شد.

حمایت های پشت پرده بیگانگان از افراد و دسته های تجزیه طلب در فاز تئوریک نیز به اندازه حمایت مالی و سیاسی وجود دارد.تا جایی که در بنیادهای مطالعاتی ریز و درشت وابسته به حامیان و طراحان طرح خاورمیانه بزرگ، گفتمان های قوم گرایی ،تجزیه طلبی و فدرالیسم، تئوریزه شده و از راه های گوناگون برای نشر و گسترش به درون مرز فرستاده می شود.استفاده از گفتمان های مدرن و امروزی و تلفیق آن با قوم گرایی رایج ترین و زیرکانه ترین شیوه برای این کار است.تئوریسن های "سروسی" با به کار گیری گفتمان هایی چون آزادی ،پلورالیسم از هر نوع به ویژه قومیتی،حقوق بشر،زبان مادری،آزادی انتخاب و ... و بکار بردن مقدماتی نیم درست و نیم معیوب به نتایجی کاملا نادرست و معیوب می رسند که به هیچ روی رنگی از واقعیت را دارا نیستند.

همانطور که گفته شد رویارویی جمهوری اسلامی با غرب به ویژه اسرائیل و امریکا و نیز تاکید ایران بر حق استفاده اش از انرژی هسته ای و بسیاری دیگر از مسائل باعث شده است تا سیاست گذاران امریکایی از مدل های گوناگونی برای ضربه زدن به حکومت ایران و به تبع آن کشور ایران استفاده نمایند.در زمان حکومت نومحافظه کاران گزینه اختلاف های قومی و استفاده از به اصطلاح تکثر قومی در ایران مورد توجه دولت بوش و کارگزاران آن قرار گرفت.در همین راستا برخی نهادهای امنیتی وابسته به دولت امریکا پژوهش هایی را به سفارش دولت در مورد اقوام ایرانی و ظرفیت های هر یک انجام دادند و به دنبال آن مقالات و نوشته های تئوریسن های امریکایی در نشریات نومحافظه کار به چاپ رسید که هر یک را می توان به گونه ای گویای وضعیت وخیم و تهدیدات جدید برای تمامیت ارضی ایران تلقی کرد.

نشریه "ویکلی استاندارد" از مدافعان طرح خاورمیانه بزرگ و نزدیک به جناح معروف به بازهای در حزب جمهوری خواه در مقاله ای به قلم توماس مک ایندی (معاون ستاد هوایی هوایی امریکا) در مورد مدل حمله احتمالی امریکا به ایران این گونه ابراز نظر می کند: «عملیات گسترده نظامی به همراه عملیات پنهان از ناراضیان داخلی همانطور که در افغانستان اجرا شد می تواند با استفاده از گروه های قومی غیرفارس[زبان] برای سرنگونی رژیم طرح ریزی شود.» (5)

مایکل روبین از هواداران تغییر مرزها در خاورمیانه در نشریه اورشلیم پست در سال 2007 پیرامون استفاده از گروه های تجزیه طلب برای سرنگونی رژیم ایران چنین می نویسد: «اگر دولت بوش اراده سیاسی مبتنی بر پیگیری جنگ علیه تروریست ها و طرفدارانشان را داشته باشد می توان حکومت دینی ایران را ساقط کرد و با حمایت از گروه های آذری و کرد در ایران و حمله گسترده نظامی ،تهران شکست خواهد خورد.» (6)

استفاده امریکا از گروه های دست آموز مسلح در نواحی مرزی ایران که هر روز گروهی از مرزداران ِ کشورمان را به شهادت می رسانند و اقدام به بمب گذاری در شهرها و یا بستن جاده های بین شهری می کنند چیزی نیست که از نظرها دور مانده باشد.چرا که هم سرکرده این گروها (در جنوبشرق و شمالغرب) به این حقیقت اذعان دارند و هم مقامات امریکایی گاه و بیگاه به این موضوع به عنوان یک اهرم فشار علیه ایران اشاره می کنند.

فردی موسوم به حاج احمدی رهبر گروه تروریستی پژاک که در سال 1990 تاسیس شده است در یکی از سفرهای خود(آگوست 2006) به ایالات متحده در گفتگو با واشینگتن تایمز هدف از این مسافرت را دریافت کمک های مالی،سیاسی و نظامی از دولت امریکا برای سرنگونی حکومت ایران عنوان کرده و متعاقب آن افسران امریکایی برای آموزش نیروهای پژاک در شمال عراق وارد ارودگاه های این سازمان شدند.دوربین خبرنگار تلویزیون ای.آر.دی آلمان نیز به هنگام تهیه خبر از اردوگاه های پژاک به حضور نظامیان و افسران امریکایی در این کمپ ها اشاره نمود و رهبر پژاک نیز در سخنان خود حضور گروهش در عراق را امتیازی برای امریکا دانست.

"سیمور هرش " در مقاله ای با عنوان "عملکرد بعدی" در نشریه نیویورکر به نوع استفاده امریکا و متحدانش از این گروهها اشاره کرده و به صورت گویا به وابستگی سازمان های قومی و هدف از تاسیس آن ها پرداخته است. « در شش ماه گذشته اسراییل و امریکا به گسترش حمایت خود از پژاک شدت بخشیده اند.این گروه اخیرا یورش هایی به درون مرزهای ایران انجام داده است.یکی از مشاوران دولت امریکا که ارتباط نزدیکی با پنتاگون دارد به من گفت :...پنتاگون روابط پنهانی را با گروه های قومی آذری،کرد و بلوچ برقرار کرده است و آن ها به افزایش اقدامات برای تحلیل بردن اقتدار دولت ایران در نواحی شمال غربی و جنوب شرقی ترغیب کرده است.اسراییل حتی به گروه های کردی آموزش و تجهیزات نظای ارائه می کند.این گروه های کردی همچنین فهرستی از اهدافی که در ایران باید مورد حمله قرار بگیرد را از سوی اسرائیل در چارچوب منافع امریکا دریافت کرده اند.» (7)

در مورد حمایت واشینگتن از گروه موسوم به جندالله نیز شبکه ان.بی.سی در ماه می 2007 اعلام کرد که این گروه ِ مستقر در پاکستان به تشویق سیا در نواحی مرزی ایران اقدام به خرابکاری می کنند.

□ پروژه خاورمیانه بزرگ و کشورهای همسایه ایران: بی شک ایالات متحده در بیشتر کشورهای همسایه ایران دارای نفوذ سیاسی سرشاری است که باعث می شود در مواقع لزوم از این نفوذ بر علیه ایران استفاده نماید.این استفاده و اعمال نفوذ علاوه بر این که می تواند در جهت فشار برای در اختیار داشتن پایگاه نظامی برای حمله به ایران باشد،در فاز جنگ روانی نیز جریان دارد.

کشورهایی حاشیه نشین خلیج فارس با حمایت و چراغ سبز امریکا ادعاهایی پیرامون جزیره های ایرانی دریای فارس مطرح می کنند و با استفاده از دلارهای نفتی، برخی موسسات مطالعاتی و نشقه برداری و... را تشویق می کنند از نام های دیگری برای خلیج فارس کاربری کنند.این موضوع در مواردی به کتاب های درسی برخی کشورها نیز سرایت پیدا می کند.کانال های تلویزیونی وابسته به اعراب گاه و بیگاه تمامیت ارضی ایران را با گزارش های وقیحانه ای زیر پرسش می برند و...!این جنگ روانی و عملیات ایذایی علیه ایران بی شک بدون چراغ سبز ایران امکان پذیر نمی باشد .

نومحافظه کاران امریکایی تلاش دارند تا با تحریک اعراب علیه ایران و تهدید قلمداد کردن این کشور ،جبهه ی واحدی را در میان کشورهای عربی علیه ایران به وجود بیاورند. سناتور مک کین نامزد جمهوری خواهان برای ریاست جمهوری آمریکا در سال 2006 در میز گردی در یک پایگاه دریائی آمریکا بعد از اشاره به پیشرفت های ایران در زمینه غنی سازی اورانیوم که به گفته وی در عین حال می تواند در ساخت و تولید سلاح اتمی استفاده شود، گفته بود : "من همچنان نگران جاه طلبی ایرانی ها هستم که قدمتی تاریخی مبنی بر تسلط پارس ها بر منطقه دارند." (هرالد تریبون 9 فوریه 2007)

چند سال پیش از این اظهارات نیز دیک چینی (چهره دیگر محافظه کار ) در یک مصاحبه ادعاهای مشابهی را مطرح کرده و ایرانیان را متهم به فاشیسم و نژادپرستی نموده و از برخی مواضع کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس دفاع کرده بود.

ایالات متحده علاوه بر کشورهای حاشیه خلیج فارس در برخی کشورهای شمالی ایران نیز دارای کانون هایی است که به هنگام نیاز موضع امریکا یا اسراییل را برای فشار به ایران تقویت می کنند.رژیم باکو به عنوان حکومتی که همه سفارش ها و توصیه های مقامات امریکایی و اسرائیلی را مورد توجه قرار می دهد در طرح خاورمیانه بزرگ نقش فعالی داشته و از کشورهای پایگاه به شمار می رود.از دید امریکایی ها علاوه بر این که می توان از خاک به اصطلاح جمهوری آذربایجان برای حمله ایران استفاده کرد،می توان از ظرفیت های موج پان ترکیسم در این کشور برای فشار به ایران و در آینده دور برای تجزیه ایران بهره برد.

اسکات ریتر افسر اطلاعاتی امریکا و بازرس نظامی مانورهای مشترک امریکا - رژیم باکو در مورد اهمیت جمهوری آذربایجان برای امریکا می گوید: « جمهوری آذربایجان برای منافع ما اهمیت زیادی دارد.به دلیل این که همسایه ایران و نزدیک ترین راه برای رسیدن به تهران می باشد.» (8)

اسکات ریتر در مقاله ی دیگری که در الجزیره از وی چاپ شد (سال 2006) با صراحت عنوان کرد که:« نیروهای سیا و نیروهای ویژه امریکا ،نیروهای آذربایجان را در قالب واحدهای نیروهای ویژه آموزش می دهند که توانایی انجام عملیات در درون خاک ایران و شوراندن بخش عظیم اقلیت قومی آذری ها را داشته باشند.»

مشاور وزیر خارجه امریکا ،دانیل فراید نیز در مارس 2006 عنوان کرد که :واشینتگن به دولت آذربایجان اطلاعات لازم را در مورد طرح هایشان درباره ایران ارائه داده کرده است.زیرا آذربایجان حق دارد از آن آگاه شود.

بی شک اطلاع رژیم باکو از این "طرح ها" است که به این حکومت نورس جرات و جسارت می دهد تا با برگزاری برخی کنفرانس ها با حضور مقامات رسمی در جهت نقض حاکمیت ملی و تمامیت ارضی ایران اقدام نماید و نمایندگان مجلس این کشور گاه و بیگاه با نامه ها و سخنرانی های گستاخانه پا را از گلیم خود را فراتر گذاشته و به مقامات عالی رتبه ایران نامه هایی بفرستند .شاید بتوان گفت با دلگرمی به چنین طرح هایی است که رژیم باکو در کتاب های درسی خود با رسم برخی نقشه ها بر سرزمین هایی به گستره ی چندین برابر وسعت خاک خود ادعای مالکیت مطرح نماید.در غیر این صورت بسیار بعید به نظر می رسد این کشور کوچک و نورس از ظرفیت های خود آگاه نبوده و بدون پشتوانه،خود را در برابر قدرتی همچون ایران قرار دهد.

□ تئوری پردازی های تزریق شده از سوی امریکایی ها: همانطور که گفتیم موسسات و تئوریسین های وابسته به طرح خاورمیانه بزرگ برای پیش بردن پروژه خود تئوری ها و انگاره هایی را برای افراد و سازمان های ایجاد شده،تولید می کنند.

مدل فدرالیسم ِ مبتنی بر قومیت ها برای ایران از مهمترین نظریه پردازی ها است که بسیاری از گروه های تجزیه طلب به عنوان فاز نخستین تجزیه ایران به پیروی از نظریه پردازان ذکر شده به آن تمایل دارند.

مایکل لدین و تیم وی در سال 2005 با همکاری موسسه امریکن اینترپرایز کنفرانس جنجالی را با حضور عناصر ضدملی برگزار کرد که «نمونه دیگر برای فدرالیسم» نام داشت.همچنین در سال 2006 کنفرانس مشابهی در واشینگتن برگزار شد.

برخی کارشناسان بر این باورند که با تصویب قانون حمایت از آزادی در ایران در سال 2006 توسط دولت بوش و اختصاص بودجه 75 میلیون دلاری برای نیروهای اپوزیسیون ایران نیروهای قومی برای وانمود کردن خود به عنوان یک آلترناتیو نیرومند برای حکومت ایران با برگزاری کنفرانس های پیاپی و تشکیل جبهه های هواخواه فدرالیسم در صدد برآمدند تا از این بودجه کلان بهره مند شوند.

نزدیک به نیمی از بودجه ی تعیین شده در سال 2006 به دو رسانه فارسی زبان رادیو فردا تلویریون صدای امریکا اختصاص یافت.در سال های آتی این دو رسانه به صورت هماهنگ تبدیل شدند به رسانه هایی که اخبار مربوط به عناصر ضد ملی و خواست های آنها را بازتاب داده و اکنون بعضی مهمانان شرکت کننده در برنامه های این دو رسانه به خود جرات می دهند به صورت آشکار از عناصر بیگانه پرست و قبیله گرای ِ درون مرز حمایت به عمل آورند.

● بهره سخن : همانطور که گفته شد علاقه امریکا به تکه تکه کردن ایران در راستای پروژه قرن و ساختن یک قرن امریکایی و طرح خاورمیانه بزرگ می باشد.ایالات متحده پس از روی کار آمدن نئوکان ها،دور جدیدی از مطالعات را بر روی اقوام ایرانی در سال 2003 آغاز کرد.این پروژه ی پژوهشی که یکسال به طول انجامید به سفارش نیروی دریایی امریکا به «شرکت هیکس و شرکاء» به صورت دو پروژه تحقیقاتی در مورد اقلیت های قومی ایران واگذار گردید و «تاثیر فرهنگ خارجی بر عملیات های نظامی» نام گرفت. سرهنگ ریگ لانگ ،سخنگوی نیروی دریایی امریکا در مصاحبه با فاینیشال تایمز به این موضوع اشاره کرده و به پرسش های این نشریه پاسخ داد.(9)

بدون شک ورود نئوکان ها به عرصه قدرت در امریکا تاثیر زیادی بر مسائل قومی در ایران داشت و این نیز یک واقعیت است که عملکرد و واکنش های رسمی به این موضوع در ایران به هیچ روی مثبت و سازنده نبوده است.مقامات ایرانی با وجود آگاهی از وجود چنین دسیسه هایی که از سوی امریکا هدایت می شود اقدامات مناسبی برای مقابله با آن انجام نداده اند.نکته دردآور این که اگر قرار باشد با هر انتخابات در امریکا و روی کار آمدن دولت جدید، کشور ما بخشی از داشته ها و اندوخته های چند هزار ساله خود را - که اتحاد ملی در راس آن هاست – از دست بدهد،در این صورت مفهوم حاکمیت ملی و استقلال در این کشور خدشه دار می شود.

طبیعی است که عناصر ضدایرانی در منطقه خواستار قدرت گیری ایران نمی باشند.غرب هیچگاه توان تحمل یک ایران قدرتمند و بزرگ را در آسیا نداشته است و این پروسه (روند تجزیه و تضعیف ایران) از دویست سال پیش آغاز شده.سرزمین های قفقازی ایران از سوی روسیه برای دست یابی به آب های گرم و با همکاری هیئت حاکمه وقت ایران به تاراج رفت.سرزمین های شرقی ایران از سوی انگلستان برای مقابله با روسیه از ایران ستانده شد و بحرین نیز با یک توطئه ماسونی ِ دیگر از ایران جدا ماند.اکنون برای رسیدن به منابع انرژی دریای مازندارن و سرکوب شیعیان در مناطق نفت خیز جهان ،ایران باید ناتوان شود و در پنجاه سال آینده به چند کشور کوچکتر تقسیم گردد.همانطور که در دو سده ی گذشته به دهها کشور تقسیم و در راس هر کدام یک هیئت حاکمه ضد ایرانی گمارده شد تا اندیشه بازگشت و اتحاد از پیش خنثی شده باشد.

اما برای مقابله با طرح خاورمیانه بزرگ چه باید کرد؟ آیا باید همچنان نظاره گر اوضاع باشیم ؟ آیا زمان آن فرانرسیده است که طرح و برنامه ی خودمان را برای منطقه ای که در آن صاحبخانه به شمار می رویم و در هر نقطه از آن نشانی از فرهنگ ملت ما یافت می شود ارائه دهیم؟

طرح خاورمیانه بزرگ درون مرزهای ایران بزرگ قرار گرفته است.ایرانی که تا چندی پیش سرزمینی یکپارچه با پرچمی واحد بود!در جهانی که به سوی اتحاد پیش می رود و اتحادیه های بزرگ و کوچک در افریقا،امریکا،جنوبشرق آسیا و اروپا و... تشکیل می شود ما نیز نمی توانیم به تنهایی ادامه حیات دهیم.در اروپا دولت هایی که سال ها با یکدیگر جنگیده و دشمنی های تاریخی میان ملت هاشان هنوز نیز به صورت رقابتی جریان دارد با تشکیل اتحادیه ای نیرومند به سوی کنفدراسیونی پیش رفتند و با برداشتن مرزها و یکسان سازی پولی و ... وزنه ای نوین را در جهان پدید آوردند.حال چگونه است که مردمان این بخش از آسیا که تا سده گذشته زیر لوای یک دولت و یک پرچم زندگی می کردند،دارای زبان،تبار و فرهنگ یکسانی هستند،ادبیات یکسانی دارند و در فلات واحدی زندگی می کنند نمی توانند با یکدیگر همچون گذشته اتحادیه ای از سرزمین های ایرانی را داشته باشند؟ چرا بایستی میلیون ها ایرانی اسیر خواست های استعماری چند تئوریسین و چند موسسه تحقیقاتی و گروهی از عوامل فرصت طلب و اپورتونیست ایرانی نما شوند؟

بی شک ایرانیان ِ منطقه در برابر یک انتخاب بزرگ قرار دارند.یا باید سرنوشتی را که دیگران برایشان نوشته اند را سر تعظیم فرود آورند و در کشورهای ناتوان تر و ذره بینی تر زندگی کنند و منابع نفتی و معدنی شان را در اختیار سرمایه داران یهودی قرار دهند و در سرزمین خود برای رفاه و ابرقدرتی کشوری دیگر تلاش کنند و یا با درانداختن نظم نوین خود ،نظم آزادگان جهان و نظم جهانِ ضد استعمار به زیست سرافراز خویش در پهنه تاریخ ملی خود ادامه دهند.

ملت ایران و جامعه بزرگ ایرانی به صورت طبیعی در جهت نیل به اهداف و منافع خویش حرکت می کند ولی میزان هماهنگی دولت ها و حکومت ها با این سیر تاریخی است که نقش ِ دیگر روی ِ سکه را نمایان خواهد کرد.امروزه بزرگ ترین مقابله با امریکا در مقابله با "پروژه یک قرن جدید امریکایی" و طرح استعماری خاورمیانه بزرگ نمود می یابد.

● پی نوشت ها:

Project for a New American Century:1

2: American Armed Forces Journal

3:Borders and Brethen: Iran and the challenge of Azarbaijan

4:در این مورد نک:سالار سیف الدینی،اثرگذاری از طریق بنیادهای موقوفه،روزنامه مردمسالاری،27 شهریور 1386

5:Thomas Mc Inerny.Neocons Want To Use Afghan Model In Iran,

6: Micheal Rubin, U.S. And Regime Change In Iran, Yerusalim post,november20,2007

7: Seymor.M Hersh.The next act,The Newyorker,Nov 27 ,2006

8:http://www.atlanticcommunity.org/index/items/view/Dr._Dan_Plesch_and_Martin_Butcher_On_US_Military_Preparations_to_ Bomb_Iran>.p.46

9:Guy Dimore, U.S. Marines Probe Tension Among iran”s Minority.The Finantial Times.Thursday,February 23,2006.

MHP

سیف الدینی — Fri, 24 Sep 2010 11:49:00 GMT

حزب حرکت ملی

M.H.P

طرح نو

●درآمد

اندیشه ی سیاسی پان ترکیسم (1) از ایدئولوژی هایی بود که در پایانه های حکومت امپراتوری عثمانی میان نخبگان سیاسی ترک شکل گرفت و گسترش یافت.این اندیشه بر پایه ی تصورات تاریخی و فرهنگی و عمدتا زبانی در صدد متحد کردن همه ی ترکان جهان در یک کشور و در زیر یک حکومت بنام دولت بزرگ توران بزرگ یا ترکیه بزرگ می بود.عمده تاکید پان ترکیست ها در شناسایی و تعریف عنصر ترک بر پایه و اساس زبان مشترک ترکی شکل گرفته است و براین باور است که هر مردمی به این زبان گفتگو کرده یا می کنند وابسته به ملت ترک می باشند.این ایده که ترکان ملتی بزرگ و هم خون مغولان می باشند و در گذشته امپراتوری های نیرومندی را شکل داده اند نخستین بار از سوی نویسندگان غیر ترک و عمدتا یهودی ارائه گردید.چراکه در امپراتوری بزرگ عثمانی که متشکل از نژادها و ملتهای گوناگون بود،چندان اهمیتی و تاکیدی بر عنصر ترک و زبان ترکی وجود نداشت.چنانکه بسیاری از یونانی ها و اروپایی ها همانند وزیر بزرگ سلطان سلیمان قانونی ( ابراهیم) از مسیحیان مسلمان شده بودند که وارد دربار شده بودند و بسیاری دیگر از امپراتورهای عثمانی از مادران روس و اروپایی متولد شده بودند....

●تئوریسین های غیر ترک پان ترکیسم

هر چند که امروزه غالبا نویسندگانی چون ضیاء گوک آلپ ،احمد آقایف ،نیهال آتسز ، آکچورا از نظریه پردازان عمده ی پان ترکیسم و پان تورانیسم شناخته می شوند ولیکن ریشه ی اصلی این مقوله را باید در کتاب ها و نوشته های خاورشناسان غیر ترک جستجو کرد.

آرتور لملی دیوید نخستین کسی بود که در سالهای 1810 تلاش بسیاری را مصروف شعله ور کردن احساسات ملی گرایانه در میان ترکان و یادآوری قومیت ترکی آنان نمود.وی در کتاب بررسی های مقدماتی تلاش داشت به ترکان اثبات نماید که دارای نژاد و ملیت برجسته ای هستند و بر سایر ملیت های تابع عثمانی برتری دارند.القائات دیوید _که از یهودیان انگلستان بود_ پیرامون برجستگی ترک ها بعدها تاثیر زیادی بر روی نهضت ترکان جوان گذاشت.در سال 1851 فواد پاشا و جودت پاشا نوشته های دیوید را به ترکی عثمانی ترجمه کردند و علی ساوی آثار دیوید را اساس نوشته های خود در ارتباط با زبان ترکی قرار داد.

دیوید لئون کوهن یکی دیگر از اروپائیان یهودی تبار بود که میل زیادی به نشان دادن برتری ترک ها داشت.وی که تبعه ی فرانسه بود تلاش داشت پیوندهای ترکان با سایر ملل مسلمان را سست نماید و در همین جهت پس از انتشار کتاب خود در زمینه ی تاریخ ترکان (1899) جمعیت هایی متشکل از اعراب و ترک ها را در پاریس دور خود گرد آورد و عملا تلاش کرد افکار ناسیونالیستی را در این ملتها تقویت نماید.لئون کوهن نیز از یهودی تبار های فرانسه بود.

آرمینوس وامبری یهودی مجارستانی که در خدمت دولت فخیمه انگلستان قرار داشت از جمله ی خاورشناسانی است که بیشترین تاثیر را در جنبش های پان تورانیستی در همان دوران نخست گذاشت.وی یکی از بخش های کتاب خود بنام درویش دروغین در خانات آسیای میانه را به ترک ها اختصاص داد و برای نخستین بار ادعا کرد مردمی در حد فاصل دیوار چین و بالکان زندگی می کنند که همه از یک ملت بزرگ کهن شمرده می شوند و در گذشته در سرزمینی بزرگ و یگانه بنام توران روزگار می گذراندند.این کتاب که در سال 1868 در انگلستان چاپ شد سعی داشت به ترکان عثمانی تلقین کند که بر همه ی ملل شرقی برتری دارند و از نواده های چنگیز خان مغول به شمار می روند در نتیجه بایستی در سایه ی اتحاد ترکی مجد و عظمت گذشته را تجدید نمایند.وامبری فرزند یک روحانی یهودی بود و پس از دوران جوانی به خدمت دولت انگلستان در آمد .تلاش وی رودررو قرار دادن عثمانی و روسیه ( جهت ناتوان سازی هر دو) و تکه پاره کردن نواحی عرب نشین عثمانی جهت استیلای اروپایی ها براین منطقه بود.جالب آنکه بیشتر سیاستمداران موثر در کمیته ی اتحاد و ترقی از کسانی بودند که در عثمانی به آنان دونمئه ( یهودیان مسلمان شده )اطلاق می گردید و مصطفی کمال نیز تحت نظر همین دسته از افراد پرورش یافت.

●اهداف یهودی ها از طرح پان ترکیسم:

هدف یهودیان از ترویج ملی گرایی افراطی و ساختگی در جامعه روشنفکری ترکیه شعله ور ساختن جنگ داخلی و دشمنی میان ترک ها و اعراب و ایجاد بی ثباتی در مستعمره فلسطین و در نهایت بدست گرفتن کنترل اوضاع در اورشلیم به کمک انگلستان می بود. توضیح اینکه پس از نا امیدی یهودی ها از مذاکرات با سلطان عبدالحمید پیرامون واگذاری فلسطین و قدس به یهودی ها صهیونیست ها برنامه تکه تکه کردن عثمانی و ایجاد جدایی میان و اعراب را طراحی نمودند.بر اثر دسیسه ی صهیونیستی و استعماری جنبش ترکان جوان(3) سازمان دهی شد و در 1908 با به قدرت رسیدن سران این جنبش عبدالحمید برکنار گردید.النهایه در نتیجه ی سیاست های استعماری و جدایی افکنانه و برتری جویانه کمیته ی اتحاد و ترقی آتش جدایی میان ترک ها و سایر ملل مرد بیمار اروپا زبانه کشید و زمینه برای تسلط یهودی ها بر اورشلیم و ارض مقدس هموار گردید.

●پان ترکیسم در عثمانی :

یوسف آکچور اوغلو ( آکچورا ) یکی از تئوریسین هایی نام آور پان ترکیسم بود که رساله های وی بنام "سه طرز سیاست" اهمیت فراوانی در میان گروه های ملی گرای ترک یافت.آکچورا که از تاتار های کریمه ( روسیه) می بود ، زیر تاثیر مستقیم پان اسلاویسم قرار داشت.کتاب وی برای وی نخستین بار در قاهره به چاپ رسید و به تدریج اهمیتی در درجه مانفیست پان ترکیسم پیدا کرد.از نظر وی تنها مبنای هستی واحدی که آنرا ملت ترک می نامید ،عبارت بود از ترک گرایی(پان ترکیسم).

ضیاء گوک آلپ _ که مادر وی کرد تبار بود_از اندیشمندان متأخر پان تورانیسم محسوب می شود که مقام و جایگاه ویژه ای در میان پان ترکیست ها دارد و پدر پان ترکیسم لقب گرفته است.از نظر وی میهن ترکان نه ترکیه است و نه ترکستان بلکه توران بزرگ کشور جاودانی آنان محسوب می شود.وی برای پیشبرد آمال خود تئوری هایی در زمینه ی اقتصاد،جامعه شناسی و سیاست و... ارائه داد که هر کدام باب ویژه ای در زمینه ی پان ترکیسم محسوب می شود.

نیهال آتسز یکی دیگر از تئوریسین های جدید پان ترکیسم بود که اعتقاد داشت گروه های انسانی را باید بر اساس زبان تقسیم بندی کرد و بر این اساس است که نژاد و نسب ترکها و مغول ها به ریشه ی یکسانی می رسد.او در مقاله ای با عنوان " ترکها از کدام نژاد هستند؟" می نویسد: « مغول هرچه قدر هم وحشی و بربر باشد دست کم صاحب مزیت هایی است که یک سرباز و جنگجو داردو از سوی دیگر قرابت ترک و مغول امروزه یک حقیقت علمی به شمار می رود.تاریخ و خون این دو بقدری با هم آمیخته است که بررسی جداگانه ویژگی های ایشان نا ممکن است.»(4) وی در فرازی از همین مقاله اشاره ی ضمنی دارد به اینکه ملت ترک دارای تمدن کهنسالی نبوده اند برای مطرح شدن در جهان چنین موضوعی ضرورتی ندارد.

« امروزه برای مطرح شدن به عنوان یک ملت متمدن نیازی نیست ثابت کنیم ملتی بوده ایم که تمدن پیش از میلاد مسیح داشته ایم.همانطور که ملت های امروزین اروپا چنین نیستند... به کودکان مان میگوییم پدران تو به دلیل زندگی در سرزمین های سرد و خشن و میان ملل پرجمعیت ،جنگ جویان و سربازان فوق العاده ای شده و زندگی شان صرف جنگ با طبیعت و سایر ملتها شده است.علیرغم این هر زمان که فرصتی پیدا می کردند تمدن های والایی بر پا می نمودند ولیکن آن برتری را که در جنگ و سربازی بدست آورده اند هنوز در میدان تمدن کسب ننموده اند» (5)

●نهاد های نخستین پان ترکیسم :

از نهادهای عمده ای که در اواخر عثمانی با ایده ی ترک گرایی گام در عرصه اجتماع نهاد " ترک درنگی" در سال 1908 بود که در اسلامبول تاسیس شد.این انجمن ترویج ترکی عثمانی در میان ملل بیگانه به ویژه در میان ترکان بالکان ،ایران،روسیه ،چین ،اتریش و... را در برنامه کاری خود قرار داد. در سال 1912 ترک درنگی جای خود را به "ترک اجاقی" سپرد.این انجمن نیز در بیانیه خود پیشبرد آموزش ملی و ارتقای سطح علمی و اجتماعی ترک ها را که در صدر ملل اسلامی قرار دارند دانسته و تلاش برای بهبود نژاد و زبان ترکی را برنامه خود اعلام کرد.

پی از شکست عثمانی در جنگ دوم جهانی و واگذاری سرزمین های غربی به اروپا در زمان حکومت کمیته ی اتحاد و ترقی و بنیان گذاری ترکیه نوین با مرزهای کنونی در سال 1923 بوسیله ی مصطفی کمال پاشا تب ناسیونالیسم الحاق گرایانه تا حد زیادی فرو کش کرد.آتاترک تلاش می کرد برای خشنودی کشور های همسایه به صورت صریح به پان ترکیسم دامن نزند و بیشتر تلاش خود را مصروف نوسازی داخلی جمهوری نوپای ترکیه می نمود.از جنگ جهانی دوم به این سو نیز ترکیه به دلایلی از سیاست های پان دست کم در ظاهر گریزان بود . در این دوران سرلوحه ی سیاست خارجی ترکیه را اروپایی شدن و غرب گرایی تشکیل میداد از سوی دیگر قدرت شوروی و ایران مانع نفوذ ترکیه در قفقاز و سرزمین های به اصطلاح ترک نشین(آسیای میانه) در آن دوران می شد.به همین دلیل ترکیه در ظاهر چندان فعالیتی در راستای سیاست های الحاق گرایانه از خود بروز نمی داد و بیشتر انرژی خو مصروف سرکوب جنبش های کردی و ترک کردن کردها می نمود.

●حزب حرکت ملی (اقدام ملی)

همانند امروز هنگام بنیانگذاری جمهوری لائیک ترکیه در 1923 در آن روزگار نیز ارتشیان و افسران ارتش ترکیه ( اردو ) دارای روحیه بالای پان ترکی می بودند و برای تسکین دادن شکست های ناشی از جنگ جهانی به دامان این افکار چنگ میزدند در نتیجه همکاری های نزدیکی با گروه های سیاسی پان ترکیست برقرار می کردند.پس از درگذشت آتاترک و گذار از دوران تک حزبی، احزاب چندی در ترکیه تشکیل شدند .حزب حرکت ملی (6) که اکنون نیز در صحنه ی سیاسی ترکیه حضور دارد یکی از احزابی بود در آن دوران توسط آلپ ارسلان تورکش بنیانگذاری شد.

●کارنامه ی آلپ ارسلان تورکش:

تورکش در سال 1939 با درجه ی سروانی از مدرسه ی جنگ پیاده نظام دانش آموخته شد و در سال 1944 به درجه سرهنگی رسید.در همین سال به همراه نیهال آتسز به اتهام نژادپرستی و پان تورانیسم محاکمه و به 9 ماه و 10 روز حبس محکوم شد.در همان سال ِ نخست زندان با حکم دادگاه نظامی آزاد و در سال 1947 از اتهامات وارده تبرئه شد.تورکش در سال 1948 دانشکده ی افسری را به پایان رساند سپس به امریکا فرستاده شد و در امریکا تحصیل کرد. در سالهای 57- 1955در واشینگتن در کمیته ی دائمی ناتو به عنوان "هموند هیئت نمایندگی ستاد مشترک ارتش ترکیه " انجام وظیفه نمود. در این سال نیز به تحصیل در رشته ی اقتصاد بین الملل پرداخت.در سال 1959 به آلمان فرستاده شد و سپس به عنوان فرمانده نیروی زمینی ناتو ( مدیریت شعبه ترکیه) ارتقاء یافت و به درجه آلبای در ارتش ترکیه نائل گردید.

تورکش در کودتای 1960 ارتش بر علیه دولت ادنان مندرس در کمیته ی رهبری کودتا (7) عضو بود.همچنین جزو 8 نفر از افسرانی بود که کودتای 27 می 1960 را طراحی و اجرا نمودند(8).تورکش اعلامیه کودتا را شخصا از رادیو خواند و از آن پی نامش بر سر زبان ها افتاد.وی به علت اختلاف نظرهای داخلی با سایر اعضا از کمیته اخراج و به عنوان مشاور سفیر به دهلی نو فرستاده و از ارتش نیز بازنشسته اعلام شد.وی در سال 63 انجمن صلح و پیشرفت را با هدف گردهم آوردن نیروهای ملی گرا بنیانگذاری کرد.در این سال با طلعت آیدمیر و فتحی گورجان که در تدارک کودتای دیگری بودند وارد همکاری شد ولی به علت به توافق نرسیدن با آن دو کودتا را به دولت گزارش کرد.تورکش در دادگاه نظامی به جرم سازماندهی کودتا محاکمه ولی به جهت لو دادن آن تبرئه گردید.

در سال 1965 به همراه چند تن از اندامان پیشین کمیته ی اتحاد ملی "حزب جمهوری خواه ملت روستایی C.K.M.P را تاسیس کرد و به عنوان نماینده مردم آنکارا وارد مجلس شد.در سال 69 حزب وی بنام حزب حرکت ملی تغییر نام و نشان سه هلال ماه را به جای نشان ترازو سمبل حزب قرار داد.در سالهای 1969 تا 1973 به عنوان نماینده مردم آدانا در مجلس حضور داشت.تورکش پس از کودتای 1980 که زد و خورد های پان ترکیست ها با گروه های چپگرا علت اصلی آن بود زندانی شد و تا سال 1985 در حبس بود.او تا سال 1987 از فعالیت سیاسی ممنوع شده بود ولی در این سال با ورود به حزب کوشش ملی M.G.P با دیگر وارد میدان سیاست شد و در سال 1991 وارد پارلمان گردید.در سال 93 با لغو قانون ممنوعیت فعالیت احزاب نام کوشش ملی را به حزب حرکت ملی تغییر داد . در انتخابات 1995 نتوانست وارد پارلمان شود و به نگارش کتاب روی آورد. آلپ ارسلان تورکش در سال 1997 بر اثر سکته قلبی درگذشت.

●کارنامه ی حزبی و انتخاباتی حزب حرکت ملی پیش از مرگ تورکش:

حزب حرکت ملی ( تاسیس 1969) در دهه هفتاد میلادی بزرگترین سنگر نیروهای پان ترکیست به نام گرگ های خاکستری در ترکیه بود .این حزب دوبار در دولت های ائتلافی موسوم به جبهه ملی گرا به رهبری سلیمان دمیرل در سالهای پایانی دهه ی هفتاد شرکت کرد و تورکش سمت معاون نخست وزیر را کسب نمود.در پایان دهه ی هفتاد میلادی درگیری های مسلحانه ی این حزب با چپگرا ها سبب کشته شدن پنج هزار نفر گردید بطوری که در روزهای واپسین پیش از کودتا بطور متوسط روزانه بیش از 30 نفر به قتل می رسیدند.پس از کودتای 1980 تورکش به همراه بسیاری دیگر از رهبران سیاسی به مانند دمیرل ،اربکان و اجویت دستگیر و زندانی شد.پس از آزادی او از زندان در سال 78 تلاش های سیاسی حزبش تا مدتی در قالب حزب کوشش ملی پیگیری شد.این حزب پس از کودتای 1980 در جامعه ی ترکیه با افول شدیدی روبرو شد.M.H.P در انتخابات پارلمانی 29 نوامبر 1987 کمتر از 3 درصد آرا را بدست آورد.در انتخابات 20 اکتبر 1991 وارد انتخابات نشد ( هرچند تورکش به عنوان کاندیدای مستقل از شهر یوزقات راهی مجلس شد).در انتخابات شهرداری ها در سال 1989 نیز توانسته بود 3/4 درصد آرا را کسب نماید.در انتخابات 1995 حزب حرکت ملی با بدست آوردن 8 درصد آرا موفق به ورود به پارلمان نشد.هرچند پس از سقوط دولت ائتلافی چیللر _ اربکان در سال 1995 و استعفا نماینده های حزب راه راست و پیوستن آنان به M.H.P این حزب توانست صاحب دو کرسی در مجلس گردد ولیکن پی از مرگ تورکش M.H.P تا انتخابات سال 1999 نتوانست پیروزی چشمگیری در عرصه سیاست انتخاباتی نشان دهد.

M.H.P خواهان پایبندی به سنتهای دیرین ترکیه و کمک به جوامع ترک نشین به مانند ترک های قفقاز و ترکان اویغور چین است.این حزب از طریق کمکهای مالی به گروه های قوم گرای سایر کشورها شبکه زیرزمینی فعالیت های پان ترکی را پس از فروپاشی شوروی تشکیل داده است.

با مرگ تورکش "دولت باغچه لی " در سال 1997 طی یک کنگره ی اضطراری به رهبری حزب بر گزیده شد.وی متولد سال 1947 در شهر عثمانیه می باشد و در رشته ی اقتصاد تحصیل کرده.باغچه لی در جوانی در انجمن های ملی گرای اولکو اوجاقلاری ( اولکوجولر) فعالیت چشمگیری داشت.در سال 1970 به دبیرکلی فدراسیون ملی دانشجویان ترک رسید و در مبارزات دانشجویی شرکت نمود.پیش از پیوستن به M.H.P به دبیرکلی حزب ملی گرای کار برگزیده شد . در زمان حیات تورکش به M.H.P پیوست و تا معاونت دبیرکل پیش رفت.

در مورد دولت باغچه لی نکته ی قابل توجه این است که وی در واقع پیش از یک سیاستمدار، مامور سازمان اطلاعاتی ترکیه (میت) در حزب حرکت ملی به شمار می رود.در آستانه انتخابات 2007 نامه ای از آلب ارسلان تورکش در مطبوعات ترکیه منتشر شد که در آن باغچه لی از سوی تورکش مامور میت در حزب حرکت ملی دانسته شده بود. تورکش همچنین دراین نامه که در سال 1983 به یکی از همفکران خود نوشته بود از باغچه لی به عنوان یک عنصر غیرقابل اعتمادی یاد کرده است.

M.H.Pتوانست در انتخابات آوریل 1999 پس از سالها با اقتدار بیشتری وارد پارلمان شود و با داشتن 129 کرسی در پارلمان در دولت ائتلافی بلند اجویت شرکت کند.

پیروزی این حزب در این دوره از انتخابات به دلیل افول ناگهانی دو حزب رفاه و راه راست و باز شدن عرصه برای سایر احزاب و نیز دستگیری عبدالله اوجالان رهبر پ.ک.ک در کنیا بود.

با سقوط دولت ائتلافی اجویت در سال 2002 و پیروزی قاطع حزب عدالت و توسعه، M.H.P از ورود به مجلس بازماند و در حد فاصل سالهای 2002 تا 2007 فعالیت زیادی در صحنه ی سیاست ترکیه از خود نشان نداد.

دومین موفقیت نسبی حزب حرکت ملی در انتخابات سال 2007 بود که توانست با کسب 14 درصد آرا بیش از 70 نماینده وارد مجلس نماید.حملات و خشونت های فزاینده پ.ک.ک در این دوره نیز باعث افزایش گرایش های ملی گرایانه میان مردم و سرازیر شدن آرا به سوی M.H.P شد.از سوی دیگر ائتلاف ناموفق حزب راه راست و حزب مام میهن که ابتدا با تبلیغات زیادی اعلام شد ولی سپس با موانع حقوق روبرو گشت و در نهایت سبب از دور خارج شدن مام میهن از گردونه انتخابات گردید سبب افزایش اقبال M.H.P بود.

● بهره سخن :

هرچند امروزه بسیاری از روزنامه نگاران و سیاست مدران ترکیه با نگاه واقع بینانه به مسائل روز تا حد زیادی از پان تورانیسم فاصله گرفته ان و بیشتر نیروهای ملی ایده ی کمالیسم را مد نظر دارند و لیکن نهاد هایی چون ارتش و سازمان های اطلاعاتی و زیر زمینی و انجمن های اولکو اوجاقلاری و بنیاد تورکش از بنگاه های اجتماعی هستند که به پان ترکیسم دامن می زنند.بسیار دیده شده که افسران رده بالای « اردو» پس از بازنشستگی دست به تاسیس گروههای پان تر کیستی می زنند و با جذب نیروهای اجتماعی در جامعه عرض اندام می نمایند.وجود این نهادها و چنین تحرکاتی نشانگر این واقعیت است که هنوز بخشی از بدنه سیاسی جامعه ی ترکیه ( هرچند محدود)حاضر به پذیرش بسیاری از واقعیت های جهانی نمی باشند. از سوی دیگر دولتهای لائیک ترکیه با در پیش گرفتن برخی سیاستهای خارجی ثابت کرده اند هنوز رسوباتی از سیاستهای الحاق گرایانه را در ذهنیات خود دارا می باشند.گذشته از برخی اقدامات فرهنگی ترکیه در همین زمینه ها مساله اشغال قبرس ،سیاست تنظیم شده ی تورقوت اوزال ( رئیس جمهور اسبق) پس از فروپاشی شوروی در قفقاز و آسیای میانه دلیل این مدعا ست. از اقدامات بارز ترکیه در زمینه ی ترک گرایی دشمنی با ارمنستان و نپذیرفتن مسئولیت کشتار یک و نیم میلیون ارمنی توسط پان ترکیست های کمیته ی اتحاد ترقی در زمان عثمانی ، حمایت از دولت باکو در مناقشه قره باغ و مهم تر از همه برگزاری نشست های تورک سوی ( ترک نژاد) می باشد. این نشست ها که عموما در آنکارا یا استانبول در سطح سران عالی رتبه ی کشور ها در آنکارا یا استانبول برگزار میگردد از زمان فروپاشی شوروی تا سال 2000 با میزبانی ترکیه انجام می پذیرفت.پس از یک وقفه ی شش ساله در سپتامبر 2006 هفتمین نشست این اجلاس در آنتالیا برگزار گردید.هر چند حضور سران کشورهای ترک زبان در این سلسله نشست ها با کمک مترجم موجب شگفتی و استهزای کلیت این جریان از سوی سایر کشور ها شد ولیکن ذات این حرکت اثبات نمود هنوز بارقه هایی از گرایش های رمانتیک پان ترکی در میان سیاستمداران ترکیه وجود دارد.

در حال حاضر تمرکز سیاسی و البته نا موفق ترکیه در آسیای میانه سبب شده استاین کشور نتواند آنطور که باید در این منطقه نفوذ عمیق داشته باشد.در حالیکه کشورهایی چون هند و چین نبض بازار اقتصادی آن منطقه را در دست گرفته اند ترکیه با سیاستی نا پخته و مه آلود کمترین نقش اقتصادی و تاثیر سیاسی را در میان کشور های آسیای میانه _ که تورقوت اوزل نقش برادر بزرگتر این دولت ها را برای ترکیه در نظر گرفته بود _ را داراست.

یادداشت ها:

(1). Turkculuk

(2). از جمله ضیاء گوک آلپ در نوشتاری به این مسئله اشاره دارد که شدت سرکوب هویت ترکی در دوران عثمانی بسیار خشن و شدید می بوده و از ترک تنها برای نامیدن مردم عامی و بیسواد استفاده می شد.

(3).Genc Turkler

(4) .Moğol, ne kadar medeniyetsiz ve barbar olursa olsun, hiç olmazsa hakiki bir askerin meziyetlerine maliktir. Halbuki, Türk-Moğol akrabalığı bugün ilmi bir hakikattir. Bunları tarihleri ve kanları o kadar birbirine karışmıştır ki, ayrı ayrı tetkik edilmelerine imkan yoktur. (Atsız Mecmua, 1931, Sayı: 6)

(5). نیهال آتسز، پیشین.

Bugün medeni bir millet olarak yaşamak için, İsa’dan önceki asırlarda bir medeniyet yaratmış olmaya lüzum yoktur. Nitekim, bugünkü Avrupa milletlerinin hiç biri böyle eski bir medeniyete sahip değillerdir. …. Türk yavrularına gayet açık olarak söylemeliyiz ki: “Senin ataların çorak topraklarda, sert iklimlerde ve kalabalık milletlerin arasında yaşadığı için, mükemmel asker olmuş ve ömrü tabiatla ve milletlerle savaşarak geçmiştir. Buna rağmen fırsat bulduğu zaman, yüksek medeniyetler kurabilmiştir. Fakat askerlikte kazandığı yüksekliği, henüz medeniyet sahasında göstermeğe vakti olmamıştır.”
این در حالیست که تمام نویسندگان پان ترکیست در ترکیه تا این روز تلاش کرده اند کارنامه و تمدن باستانی برای خود بتراشند و اگر چنین چیزی یافت نکرده اند از طریق ترک وانمود کردن سایر ملت های باستانی از جمله سومر و ترک اعلام کردن بزرگان سایر ملل از جمله ابوریحان بیرونی ، پور سینا ، نظامی ، ابو مسلم خراسانی، فارابی و... کمبود و خلا فرهنگی خود را جبران نمایند.

(6).Millietci Hareket Partisi

(7).کمیته ی اتحاد ملی M.B.K که تا تحویل حکومت به دولت غیرنظامی هدایت کشور و دولت را در دست می گرفت.

(8).کودتای 1960 از سوی گروهی از نظامیان به رهبری ژنرال کمال گورسل بر علیه دولت ادنان مندرس صورت گرفت.گورسل تا 1 سال پس از کودتا هم شخصا حکومت را اداره می کرد و هم به تنهایی وظایف ریاست جمهوری و نخست وزیری را بر عهده داشت. از سال 61 تا 64 عصمت اینونو ( از بنیانگذاران ترکیه نوین و همکار نزدیک آتاترک و دبیر کل وقت حزب جمهوری خلق) بر کرسی نخست وزیری تکیه زد . گورسل تا سال 64 رئیس جمهور ترکیه بود.در اثر کودتای 27 می 1960 همه ی اعضای دولت مندرس و حزب دموکرات وی از کار بر کنار شده و مندرس و چند تن از اعضای کابینه ی وی از جمله احمد پولاد کان به جوخه های اعدام سپرده شدند.

بن مایه ها :

· احمد کاظمی، امنیت در قفقاز جنوبی،موسسه فرهنگی و مطالعات و تحقیقات ابرار معاصر تهران

· احمد کاظمی،پان ترکیسم و پان آذریسم، موسسه فرهنگی و مطالعات و تحقیقات ابرار معاصر تهران

· جاکوب لاندروب،پان ترکیسم یک قرن در تکاپوی الحاقی گری،ترجمه حمید احمدی

· علیرضا سلطانشاهی،پان ترکیسم و صهیونیسم،انتشارات تمدن ایرانی

· نادر انتخابی،از عثمانی گری تا تورانی گری،ماهنامه نگاه نو،شماره 16، 1372

· ارمنستان و مسائل امنیتی در قفقاز جنوبی،گرانیک استریان، فصلنامه آران ،شماره 7

تاریخ تنظیم نوشتار : امرداد 1386 خورشیدی

بنیاد های موقوفه آلمانی در ترکیه

سیف الدینی — Fri, 24 Sep 2010 11:43:40 GMT

بنیاد های موقوفه آلمانی در ترکیه

روزنامه مردم سالاری

در عرصه ی نوین سیاست جهانی سرمایه گذاری های غیرمستقیم دولتها در کشورها و مناطق حساس جهان سهم عمده ای را در سیاست خارجی، نصیب خود کرده است.همچنانکه در سالهای گذشته گواه بودیم بنیادهای موقوفه ی امریکایی و غربی در دگرگونی وضع کشورهایی چون گرجستان ، قرقیزستان و اوکراین و... نقش تعیین کننده ای داشتند .بنیاد صهیونیستی سوروس و انستیتو جامعه ی باز ( وابسته به میلیارد ر یهودی جرج سوروس )در ارایه ی تئوری های دگرگون ساز اجتماعی که بعد ها در جوامع شرقی به انقلابهای رنگین یا براندازی نرم معروف شد تخصص بالایی دارند.اینگونه موسسات و بنیادها در آغاز با هدف گسترش دموکراسی در کشور مورد نظر مستقر شده و پس از نفوذ در لایه های اجتماعی و میان سیاستمداران و دانشگاهیان و صرف هزینه های گزاف در مواقع لزوم اقدام به تغییر رژیم کشورها در جهت منافع سیستم استعماری مورد نظر می کنند.تا کنون کشورهای نوپایی چون گرجستان، قرقیزستان،اوکراین ،ایران شمالی (جمهوری آذربایجان) و ... مورد بررسی بنیادهای سیاسی چون سوروس و آمریکن اینترپرایز بوده است.بویژه ایران شمالی به جهت قرار گرفتن در حساس ترین منطقه ی قفقاز جنوبی و دسترسی به منابع هیدروکربنی ِ دریای ِ مازندران از یکسو و نداشتن دولتی توانمند و پاسخگو از سوی دیگر برای دولتهای سرمایه داری بسیار جذاب به نظر می آید. موسسه ی سوروس تا سال 2005 بیست میلیون دلار به احزاب غرب گرای مخالف دولت در جمهوری آذربایجان کمک مالی نموده و در گرجستان نیز مبالغ هنگفتی صرف تغییر رژیم ادوارد شوارد نادزه نمود. (1)

در این میان ترکیه نیز با مردمی مسلمان و رژیمی لائیک و داشتن موقعیت ویژه در جهان اسلام مورد توجه کشورهای غربی قرار گرفته است.

پس از سقوط صدام و تشکیل حکومت نیمه خود مختار در شمال عراق و نواحی کردنشین اهمیت ترکیه در طرح های راهبردی دراز مدت غربی ها چند برابر شد.چرا که در صورت تشکیل دولت مستقل کردی در شمال عراق ( در سالهای آینده ) این روند تاثیر مستقیم در نواحی کردنشین ترکیه ( جنوب شرق ) خواهد داشت.در میان اروپایی ها آلمان ها سال ها است که پذیرای اقلیت دو میلیونی ترک در کشور خود می باشند و گاه از این مسئله نیز احساس خطر می نمایند .آلمانی ها تلاش دارند از شناخت صحیح دگردیسی های سیاسی ترکیه غافل نبوده و حدالامکان برروی تغییرات سیاسی این کشور موثر باشند.در نتیجه متقابلاً سعی می کنند اقلیت چند میلیونی کرد زبان این کشور را مورد توجه قرار دهند.در همین راستا از زمان اشغال عراق _ حتی پیش از آن _ بنیادها و موقوفه های آلمانی تلاش خود جهت افزایش نفوذ در میان گروههای کرد عراق و ترکیه را آغاز نموده اند و صد البته برنامه ریزی های بلند مدتی را در شمال عراق جهت این طرح پیش بینی کرده اند .برای نمونه دانشگاه اربیل که زیر نظر مستقیم مسعود بارزانی می باشد ، با کمکهای مالی ِ همین بنیادهای آلمانی بنیانگذاری شده. از سوی دیگر همین نهادها تا کنون میلیون ها یورو به احزاب لائیک و ملی گرای ترکیه کمک مالی داشته اند .در ادامه می کوشیم نقش دوگانه و زیرکانه ی موقوفه های آلمانی را در مدیریت جامعه ی سیاسی ترکیه بررسی کرده و به نفوذ دهشتناک این موسسه ها اشاراتی داشته باشیم.

بنیادهای آلمانی در ترکیه :

در دهه های گذشته چندین بنیاد فرهنگی و سیاسی آلمانی جهت مبادلات علمی و استوار سازی روابط دو ملت آلمان و ترک در شهرهای بزرگ ترکیه شعبه زده و در مواردی اقدام به کمکهای مالی و اعطای بورس های تحصیلی به شهروندان ترکیه نموده است ."بنیاد کونراد آدئنائور" ، "هاینریش بل " ،فریدریش ابرت" ،" فردریش نومان " از جمله بنیادهای بسیار فعال آلمانی در این زمینه ها می باشند .ولی بر خلاف اهداف ِ ظاهری اعلام شده، این بنیادها در سالهای اخیر (بنا بر ادعای برخی از روزنامه نگاران و پژوهشگران ترک ) فعالیت های سیاسی ضد امنیت ملی ترکیه را در برنامه ی کاری خود قرار داده اند.

در ماههای اخیر یک آلمانی ترک تبار که مدتی در سازمانهای اطلاعاتی آلمانی فدرال عضو بوده بر اساس داشته های خود ادعا نموده است موقوفه هایی چون کونراد آدئنائور مبالغ هنگفتی را صرف کمک به احزاب بزرگ ترکیه کرده اند و حتی در ترور روزنامه نگارانی چون هرانت دینک ردپای این بنیادها دیده می شود.اعتراض اساسی این دسته بر این پایه است که چگونه احزاب ملی گرایی که باید در راستای منافع ملی ترکیه گام بردارند از منابع بیگانه ای که از جدایی خواهان کرد حمایت مالی می نماید کمک مالی می گیرند؟!

روابط بنیادهای آلمانی و مبارزان کرد:

بنیاد کونراد آدئنائور Konrad Adenauer و فریدریش ابرت ، دو موقوفه ی آلمانی هستند که با احزاب سوسیال دموکرات و سوسیال مسیحی آلمان رابطه ی تنگاتنگی دارند.این دو موسسه تا کنون بیش از 30 مورد گزارش رسمی در مورد نقض حقوق کردها و ارمنی ها در ترکیه به پارلمان آلمان ارائه داده اند و از گروه ها و انجمن های کرد ساکن در آلمان حمایت نموده اند.

طالب دوغان کارلیبل (عضو سابق سرویس های امنیتی آلمان ) مدعی است که بنیاد فردریش ابرت همکاری های نزدیکی با پ.ک.ک داشته و بنیاد کونراد آدئنائور به هنگام تاسیس دانشگاه اربیل مبلغ 98 میلیون یورو به آن کمک کرده است.رئیس این بنیاد ولف شون بوخوم در سخنرانی که در دیاربکر به هنگام گشایش یک پروژه عمرانی انجام داد نسبت به تاسیس حکومت فدرال کرد در ترکیه ابراز امیدواری نمود.ولی در کمال شگفتی هیچ رسانه یا گروهی جرات اعتراض با این اظهارات را نشان نداد.این در حالیست که در ترکیه تمامیت ارضی کشور جزو خط قرمز های غیر قابل بحث بوده و حتی در این مورد نمیتوان به ایجاد سیستم فدرال قومی اشارتی کرد. (2)

موقوفه های آلمانی و احزاب ملی گرای ترکیه :

نکته ی جالب و مهم در مورد منابع مالی بسیاری از احزاب ترکیه همین جا است که همان منابع کمک دهنده به پ.ک.ک و گروه های شما عراق در سر لیست منبع های مالی احزاب ملی گرا و ناسیونالسیت ترکیه به چشم می خورند.

اسناد و مدارک دادستانی و وزارت کشور ترکیه حکایت از آن دارد که بنیاد کونراد آدئنائور تا کنون چهل میلیون یورو به حزب جمهوری خلق(3) کمک نموده است.همین بنیاد 12 میلیون یورو به حزب راه راست(4) و 22 میلیون یورو نیز به حزب مام میهن(5) پول تزریق کرده است.

در سال 2003 حزب ملی گرای مام میهن به اتهام همین رابطه مالی _که بازرسان وزارت کشور ترکیه از آن با عنوان روابط مالی با بنیادی که متهم به جاسوسی و تهدید تمامیت ارضی کشور میباشد یاد کردند _ با خطر تعطیلی و محاکمه روبرو شد.بازرسان وزارت کشور توانسته بودند مبلغ 2 میلیون و 25 هزار مارک پول واریز شده را بوسیله ی کونراد آدئنائور را از طریق اسناد مدارک مدلل نمایند(6).در همین حال دادستانی ترکیه ناگهان اعلام کرد که هیچ مدرکی دال بر روابط مالی مام میهن با کونراد آدئنائور یافت نشده است!... و مام میهن از تعطیلی نجات یافت.موقوفه ی کونراد آدئنائور علاوه بر تزریق پول به احزاب لائیک ترکیه از سال 1995 تا کنون 15 هزار شهروند ترکیه بورس تحصیلی اعطاء نموده است.طالب دوغان ( روزنامه نگار) با صراحت در یک برنامه زنده ی تلویزیونی که از کانال 7 ترکیه پخش می شد ادعا نمود فقط 3 حزب عمده ی این کشور نیز نفوذ این بنیادها نمی باشند .

دادستانی ترکیه و کونراد آدئنائور:

در سال 2002 یکی از دادستانهای ترک در آنکارا بنام "نوح یوکسل" ادعا نامه ای را تهیه نمود که بر اساس آن 15 تن از فعالین او مسئولان ارشد بنیادهای آلمانی به جرم فعالیت های جاسوسی و اقدام علیه امنیت ملی کشور در صندلی اتهام قرار میگرفتند.برابر کیفر خواست وی حبس های 8 الی 15 سال برای متهمین درخواست شده بود و بسیاری از احزاب و سیاستمداران(7) ترکیه در معرض تعطیلی و بی اعتباری و یا اتهام قرار می گرفتند.... ناگهان دادستان نوح یوکسل از سمت خود بازنشسته اعلام شد و قرار منع تعقیب متهمین صادر گردید.چند ماه بعد فیلم رسوایی اخلاقی دادستان سابق که در دام جنسی افراد نامعلومی گرفتار شده بود ،پخش شد... .

نجیب هاب لمیت اوغلو یکی از روزنامه نگارانی بود که تلاش زیادی صرف شفاف کردن نقش بنیادهای موقوفه ی آلمانی در ساختار سیاست ترکیه کرد.وی پس از انتشار کتابش پیرامون همین موضوع از سوی افراد نامعلومی کشته شد و پس از گذشت 5 سال پرونده ی قتل وی به نتیجه ای نرسیده است.

________

(1) رجوع کنید: احمد کاظمی، امنیت در قفقاز جنوبی

(2) . برای آگاهی بیشتر نک : آرشیو تلویزیون کانال 7 ترکیه. در 15/5/1386.برنامه siradisi.ساعت 20

(3) CHPحزبی که توسط آتاترک و اینونو از بنیان گذاران ترکیه نوین تشکیل شد و در حال حاضر لائیک ترین حزب این کشور به شمار می رود.

(4) DYP از احزاب عمده ی ترکیه که تانسو چیللر از نامداران آن می باشد.

(5) ANAP حزبی که تورگوت اوزال، سلیمان دمیرل هر دو از نخست وزیران و روسای جمهور سابق ترکیه و مسعود ییلماز نخست وزیر اسبق از اعضا و روسای آن به شمار می رفتند.

(6) روزنامه رادیکال.چاپ ترکیه .27 شوبات 2003

(7) در مورد فراماسون بودن اغلب روسای جمهور ترکیه از جمله آتاترک و سزر و ... ادعاهای قوی وجود دارد.از جمله در بحران سیاسی اخیر یکی از اعضای دولت در جلسه هیئت دولت بیان کرده بود در صورت انتخاب عبدالله گل به مقام ریاست جمهوری وی نخستین رئیس جمهور غیر فراماسون ترکیه خواهد بود.